Czy każdy z nas może samodzielnie odnaleźć informację o tym, kto rzeczywiście jest właścicielem mediów? Sprawdzili to badacze z Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego, biorący udział w międzynarodowym projekcie Euromedia Ownership Monitor.
Kto jest właścicielem mediów w Europie? Naukowcy zaangażowani w międzynarodowy projekt Euromedia Ownership Monitor mapują 700 redakcji i ich rzeczywistych kontrolerów. Polską częścią zajęli się badacze Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego.
Sprawdzili oni 34 podmioty, w tym m.in. Polsat, Oko.press, RMF FM, Tygodnik Do Rzeczy, Newsweek, TVP Info, TVN czy Tygodnik Powszechny, jak również popularne profile w mediach społecznościowych (MakeLifeHarder, The Poland News czy Łukasz Bok – Konflikty i Katastrofy Świata). Ich zadaniem było wskazanie kluczowych wyzwań związanych z transparentnością, dostępnością danych oraz identyfikacją beneficjentów rzeczywistych medialnych spółek.
Z przeprowadzonej analizy wynika, że struktura własnościowa polskiego sektora mediów jest zdominowana przez prywatne spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Media w Polsce należą również do organizacji pozarządowych oraz podmiotów o charakterze religijnym. Ponadto kilka organizacji medialnych jest bezpośrednio lub pośrednio, w całości lub częściowo, własnością Skarbu Państwa, w tym media publiczne i komercyjne grupy medialne, takie jak Polska Press, która jest własnością kontrolowanej przez państwo spółki energetycznej Orlen – wyjaśnia prof. Katarzyna Gajlewicz-Korab.
Analiza EurOMo wykazała również przypadki złożonych struktur własnościowych z udziałem tzw. spółek fasadowych. Struktury te składają się z wielu powiązanych ze sobą podmiotów, co według badaczy może ograniczać przejrzystość przepływów kapitałowych i ukrywać powiązania między mediami a polityką.
Polskie prawo formalnie wymaga ujawniania właścicieli mediów, jednak w praktyce rozproszone i nieczytelne dane często uniemożliwiają ustalenie, kto faktycznie kontroluje część najważniejszych redakcji. W efekcie system, który ma gwarantować przejrzystość, nie zawsze pozwala opinii publicznej zrozumieć realną strukturę władzy w mediach – mówią badacze o paradoksie przejrzystości.
Z kolei złożone struktury właścicielskie, powiązania biznesowe oraz relacje między mediami, polityką i państwowymi pieniędzmi tworzą układ wpływów trudny do prześledzenia w oficjalnych dokumentach. To powoduje, że faktyczne mechanizmy oddziaływania na media często pozostają poza publiczną kontrolą.
Wyszukiwarka i baza danych
Nowa edycja EurOMo została uruchomiona wraz z przeprojektowaną wyszukiwarką, która umożliwia dziennikarzom, regulatorom i obywatelom śledzenie własności i kontroli mediów ponad granicami państw – w tym identyfikowanie właścicieli rzeczywistych (beneficial owners) oraz kluczowych decydentów, takich jak prezesi czy redaktorzy naczelni.
Rozszerzona baza danych obejmuje setki opiniotwórczych mediów we wszystkich krajach Unii Europejskiej, z danymi z 2025 roku. Zawiera informacje o ponad 700 mediach, 4300 osobach (właścicielach i innych podmiotach sprawujących kontrolę) oraz 2100 organizacjach posiadających udziały w tych mediach. Użytkownicy mogą analizować wyniki w formie interaktywnej mapy sieci powiązań, filtrować relacje kontroli wykraczające poza formalne udziały kapitałowe oraz pobierać dane w formacie możliwym do ponownego wykorzystania.
Pełna wersja bazy dostępna jest dla zarejestrowanych użytkowników posiadających uzasadniony interes (np. dziennikarzy, decydentów publicznych czy organizacji społeczeństwa obywatelskiego). Wersja publiczna może być natomiast wykorzystywana bezpłatnie przez wszystkich obywateli za pośrednictwem strony internetowej projektu. Oprócz bazy danych użytkownicy mogą również zapoznać się z raportami opisującymi sytuację w poszczególnych krajach oraz porównującymi poziom ryzyka między państwami na bazie kilkudziesięciu wskaźników.
Z pełnym raportem dotyczącym Polski można się zapoznać na stronie internetowej media-ownership.eu.
MK, źródło: UW