Tegoroczna Nagroda Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny została przyznana za optogenetykę – metodę, która pokazuje, w jaki sposób komórki nerwowe kształtują w mózgu wspomnienia, uczucia i zachowania. Nagrodą podzieli się trzech badaczy.
W XX wieku naukowcy zaczęli badać, które obszary mózgu wpływają na poszczególne funkcje, ale stosowane metody uniemożliwiały udowodnienie związków przyczynowo-skutkowych. Obraz mózgu przypominał bardziej szkic pełen znaków zapytania i niewiadomych. Teraz to się zmienia. „Optogenetyka daje możliwości mapowania mózgu w sposób, o jakim kiedyś mogliśmy tylko pomarzyć” – przyznaje Per Svenningsson, przewodniczący Komitetu Noblowskiego w dziedzinie fizjologii i medycyny.
Właśnie za odkrycia dotyczące aktywowanych światłem kanałów jonowych i optogenetyki nagrodzono w tym roku trójkę badaczy: Amerykanina Karla Deisserotha z The Howard Hughes Medical Institute and Stanford University oraz Niemców: Petera Hegemanna z Humboldt University of Berlin i Georga Nagela z University of Würzburg. Podzielą między siebie 12 milionów koron szwedzkich (ok. 1,27 mln dolarów).
Jak podano w komunikacie, wszystko zaczęło się od ciekawości Petera Hegemanna. Zastanawiał się, jak Chlamydomonas, jednokomórkowa alga z rodziny zawłotniowatych, potrafi płynąć w kierunku źródła światła. Na początku XXI wieku wraz z Georgiem Nagelem odkrył światłoczułe białka występujące właśnie w algach, w tym kanałorodopsyny (channelrhodopsins). Znajdują się na powierzchni komórki, a pod wpływem światła kontrolują aktywność tych komórek. Trzeci z nowych noblistów, Karl Deisseroth, przekształcił to białko w sterowany światłem przełącznik komórek nerwowych. Wprowadził gen kodujący to białko do komórek nerwowych szczura i za pomocą światła wywołał sygnał nerwowy. Przełomową pracę na ten temat opublikował w 2005 roku. Dwa lata później sterowany światłem przełącznik komórek nerwowych zadziałał w mózgach żywych myszy.
Metoda sterowania sygnałami nerwowymi za pomocą światła nazywana jest optogenetyką. Dzięki niej naukowcy zdołali odkryć obwody neuronowe rządzące specyficznymi wspomnieniami, uczuciami i zachowaniami istotnymi dla zaburzeń neurologicznych i psychiatrycznych. W medycynie klinicznej wykorzystywana jest do przywracania wzroku osobom z wadami wzroku.
Optogenetyka fundamentalnie zmieniła nasze rozumienie mózgu, a laureaci położyli podwaliny pod nową erę w neuronauce – uzasadnił Komitet Noblowski.
Tradycyjnie już ogłoszenie laureatów w dziedzinie fizjologii lub medycyny otwiera Tydzień Noblowski. W kolejnych dniach Królewska Szwedzka Akademia Nauk przedstawi nazwiska noblistów w dziedzinie fizyki (6 października), chemii (7 października) oraz literatury (8 października) i ekonomii (12 października). Dowiemy się także do kogo trafi Pokojowa Nagroda Nobla (9 października).
MK, źródło: www.nobelprize.org
