Nie ma znaczenia poziom produkcji wełny, mięsa czy mleka. Liczy się tylko obecność zwierząt. Naukowcy z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu we współpracy z One Health Polska uruchamiają pionierski projekt – pierwsze w Polsce, a najprawdopodobniej i na świecie, stado owiec o charakterze wyłącznie terapeutycznym.
Coraz więcej badań wskazuje, jak kontakt z naturą jest kluczowy dla naszego zdrowia psychicznego. W świecie zdominowanym przez stres, urbanizację i cyfrową rzeczywistość, proste interakcje z przyrodą, takie jak spacery w lesie czy obserwacja zwierząt, mogą znacząco poprawiać samopoczucie, redukować lęk i wspierać regenerację umysłu.
Animaloterapie, czyli terapie wspomagane zwierzętami, od dawna są częścią tego systemu. Tradycyjnie jednak wymagają bezpośredniego kontaktu fizycznego: dotyku, głaskania czy karmienia. Teraz, dzięki innowacyjnemu podejściu, terapia z owcami wprowadza model „na dystans”, podobny do popularnego birdwatchingu, gdzie samo obserwowanie ptaków przynosi ulgę i wyciszenie.
Jest to szczególnie mi bliskie, bo obserwacja zwierząt na odległość pozwala na głębokie zanurzenie w ich świecie bez ingerencji. Owce, z ich spokojnym rytmem życia, stają się idealnym medium do takiej terapii – podkreśla prof. dr hab. Piotr Tryjanowski z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, współpomysłodawca projektu i znany ornitolog, którego prace często łączą ekologię z aspektami zdrowia ludzkiego.
W projekcie tym widzi naturalne przedłużenie swoich badań nad wpływem przyrody na psychikę. Przedsięwzięcie wpisuje się w modną obecnie koncepcję ekopsychiatrii, która zakłada, że zdrowie psychiczne jest nierozerwalnie związane z środowiskiem naturalnym. Ale idzie dalej, integrując się z ideą One Health – holistycznym podejściem, gdzie zdrowie ludzi, zwierząt i ekosystemów traktowane jest jako jedność.
Owce i kontakt z nimi to nie tylko relaks, ale także praktyczne zastosowanie One Health. Poprzez takie inicjatywy pokazujemy, jak przyroda może wspierać terapię, jednocześnie dbając o bioróżnorodność – mówi Monika Bartkowiak, prezes One Health Polska.
Inicjatywa wymagała cierpliwości – od pierwszej koncepcji minął ponad rok. W tym czasie konsultowano każdy krok z ekspertami z zakresu zootechniki, psychiatrii i ekologii. Pomysłodawcy chcieli stworzyć coś bezpiecznego zarówno dla ludzi, jak i zwierząt. Wybór padł na rasę wrzosówka, jedną z najstarszych polskich ras owiec, doskonale dostosowaną do lokalnych warunków.
Wrzosówki są odporne na choroby, trudne warunki środowiskowe i niskiej jakości paszę. Ich drobna budowa ciała ułatwia utrzymanie, a ekologiczny chów wspiera ochronę krajobrazu, działają jak naturalne „kosiarki” zapobiegając zarastaniu łąk. Wrzosówki to nie tylko zwierzęta gospodarskie, ale także ikona polskiego dziedzictwa rolniczego – zwraca uwagę prof. Jacek Wójtowski z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, zaangażowany w selekcję stada.
Zakupione owce pochodzą z jednego z najlepszych stad zarodowych wrzosówki polskiej. Stado od lat działa w ramach programu hodowli zachowawczej i jest zlokalizowane w mateczniku tej rasy, jakim jest województwo białostockie. Wybierając konkretne maciorki skupiono się na ich cechach osobniczych, w szczególności rożności, barwie okrywy włosowej oraz charakterze i wyrównaniu wełny. Maciorki są pięknie umaszczone i mają charakterystyczną dla wrzosówki wełnę dwufrakcyjną. Projekt może przyczynić się do popularyzacji tej rasy, która po latach spadku liczebności zasługuje na renesans.
Bardzo istotne jest miejsce realizacji projektu. Całość zlokalizowana jest nad rzeką Wełną, w Kowanówku – miejscu o bogatej historii uzdrowiskowej. Nazwa rzeki symbolicznie poświadcza o działaniach na rzecz zdrowia człowieka, a sama lokalizacja podkreśla holistyczne spojrzenie na kontakt z przyrodą. Kowanówko, znane z dawnego sanatorium i szpitala, wręcz o charakterze uzdrowiska, od połowy XIX wieku przyciągało pacjentów szukających regeneracji.
Jak podkreślają naukowcy, samo przebywanie wśród owiec wycisza i relaksuje. I choć na świecie rozwijają się terapie związane z owcami, ten model jest wyjątkowy: pokój połączony z owczarnią umożliwia bezpieczne podglądanie życia zwierząt – bez ryzyka dla obu stron.
Równie interesująca będzie możliwość obserwacji zachowań społecznych owiec w kontakcie z obsługą i podczas wypasu umożliwiając określenie pozycji poszczególnych osobników w hierarchii stada. Nasze owce korzystają z zarastającego pastwiska o bardzo zróżnicowanym składzie botanicznym. Odpowiednia organizacja wypasu kwaterowego poszerzy naszą wiedzę o preferencjach smakowych zwierząt i wybiórczości pokarmu, a w wymiarze długoterminowym, także o wpływie wypasu na wegetację niektórych gatunków roślin – tłumaczą pomysłodawcy.
Od niemal miesiąca 10 owiec wrzosówek zamieszkuje wyspę w Kowanówku, a wkrótce ruszą terapeutyczne spacery. To nie tylko terapia, ale także szansa na zachowanie owiec w polskim krajobrazie nizinnym. Jak sugerują profesorowie Tryjanowski i Wójtowski, może to być zmiana paradygmatu, podobna do ewolucji roli koni: od zwierząt pociągowych po towarzyszy sportu i rekreacji.
MK, źródło: UPP