Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu kończy w tym roku 80 lat. Od momentu powstania uczelni jej mury opuściło prawie 225 tys. absolwentów.
Tegoroczne Święto Uniwersytetu – choć tradycyjnie celebrowane 19 lutego w rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika, patrona uczelni – miało wyjątkowy charakter ze względu na obchody 80-lecia istnienia UMK. Okrągłe urodziny szerzej wpisują się w Rok Jubileuszy – w tym roku akademickim uczelnia świętuje bowiem także 40 rocznicę utworzenia Akademii Medycznej w Bydgoszczy oraz 20-lecie jej połączenia z UMK i powołania Collegium Medicum.
W swoim jubileuszowym wystąpieniu rektor prof. Andrzej Tretyn nawiązał do początków uniwersytetu, który – wbrew trudnym warunkom i infrastrukturalnym brakom – powstał dzięki determinacji i pasji swoich twórców. Rektor przywołał również kamienie milowe w rozwoju uczelni: budowę miasteczka akademickiego, transformację ustrojową, rozwój nowych kierunków i obszarów badań, połączenie z Akademią Medyczną w Bydgoszczy i wreszcie – uzyskanie statusu uczelni badawczej oraz partnerstwo w YUFE i YERUN.
Marzenie o uniwersytecie było marzeniem iście astronomicznym: pozornie odległe jak gwiazdy, ale karmione sławą wielkiego astronoma urodzonego w Toruniu – Mikołaja Kopernika – wspominał początki uczelni jej rektor. – Nowoczesny, europejski uniwersytet, a takim jesteśmy, rozumie swoje zadania i świadomy jest odpowiedzialności za rozwój społeczeństwa. Odgrywa istotną rolę w postępie cywilizacyjnym i uczy, jak mądrze z niego korzystać. Jest liderem zmian będących odpowiedzią na nowe wyzwania. W dzisiejszych czasach uniwersytet musi brać udział w mądrej transformacji ekologicznej i energetycznej, w zmianach polityki miejskiej i partycypacyjnej budowie lokalnych wspólnot – dodał.
W obchodach Święta Uniwersytetu, które rozpoczęły się złożeniem kwiatów pod pomnikiem Mikołaja Kopernika i przejściem orszaku akademickiego na Rynek Staromiejski, a następnie do Auli, uczestniczył m.in. minister nauki i szkolnictwa wyższego Marcin Kulasek.
Oby pierwszy polski optyczny zegar atomowy, który powstał w murach tej uczelni, nadal z wyjątkową precyzją odmierzał czas, działając na korzyść toruńskiego uniwersytetu, a co za tym idzie – całej nauki polskiej – życzył minister.
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu został powołany dekretem Rady Ministrów z 24 sierpnia 1945 r. Pierwszym rektorem był prof. Ludwik Kolankowski, lwowski biolog, który w 1919 r. tworzył Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie, a wiosną 1945 r. pomagał w zakładaniu Uniwersytetu Łódzkiego. Premierowe zajęcia akademickie – wykłady profesorów Tadeusza Czeżowskiego i Stefana Srebrnego – odbyły się 24 listopada 1945 r. Z kolei pierwsza oficjalna inauguracja roku akademickiego miała miejsce w styczniu 1946 r., a wykłady inauguracyjne wygłosili w Collegium Maius UMK: historyk prof. Kazimierz Hartleb i astronom prof. Władysław Dziewulski.
Kształcenie podjęło wówczas 1605 studentów. Na uczelni działało 76 katedr, a kadrę akademicką tworzyło 60 samodzielnych i 69 pomocniczych pracowników nauki, głównie uniwersytetów Jana Kazimierza we Lwowie i Stefana Batorego w Wilnie, którzy po wojnie trafili do Torunia. W roku rozpoczęcia działalności UMK powstały trzy wydziały: Humanistyczny, Matematyczno-Przyrodniczy oraz Prawno-Ekonomiczny i Sztuk Pięknych.
W 1984 roku na bazie Zamiejscowego Wydziału Lekarskiego Gdańskiej Akademii Medycznej w Bydgoszczy utworzono Akademię Medyczną im. Ludwika Rydygiera. W roku 2004 została ona włączona w struktury toruńskiego uniwersytetu, była to druga taka sytuacja w Polsce (po powrocie do Uniwersytetu Jagiellońskiego Akademii Medycznej w Krakowie w roku 1993). Wspomniane wydarzenia pozwalają UMK obchodzić w tym roku potrójny jubileusz: 80 lat uniwersytetu, 40 lat Akademii Medycznej, zamienionej 20 lat temu w uniwersyteckie Collegium Medicum.
Obecnie strukturę UMK tworzy 16 wydziałów. W Toruniu mieszczą się tradycyjne wydziały uniwersyteckie: Chemii, Filozofii i Nauk Społecznych, Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej, Humanistyczny, Matematyki i Informatyki, Nauk Biologicznych i Weterynaryjnych, Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, Nauk Historycznych, Nauk o Polityce i Bezpieczeństwie, Nauk o Ziemi i Gospodarki Przestrzennej, Prawa i Administracji, Sztuk Pięknych oraz Teologiczny. W Bydgoszczy zlokalizowane są wydziały medyczne, skupione w Collegium Medicum UMK: Farmaceutyczny, Lekarski i Nauk o Zdrowiu.
UMK oferuje 111 kierunków studiów. Kształci się tam 17 807 studentów, w tym 16 740 Polaków i 1067 obcokrajowców (6%). W kampusie toruńskim jest 12 049 studentów, a w bydgoskim 4691. W roku akademickim 2023/2024 uczelnia wydała dyplomy 4092 absolwentom. W ciągu osiemdziesięciu lat dyplomy UMK uzyskało prawie 225 tys. absolwentów.
Uczelnia prowadzi 5 dziedzinowych szkół doktorskich: Nauk Humanistycznych, Nauk Teologicznych i Artystycznych, Nauk Medycznych i Nauk o Zdrowiu, Nauk Ścisłych i Przyrodniczych oraz Interdyscyplinarną Szkołę Doktorską Nauk Społecznych, Interdyscyplinarną Szkołę Doktorską „Academia Copernicana”. Uczestniczy w nich 434 doktorantów. Kolejne 74 osoby, w tym 4 obcokrajowców, to uczestnicy studiów doktoranckich.
W UMK pracuje 4410 osób, z tego w Collegium Medicum 1444 (32,7%). Ponad połowa – 2379 osób – to nauczyciele akademiccy, z czego w CM 872 (26,6%). W gronie nauczycielskim jest 270 profesorów tytularnych na stanowisku profesora, z tego w CM 62 (23%); 5 profesorów z tytułem naukowym pracuje na stanowisku profesora uniwersytetu, w tym 1 w Bydgoszczy. UMK zatrudnia 560 profesorów uniwersytetu ze stopniem naukowym doktora habilitowanego (115 w CM) oraz 14 profesorów uniwersytetu z doktoratem (1 w CM). Ponadto 22 doktorów habilitowanych pracuje na stanowiskach adiunkta (z tego w CM 4). Łącznie na stanowiskach profesorów zatrudnionych jest 849 nauczycieli akademickich, z tego w CM 179. Razem na UMK zatrudnionych jest 871 samodzielnych pracowników nauki – profesorów i doktorów habilitowanych – czyli 36,6% nauczycieli akademickich, z tego w CM 183 (czyli 21% kadry nauczycielskiej CM). UMK zatrudnia też 1093 doktorów, z tego 454 w CM oraz 408 magistrów i lekarzy, z tego w CM 228.
W roku akademickim 2023/2024 roku tytuł profesora otrzymało 22 pracowników UMK, z tego 7 z CM, 35 uzyskało stopień doktora habilitowanego, z czego 15 z CM, a 50 stopień doktora, w tym 29 z Bydgoszczy. W kadrze akademickiej UMK jest 73 cudzoziemców.
Uniwersytet należy do grona dziesięciu laureatów pierwszego konkursu Inicjatywy Doskonałości – Uczelnia Badawcza. Naukowcy z UMK uzyskali 794 granty Narodowego Centrum Nauki, co daje im pod tym względem 7 miejsce w kraju. Wartość projektów finansowanych przez NCN wynosi 394,5 mln zł, co stawia UMK na 8 miejscu w Polsce. W ostatniej ewaluacji UMK poddał ocenie 29 dyscyplin naukowych (najwięcej w kraju), uzyskując 4 kategorie A+, 12 kategorii A i 13 kategorii B+, co oznacza, że nadal spełnia obowiązujące kryteria uczelni badawczej i posiada uprawnienia do nawania stopni naukowych w 29 dyscyplinach.
W 2023 roku Uniwersytet Mikołaja Kopernika administrował 152 budynkami: 96 w Toruniu i 56 poza nim, o łącznej powierzchni użytkowej 259 871,93 m2 oraz 537,5 ha gruntów. W Bydgoszczy na gruntach o powierzchni prawie 29 ha zlokalizowane były 63 budynki uniwersyteckie o powierzchni 160 375,64 m². Uniwersytet dysponuje w tym mieście dwoma szpitalami klinicznymi.
(p)
Prof. Andrzej Tretyn, rektor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika:
Jesteśmy uniwersytetem funkcjonującym w mieście, które ma mniej niż 200 tys. mieszkańców. Natomiast czujemy się uniwersytetem europejskim i badawczym w pełnym tego słowa znaczeniu. Należymy do sojuszu uniwersytetu europejskiego YUFE, czyli Young Universities for the Future of Europe oraz do sieci YERUN, czyli Young European Research Universities. Oczywiście, mamy też status laureata konkursu IDUB.
Naszą charakterystyczną i mocną stroną jest astronomia, którą rozwijamy od osiemdziesięciu lat, a jej wizytówką jest największy radioteleskop w Europie Środkowo-Wschodniej zlokalizowany w Piwnicach. Jesteśmy również jedną z kilku polskich uczelni, które posiadają stacje polarne na Spitzbergenie, przy czym nasza jest wysunięta najdalej na północ. W tym roku będzie obchodzić pięćdziesięciolecie powstania.