Kapitał żelazny, konsolidacja uczelni, mobilność akademicka jako problem administracyjny, monografie naukowe, cyborgizacja oraz równowaga między oceną a rozwojem nauki – to tylko część tematów, jakie znalazły się w najnowszym numerze „Forum Akademickiego”.
W przedwojennej Polsce fundowanie instytucji akademickich było czymś naturalnym, a opierało się na potrzebie działania dla dobra wspólnego i na zaufaniu. Kiedy jednak w 2023 roku prof. Alojzy Z. Nowak, rektor Uniwersytetu Warszawskiego, mówił na łamach FA o kapitale żelaznym jako zapleczu finansowym dla swojej uczelni, większość traktowała to z rezerwą, a czasem wręcz z pobłażaniem. Dziś kapitał żelazny dla polskich uczelni przestał być bajką o, nomen omen, żelaznym wilku. Sięgają po niego kolejne uczelnie i choć to na razie początkowa faza, w skali kraju zasługuje na miano pilotażu, to jednak wieść się niesie po akademii.
W najnowszym numerze FA:
Równowagi między oceną a rozwojem nauki szuka dr inż. Paweł Knast z Uniwersytetu Kaliskiego. Jego zdaniem ewaluacja dorobku naukowego powinna uwzględniać rzeczywiste warunki prowadzenia badań.
Finansowanie badań, utrzymanie infrastruktury, dostęp do aparatury, koszty publikacji i możliwości mobilności naukowej wpływają bezpośrednio na zakres oraz tempo realizowanych prac badawczych. Osiągnięcia naukowe pozostają więc w pewnym stopniu powiązane z dostępnością środków finansowych i zapleczem organizacyjnym. W tle oceny obecny jest nie tylko poziom merytoryczny wyników, lecz także skala nakładów umożliwiających przeprowadzenie badań oraz upowszechnienie ich rezultatów. W tym sensie interpretacja dorobku naukowego pozostaje związana z szerszym kontekstem gospodarczym i instytucjonalnym. Trudno oczekiwać porównywalnych efektów badań naukowych, jeśli nie towarzyszą im porównywalne warunki finansowania.
Mobilność akademicka przedstawiana jest jako jeden z fundamentów nowoczesnej kariery naukowej. Wyjazdy zagraniczne mają poszerzać kompetencje, budować sieci współpracy i zwiększać widoczność badań. W ślad za tą narracją nie nadąża jednak organizacyjna praktyka instytucji akademickich. W efekcie wyjazd badawczy może zmienić się z projektu naukowego w problem administracyjny. Piszą o tym dr hab. Krzysztof Miler i dr hab. Daniel Stec z Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN.
Dawniej „bezpośredni” znaczyło „bez pośrednictwa”. Czy zdaniem Prezydium PKA pośrednictwo narzędzi komunikacji elektronicznej nie znosi „bezpośredniości”? – pyta Marcin Chałupka, radca prawny specjalizujący się w problematyce szkolnictwa wyższego.
W jakim stopniu konsolidacja ma być instrumentem ratunkowym (dla „słabszych” lub niedoskalowanych podmiotów), projektem rozwojowym (dla silnych graczy, którzy chcą wejść do wyższej ligi), narzędziem polityki państwa mającym przeobrazić mapę instytucjonalną kraju? Na pytanie to próbuje odpowiedzieć prof. Łukasz Sułkowski, kierownik Katedry Zarządzania Instytucjami Szkolnictwa Wyższego Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Ukazało się ministerialne rozporządzenie w sprawie sporządzania wykazów czasopism i recenzowanych materiałów z konferencji międzynarodowych oraz wydawnictw monografii naukowych. Te ostatnie są przedmiotem artykułu Zbigniewa Drozdowicza.
Lista wydawnictw publikujących recenzowane monografie była i jest nadal bardzo długa. Znajdują się na niej zarówno oficyny, które przez wiele lat pracowały na swoją renomę, jak i takiej renomy nie posiadające. Niepokoić może również to, że niektóre wydawnictwa wcześniej znane z przestrzegania wysokich standardów naukowości, obniżyły „loty” i zaczęły się dopasowywać do reguł rynkowych.
Raport Centrum HumanTech o postawach polskiego społeczeństwa wobec cyborgizacji prezentuje dr Konrad Maj, kierownik tej jednostki na Uniwersytecie SWPS.
Jeszcze niedawno cyborg funkcjonował głównie jako figura wyobraźni: obecna w literaturze, kinie i debatach futurologicznych. Dziś coraz trudniej utrzymać to przekonanie. Technologie łączące ciało z elektroniką, biotechnologią i algorytmami przestają być wyjątkiem, a zaczynają tworzyć nowy, choć wciąż rozwijany obszar na pograniczu medycyny, sztuki i inżynierii. Jaką formę tej zmiany jesteśmy gotowi zaakceptować?
Prowadzone przez siebie badania odzyskiwania i utraty opisuje dr hab. Karolina Ćwiek-Rogalska z Instytutu Slawistyki Polskiej Akademii Nauk.
W 1945 roku granice Polski zostały przesunięte na zachód. Ta zmiana wiązała się z masową migracją: co czwarty mieszkaniec i co czwarta mieszkanka Polski zmieniła swoje miejsce zamieszkania. To także doświadczenie mojej rodziny, obecne w historiach opowiadanych przez Dziadków. Słuchanie ich i zadawanie pytań – czasami dokładnie tych samych co zawsze, pozwalających opowieściom toczyć się utartym, rytualnym torem, a czasami nowych, wytrącających ze schematów, którymi wędruje nasza pamięć – było moim pierwszym etnograficznym doświadczeniem. Kierowałam się wtedy tylko intuicją, ale ciekawość badawcza została rozbudzona. Jak to się stało, że moi Dziadkowie latem 1945 roku przyjechali na „Ziemie Odzyskane”?
W numerze także:
Więcej w nowym numerze „Forum Akademickiego”, który jest już dostępny na naszej stronie internetowej.
MK