Życie akademickie

27 Stycznia

Instytut Strat Wojennych rozpoczął wydawanie nowego czasopisma naukowego

Instytut Strat Wojennych im. J. Karskiego rozpoczął wydawanie nowego czasopisma naukowego. Będzie ono poświęcone problematyce szeroko rozumianych polskich strat wojennych poniesionych przez państwo polskie i jego obywateli w XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem doświadczeń II wojny światowej.

Ukazał się pierwszy numer półrocznika „Studia i Materiały Instytutu Strat Wojennych”. To periodyk, którego celem jest prezentacja najnowszych osiągnięć badawczych przedstawicieli różnych dyscyplin naukowych – w szczególności historyków, rzeczoznawców i prawników. Będzie poświęcony problematyce szeroko rozumianych polskich strat wojennych poniesionych przez państwo polskie i jego obywateli w XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem doświadczeń II wojny światowej.

Na łamach czasopisma publikowane będą zarówno prace naukowców z Polski, jak i autorów zagranicznych, co sprzyjać będzie wymianie doświadczeń badawczych oraz poszerzaniu perspektywy naukowej – zapowiada dr Bartosz Gondek, dyrektor Instytutu Strat Wojennych.

W pierwszym numerze ukazano Kresy Wschodnie II Rzeczypospolitej jako przestrzeń intensywnego rozwoju państwowego, społecznego i kulturowego, a zarazem jako obszar szczególnie dotknięty skutkami działań wojennych, okupacji i powojennych decyzji politycznych. To istotne w kontekście systematycznego dokumentowania i analizowania strat poniesionych przez Polskę w wyniku agresji i okupacji sowieckiej. Rzetelne badania naukowe, oparte na źródłach archiwalnych, są fundamentem przygotowywanego raportu strat wyrządzonych przez Związek Sowiecki. Instytut Strat Wojennych im. Jana Karskiego odgrywa w tym procesie kluczową rolę.

Premierowy tom opracowano pod redakcją dr. Bartosza Gondka oraz dr. hab. Damiana Markowskiego. W slowie wstępnym dyrektora instytutu nakreślono misję wydawnictwa oraz znaczenie badań nad długofalowymi skutkami wojny i okupacji, w szczególności agresji ZSRS. W dalszej części znalazły się teksty ukazujące stan polskiego dorobku naukowego, kulturalnego, materialnego i społecznego sprzed 1939 roku. I tak:

• Przenalizowano proces likwidacji polskich uniwersytetów we Lwowie i Wilnie po agresji sowieckiej z 17 września 1939 roku, ukazując skalę represji wobec środowisk akademickich jako element planowej destrukcji polskiej elity intelektualnej (prof. dr hab. Maciej Franz).

• Przebadano funkcjonowanie oraz znaczenie kolekcji muzealnych w południowo-wschodnich województwach II RP, koncentrując się na instytucjach, zbiorach i ludziach współtworzących przedwojenne dziedzictwo kulturowe regionu (dr Liubomyr Khakhula).

• Sprawdzono dorobek II Rzeczypospolitej w zakresie budownictwa obiektów użyteczności publicznej na Kresach Wschodnich, wskazując na skalę inwestycji infrastrukturalnych i ich znaczenie cywilizacyjne (dr hab. Michał Pszczółkowski).

• Zweryfikowano stan posiadania formacji lądowych Wojska Polskiego na Kresach Wschodnich w przededniu II wojny światowej, ukazując potencjał militarny oraz jego ograniczenia w obliczu nadchodzącej agresji (dr hab. Adam Adrian Ostanek).

• Zwalidowano polski stanu posiadania w województwie wileńskim przed II wojną światową, dokonując analizy struktury własnościowej i społecznej w regionie (dr Barbara Jundo-Kaliszewska).

• Poddano weryfikacji stan infrastruktury Lwowa w 1939 roku w świetle dokumentów z pierwszych miesięcy sowieckiej okupacji, ukazując szybki proces degradacji miasta (dr Adam Rafał Kaczyński).

Tom uzupełniają teksty o charakterze refleksyjnym i etycznym. Prof. dr hab. Anna Odrowąż-Coates podjęła zagadnienie etycznych i społecznych implikacji handlu przedmiotami związanymi z ofiarami ludobójstw i masowych zbrodni, wskazując na moralne dylematy współczesnego obrotu tego rodzaju artefaktami. Z kolei dr Bartosz Gondek i dr Tomasz Luterek przeanalizowali problem redefinicji polskiej kresowości jako elementu zachowania i kreowania kultury pamięci przesiedleńców na ziemiach zachodnich po 1945 roku. Numer zamyka esej dr. hab. Damiana Karola Markowskiego, będący refleksją nad zagładą galicyjskiego miasteczka Buczacz. Wydawnictwo jest dostępne pod linkiem.

Publikacja nowego czasopisma stanowi istotny element realizacji misji Instytutu Strat Wojennych im. Jana Karskiego. Jego funkcjonowanie przy Prezesie Rady Ministrów stanowi wyraz jednoznacznej woli obecnego rządu w zakresie poznania strat materialnych i ludzkich wyrządzonych Polsce przez okupację sowiecką podczas wojny oraz w wyniku wieloletniej dominacji Związku Sowieckiego nad Polską w drugiej połowie XX wieku. Uznając zasadność istnienia i działalności instytutu, władze RP wysyłają jasny sygnał, iż nadszedł najwyższy czas, aby upomnieć się o tę
niesłusznie zapomnianą do niedawna część historii Polski i dokonać rozliczenia – nie tylko wobec Niemiec, lecz również wobec prawnych i politycznych spadkobierców ZSRS.

MK, źródło: ISW