Naukowcy z Uniwersytetu Jagiellońskiego i Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie biorą udział w projekcie ForMAT (Forensic Methylation Analysis Toolkit), którego celem jest opracowanie nowych narzędzi do profilowania sprawców przestępstw. Badania są finansowane z programu Horyzont Europa.
W realizację projektu ForMAT zaangażowanych jest 11 jednostek z 8 europejskich krajów: Hiszpanii, Portugalii, Wielkiej Brytanii, Austrii, Holandii, Szwecji, Niemiec i Polski. W tym gronie są jednostki uniwersyteckie, jak Uniwersytet Jagielloński, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie, King’s College London czy Universidad de Santiago de Compostela, w których prowadzone są badania podstawowe nad metodami identyfikacji człowieka z zastosowaniem markerów DNA. Oprócz nich konsorcjum tworzą też jednostki o profilu kryminalistycznym prowadzące badania naukowe dla potrzeb wymiaru sprawiedliwości i organów ścigania. Liderem przedsięwzięcia jest Uniwersytet w Santiago de Compostela.
Ich celem jest opracowanie nowych narzędzi do profilowania sprawców przestępstw. Nowe metody będą oparte na interpretacji informacji zapisanej w epigenomie człowieka i znajdą zastosowanie nie tylko w sprawach kryminalnych, ale także badaniach identyfikacyjnych ofiar katastrof (disaster victim identification, DVI), a także w sprawach określania wieku osób ubiegających się o azyl. Projekt zakłada opracowanie narzędzi badawczych o wysokim poziomie gotowości technologicznej (TRL5 oraz TRL7). Metylacja DNA może dostarczyć wielu cennych informacji o osobie będącej źródłem materiału biologicznego zabezpieczonego np. na miejscu przestępstwa.
To modyfikacja chemiczna, która nie zmienia sekwencji DNA, ale wpływa na jego funkcjonowanie regulując ekspresję genów. Pozostaje w dużej mierze pod kontrolą genów, ale mają na nią wpływ również czynniki środowiskowe, przez co jest traktowana jako pomost pomiędzy genomem a środowiskiem. Zgodnie z założeniami projektu wzory metylacji DNA mogą podlegać interpretacji z zastosowaniem narzędzi statystycznych stając się markerami wieku, tempa starzenia, a także cech fizycznych i behawioralnych – tłumaczy prof. Wojciech Branicki z Instytutu Zoologii i Badań Biomedycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Kieruje on pracami prowadzonymi w ramach pakietu roboczego WP2 polegającego na wyłonieniu zestawów markerów epigenetycznych. Zadanie to wymaga przeprowadzenia wielkoskalowych badań genomu człowieka oraz zastosowania metod wyboru zmiennych. Naukowcy z Uniwersytetu Jagiellońskiego są również zaangażowani w inne prace konsorcjum ForMAT, między innymi opracowanie narzędzi genomicznych i modeli predykcyjnych, które mają być w przyszłości stosowane w laboratoriach kryminalistycznych. Plan zakłada zastosowanie najnowszych metod sekwencjonowania DNA, bioinformatyki i uczenia maszynowego.
Projekt właśnie się rozpoczął i potrwa do końca sierpnia 2029 roku. Jego budżet to przeszło 4,6 mln euro, z czego 832 tys. euro trafi do Uniwersytetu Jagiellońskiego, a 708 tys. do Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie.
MK, źródło: UJ