Dziekani wydziałów historii, dyrektorzy instytutów historii oraz przewodniczący rad naukowych tej dyscypliny domagają się zmiany jednego z wymogów w module Uniwersalia 2.1 Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki. Chodzi o obowiązek zapewnienia otwartego dostępu do przekładów książek powstałych w ramach realizacji projektów oraz zamieszczenia pdf-ów publikacji w POL-ON-ie.
Narodowy Program Rozwoju Humanistyki ma na celu finansowanie wieloletnich projektów badawczych, edytorskich oraz dokumentacyjnych, które mają istotne znaczenie dla dziedzictwa kulturowego oraz refleksji nad współczesnymi wyzwaniami cywilizacyjnymi. Zainicjowano go w 2011 roku. Kilka miesięcy temu przeszedł lifting, a nowe nabory wniosków odbywały się już według zmienionych zasad.
W ubiegłym tygodniu, zebrani w Warszawie dziekani wydziałów historii, dyrektorzy instytutów historii oraz
przewodniczący rad naukowych w tej dyscyplinie, wystosowali list do Rady NPRH w sprawie zmian jednego z wymogów towarzyszących realizacji projektów w ramach „starego” modułu Uniwersalia 2.1. Finansowane są w nim tłumaczenia oraz publikacje najwybitniejszych monografii polskiej humanistyki. Historykom chodzi o obowiązek zapewnienia otwartego dostępu (Open Access) do przekładów książek powstałych w ramach realizacji tych projektów oraz zamieszczenia pdf-ów publikacji w POL-ON-ie.
Podzielamy przekonanie, że szeroka dostępność rezultatów badań humanistycznych stanowi wartość, sprzyjającą rozwojowi nauki i demokratyzacji wiedzy. Niemniej, obecny kształt regulacji nakłada na instytucje, w których są realizowane tłumaczeniowe projekty NPRH, obowiązek publikowania przekładów w formule Open Access, nie zapewniając przy tym środków na pokrycie kosztów związanych z tą formą publikacji – zwracają uwagę.
Dodają przy tym, że koszt publikacji OA w renomowanych międzynarodowych wydawnictwach jest często porównywalny z kosztem samego przekładu. Zarazem brak możliwości finansowania tych wydatków ze środków grantowych skutkuje wydatkowaniem przez jednostki własnych środków albo rezygnacją z publikacji w najbardziej renomowanych wydawnictwach o szerokim zasięgu międzynarodowym na rzecz wydawnictwa polskiego, w którym koszty te są niższe. Ten drugi wariant, zaznaczają autorzy listu, może być jednak sprzeczny z wnioskiem grantowym, w którym często wskazuje się konkretne wydawnictwo, na podstawie którego renomy przyznawane jest finansowanie.
W praktyce wymóg ten może zniechęcać do podejmowania projektów translatorskich, które są niezwykle istotne dla umiędzynarodowienia wyników prowadzonych w Polsce badań oraz obecności i oddziaływania polskiej humanistyki na arenie międzynarodowej – wskazują historycy.
Podają jednocześnie możliwe rozwiązania tego problemu. Zmiana miałaby obejmować rezygnację z obligatoryjnego wymogu publikowania przekładów w otwartym dostępie dla obecnie realizowanych wniosków oraz wprowadzenie możliwość uwzględniania w budżecie projektów kosztów wykupu opcji Open Access, jako kosztów kwalifikowanych, lub wprowadzenia opcjonalnej, w miejsce obligatoryjnej, opcji OA dla publikowanych przekładów.
MK