Wsparcie logistyczne wypraw polarnych, badania naukowe i działalność edukacyjna – to główne zadania Centrum Logistyczno-Naukowego BERA, które otwarto na Svalbardzie. To wspólny projekt siedmiu instytucji naukowych, którym lideruje Uniwersytet Śląski.
Powstanie Centrum BERA (nazwa wywodzi się ze staronordyckiego słowa oznaczającego „niedźwiedzicę”) wieńczy wieloletnie starania polskiego środowiska polarnego o wsparcie działań logistycznych i naukowo-badawczych prowadzonych w oparciu o miasto Longyearbyen. Stolica Svalbardu to morski i lotniczy port, z którego korzystają wszyscy polscy naukowcy tam pracujący. Do tej pory każda jednostka, organizując ekspedycje terenowe, samodzielnie radziła sobie z transportem i magazynowaniem ładunków ekspedycyjnych, naprawami sprzętu czy prowadzeniem laboratorium terenowego. Dzięki Centrum BERA będzie to o wiele łatwiejsze.
Porozumienie podpisały: Uniwersytet Śląski w Katowicach (lider), Instytut Geofizyki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie, Instytut Oceanologii Polskiej Akademii Nauk w Sopocie, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz Uniwersytet Wrocławski. Partnerzy zobowiązali się współfinansować działania Centrum BERA oraz wspierać jego utrzymanie przez następne 10 lat.
Jednostki współfinansujące Centrum BERA to instytucje posiadające uniwersyteckie stacje badawcze, całoroczną Polską Stację Polarną HORNSUND (Instytut Geofizyki PAN) oraz dużą infrastrukturę badawczą (np. r/v Oceania z Instytutu Oceanologii PAN), które od lat w wyniku wzrastających cen rynkowych i polityki władz norweskich zmagają się z problemami przy prowadzeniu badań na Svalbardzie. Obecna możliwość współpracy korzystnie wpływa na gospodarność środków finansowych, prowadzenie badań oraz potencjał dalszego rozwoju naukowego.
Dzięki nowej placówce naukowcy będą mogli rozwijać projekty badawcze z zakresu zmian klimatycznych, ochrony środowiska i badań geologicznych, mających kluczowe znaczenie dla regionu Arktyki. Hub umożliwi gromadzenie i analizowanie próbek z różnych obszarów Svalbardu, a także ułatwi ich transport do Polski, zapewniając odpowiednie warunki do przechowywania i badania próbek, takich jak lód, śnieg czy sedymenty. Badania będą prowadzone w oparciu o sprzęt geofizyczny, precyzyjne GPS-y różnicowe, wiertnie do lodu i gruntu, automatyczne stacje meteorologiczne, skutery, łodzie pływające, sondy morskie i in. Centrum BERA zapewni również systematyczny monitoring kriosfery rozproszony na zachodnim wybrzeżu Spitsbergenu od Hornsundu po Ny-Alesund; monitoring ekosystemów lądowych; monitoringi morskie na wodach wokół Svalbardu i w fiordach; badania nad pokrywą śnieżną i lodowcami.
W ramach infrastruktury Centrum BERA powstanie w 2025 roku laboratorium pozwalające na wstępną obróbkę zebranych próbek (woda, sedymenty, skały itp.) celem ograniczenia ich pojemności i rozmiaru, dokonania wstępnych analiz i przygotowania ich do transportu do Polski (m.in. zamrażanie i przechowywanie próbek lodu oraz śniegu).
Wsparcie naukowe i logistyczne oferowane przez Centrum BERA skierowane jest do wszystkich członków Polskiego Konsorcjum Polarnego, innych jednostek naukowych prowadzących badania na Svalbardzie oraz instytucji międzynarodowych. Centrum BERA wpisuje się w realizację rządowej Polskiej Polityki Polarnej, w tym ugruntowanie pozycji Polski w Arktyce jako aktywnego i odpowiedzialnego partnera regionu oraz zwiększenie zaangażowania polskich przedstawicieli w prace prowadzone przez różne organizacje międzynarodowe w odniesieniu do regionu Arktyki. Przewiduje się, że w przyszłości, wraz z rozwojem Centrum BERA, ilość naukowców i realizowanych projektów będzie się znacząco zwiększać. Nawiązano już współpracę międzynarodową z Norwegią, Litwą i Włochami, dzięki której następuje umiędzynarodowienie działalności oraz planowanie wspólnych projektów badawczych.
Centrum BERA i Polskie Konsorcjum Polarne należą do międzynarodowego konsorcjum Svalbard Integrated Arctic Earth Observing System (SIOS). Wiceprzewodniczącym Zarządu SIOS jest dr Dariusz Ignatiuk, adiunkt na Wydziale Nauk Przyrodniczych Uniwersytetu Śląskiego oraz przewodniczący Centrum Studiów Polarnych i Polskiego Konsorcjum Polarnego.
MK, źródło: US, UMK, UAM