Inauguracja jubileuszu 120-lecia psychologii na UJ

W 1903 roku na Uniwersytecie Jagiellońskim powstała niewielka Pracownia Psychologii Doświadczalnej. Stworzył ją prof. Władysław Heinrich. W środę, 17 maja, uroczysta inauguracja obchodów 120-lecia psychologii na najstarszej polskiej uczelni.

To właśnie z osobą Władysława Heinricha związane są początki psychologii jako odrębnej nauki na Uniwersytecie Jagiellońskim. Wcześniej problematyka ta była podejmowana w ramach innych dyscyplin naukowych, takich jak filozofia, teologia, medycyna czy prawo. W 1903 roku z inicjatywy Heinricha, który przeprowadził pierwsze w Polsce badania eksperymentalne nad wrażeniami (jeszcze jako asystent w Katedrze Fizyki Doświadczalnej), powołano urządzoną na prawdziwie europejskim poziomie Pracownię Psychologii Doświadczalnej. Wpływ na jej rozwój miały wizyty Heinricha w podobnych placówkach w Wielkiej Brytanii i USA. W latach 1903–1939 Heinrich wykładał psychologię, filozofię i metodologię nauk. Był redaktorem „Kwartalnika Filozoficznego”, patronował powstaniu Katedry Pedagogiki oraz Psychologii Pedagogicznej. Pierwszym polskim ośrodkiem psychologii doświadczalnej kierował do 1911 r., zyskując miano „polskiego Wundta”.

Gdy w 1900 roku w 62 numerze Nature ukazało się krótkie, choć przy tym bardzo życzliwe¹ omówienie dwóch niemieckojęzycznych książek Heinricha, pioniera psychologii eksperymentalnej, historyka filozofii i pedagoga, to można ten moment uznać za symboliczną inicjację programu badawczego, który miał być (z przerwami) realizowany w Instytucie Psychologii przez kolejne dziesięciolecia. Zwłaszcza opublikowana w Zurychu w 1899 roku Zur Prinzipienfragen der Psychologie może być uznana za manifest naukowy: oryginalną i dobrze uzasadnioną propozycję uprawiania psychologii, w której autor zrywał z rozpowszechnionym w tym czasie mentalistycznym punktem widzenia, a w jego miejsce proponował psychologię mającą za swój główny przedmiot ludzkie zachowanie ujęte w relacji do środowiska naturalnego i społecznego – podkreśla dr hab. Bartłomiej Dobroczyński, prof. UJ w specjalnym serwisie poświęconym jubileuszowi.

Tablica upamiętniająca założyciela Pracowni znajduje się w obecnej siedzibie Instytutu Psychologii UJ przy ul. Ingardena 6.

Drugą niezwykle zasłużoną dla krakowskiej psychologii postacią był Stefan Szuman (1899–1972), lekarz, psycholog, teoretyk sztuki, malarz, współtwórca polskiej szkoły psychologii rozwojowej, twórca koncepcji radości życia i teorii wychowania estetycznego oraz prekursor badań psycholingwistycznych. Studiował medycynę w Monachium oraz filozofię na Uniwersytecie Poznańskim. W Wiedniu i Genewie zapoznał się z pracami Charlotte Bühler, Eduarda Claparde’a i Jeana Piageta. Od 1928 roku związał się z Uniwersytetem Jagiellońskim, gdzie objął Katedrę Psychologii Wychowawczej. Był autorem wielu znaczących prac z zakresu psychologii rozwojowej, psychologii osobowości, wychowania estetycznego oraz psychologii mowy.

Po II wojnie światowej w krajach tzw. bloku wschodniego zajęcia dydaktyczne z psychologii zostały ograniczone do minimum. Została również wstrzymana możliwość formalnej specjalizacji w zakresie psychologii. Pomimo to w Krakowie (podobnie jak w Warszawie, Poznaniu, Katowicach, Łodzi i Lublinie) prowadzono badania naukowe, co zaowocowało w następnych latach wieloma publikacjami. W 1952 roku utworzono Katedrę Psychologii (z Zakładami Psychologii Pedagogicznej, Psychologii Doświadczalnej oraz Poradnią Wychowawczo-Leczniczą). Cztery lata później zorganizowano (tak jak w Warszawie i Poznaniu) po raz pierwszy w Polsce specjalistyczne studia psychologiczne. Były to jedne z pierwszych w skali europejskiej studia tego rodzaju. W tym czasie znaczącymi postaciami w zakresie psychologii na Uniwersytecie Jagiellońskim byli – obok Szumana – także Danuta Gierulanka i Włodzimierz Szewczuk oraz uczniowie profesora Szumana: Lidia Geppertowa, Maria Przetacznik-Gierowska, Maria Susułowska, Anna Wyszyńska, Edward Franus i Stefan Suchoń.

W latach sześćdziesiątych Katedra Psychologii została przemianowana na Instytut Psychologii, w którym wyodrębniały się kolejne zakłady i pracownie:

w 1962 r. Zakład Psychologii Wychowawczo-Klinicznej (późniejszy Zakład Psychologii Klinicznej),
w 1963 r. Zakład Psychologii Przemysłowej (późniejszy Zakład Psychologii Pracy),
w 1965 r. Zakład Psychologii Rozwojowej i Pedagogicznej (reaktywowany),
w 1966 r. Zakład Psychologii Defektologicznej,
w 1970 r. Pracownia Psychologii Dziecka,
w 1980 r. Pracownia Psychologii Fizjologicznej,
w 1984 r. Pracownia Psychologii Społecznej,
w 1990 r. Pracownia Psychologii Transportu,
w 1993 r. Zakład Psychologii Eksperymentalnej
w 2003 r. Zakład Psychologii Behawioralnej (w 2013 r. przekształcony w Pracownię Psychologii Snu)
w 2005 r. Zakład Psychologii Zdrowia oraz Pracownię Psychologii Edukacji
w 2012 r. Pracownia Psychologii Emocji i Motywacji

W ostatnich latach powstały m.in. zespoły badawcze Szwed Lab, Applied Memory Research Laboratory, Emotion and Perception Lab, Centre for Social Cognitive Studies, LangUsta, Consciousness Lab, Zespół Badania Bólu.

Od początku swego istnienia psychologia była jednym z kierunków Wydziału Filozoficzno-Historycznego UJ. W latach dziewięćdziesiątych wyodrębnił się Wydział Filozoficzny, na którym oprócz psychologii znajdują się jeszcze: filozofia, socjologia, religioznawstwo i pedagogika.

Obchody jubileuszu 120-lecia psychologii na Uniwersytecie Jagiellońskim zostaną zainaugurowane 17 maja otwarciem wystawy prezentującej historię i współczesność tej dyscypliny na UJ. Tego dnia nastąpi też odsłonięcie tablicy upamiętniającej prof. Władysława Heinricha, twórcę Pracowni Psychologii Doświadczalnej w UJ. W planach jest także m.in. jubileuszowy piknik (czerwiec) oraz konferencja naukowa (wrzesień). Patronem medialnym obchodów jest „Forum Akademickie”.

Mariusz Karwowski, źródło: IP UJ

Dotykając wzrokiem