Polska pozostaje jednym z nielicznych krajów europejskich, które nie posiadają nowoczesnego Muzeum Historii Naturalnej. Ten brak nie jest jedynie problemem infrastrukturalnym – ujawnia głębszą słabość w myśleniu o roli nauki jako fundamentu nowoczesnego państwa. Właśnie w tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera wystawa „Śladami dinozaurów. Od Pustyni Gobi do Muzeum Historii Naturalnej”.
Ekspozycja prezentowana przez Polską Akademię Nauk w Pałacu Staszica w Warszawie przypomina, że dysponujemy dorobkiem naukowym, który mógłby stać się podstawą takiej instytucji. Opowiada historię polsko-mongolskich ekspedycji paleontologicznych z lat 1963–1971 – jednego z największych osiągnięć polskiej nauki XX wieku. W trakcie ośmiu wypraw na pustynię Gobi zgromadzono tysiące skamieniałości sprzed około 70 milionów lat, w tym szkielety dinozaurów, ssaków, ptaków i gadów, które do dziś stanowią przedmiot badań.
Na czele tych przedsięwzięć stała prof. Zofia Kielan-Jaworowska, wybitna badaczka i organizatorka, której prace nad wczesnymi ssakami zmieniły stan wiedzy o ewolucji tej grupy zwierząt. Ekspedycje prowadzone były w ekstremalnych warunkach, a ich rezultaty szybko obiegły świat naukowy, czyniąc Mongolię jednym z najważniejszych obszarów badań nad późną kredą.
Wystawa pokazuje nie tylko spektakularne odkrycia – jak słynne „Walczące Dinozaury” czy znakomicie zachowane szkielety i gniazda z jajami – lecz także kulisy pracy badaczy. Archiwalne fotografie i dokumentacja wypraw przybliżają codzienność nauki prowadzonej w surowym środowisku pustyni. Jednocześnie ekspozycja wpisuje te sukcesy w szerszą refleksję nad miejscem nauki w Polsce.
Historia starań o stworzenie narodowego muzeum przyrodniczego sięga XVIII wieku, jednak mimo licznych inicjatyw nigdy nie została w pełni zrealizowana. Dziś sytuacja ta wydaje się szczególnie paradoksalna – w kraju o bogatych tradycjach badawczych i cennych zbiorach rozproszonych w instytucjach Polskiej Akademii Nauk. Wystawę „Śladami dinozaurów” można więc odczytywać nie tylko jako opowieść o prehistorycznym świecie, ale także jako argument za potrzebą stworzenia w Polsce nowoczesnego Muzeum Historii Naturalnej. Instytucji, która połączyłaby funkcje badawcze, edukacyjne i wystawiennicze, a zarazem stałaby się miejscem opowieści o historii życia na Ziemi – od najdawniejszych epok po współczesność.
Pokazane na wystawie osiągnięcia polskich paleontologów dowodzą, że potencjał już istnieje. Brakuje jedynie decyzji, by nadać mu trwałą instytucjonalną formę. W tym sensie wystawa jest nie tylko przypomnieniem o wielkich odkryciach, lecz także zaproszeniem do myślenia o przyszłości – takiej, w której Polska przestaje być „państwem bez muzeum przyrodniczego”.
AB
Wernisaż wystawy „Śladami dinozaurów. Od pustyni Gobi do Muzeum Historii Naturalnej” odbędzie się 15 maja o godz. 16:00 na Dziedzińcu Pałacu Staszica. Ekspozycja zostanie udostępniona dla zwiedzających podczas Nowy Muzeów, 16 maja, w godz. 16:00–24:00.