W najbliższy czwartek w Centrum Nauki Kopernik w Warszawie odbędzie się pokaz strojów nubijskich królów, królewskich matek i biskupa, pieczołowicie odtworzonych na podstawie malowideł ściennych z katedry w Faras. Efekty wspólnych badań Wydziału Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego i Wydziału Projektowania Uniwersytetu SWPS po raz pierwszy zostaną zaprezentowane w Polsce.
Inspiracją dla eksperymentalnego przedsięwzięcia, które łączy badania archeologiczne z projektowaniem ubioru, były ścienne malowidła odkryte w ruinach katedry w Faras w latach sześćdziesiątych XX wieku przez polskich archeologów pod kierunkiem prof. Kazimierza Michałowskiego. Przyjechali oni do Egiptu z akcją ratunkową, która – po decyzji o budowie Wielkiej Tamy w Asuanie – miała ocalić przed zalaniem zabytki Doliny Nilu.
Faras to średniowieczna stolica królestwa Makurii, które istniało między VI a XIV wiekiem na terenach południowego Egiptu i północnego Sudanu. Odkrycie przez polskich archeologów katedry zdobionej licznymi malowidłami ściennymi zapoczątkowało wieloletnie badania nad dziedzictwem Nubii. Jednym z ich najważniejszych owoców jest Galeria Faras w Muzeum Narodowym w Warszawie.
Projekt „Kreacje władzy. Obraz rodziny królewskiej i kleru w średniowiecznej Nubii”, prowadzony przez dr. Karela Innemée z Uniwersytetu Warszawskiego, miał na celu zbadanie, jak chrześcijaństwo wpłynęło na oficjalne stroje władców i duchowieństwa średniowiecznej Nubii. Ze względu na skromne źródła badania tej epoki opierają się głównie na danych archeologicznych i ikonograficznych. Współpraca badaczy z Uniwersytetu Warszawskiego z projektantami z Uniwersytetu SWPS umożliwiła odtworzenie pięciu strojów inspirowanych malowidłami z katedry w Faras.
W części archeologiczno-historycznej projektu naukowcy analizowali wpływ chrześcijaństwa, które dotarło do Nubii z Konstantynopola w VI wieku, na formę oficjalnych strojów władców i przywódców religijnych. Jak dawniej, tak i dziś stroje oraz ich elementy dekoracyjne tworzyły niewerbalny system komunikacji, w którym każdy detal miał określone znaczenie. Monumentalne wizerunki dworzan i duchownych były kluczowym elementem wystroju nubijskich kościołów, wskazując na relacje między królestwem a Kościołem oraz na boskie źródło władzy. Badania strojów wykazały, jak cennym źródłem wiedzy są malowidła ścienne.
Rekonstrukcja pięciu sylwetek widocznych na malowidłach z Faras pozwoliła zrozumieć materialny aspekt strojów – ich konstrukcję, objętość oraz ciężar. Odtworzono dwa stroje królewskie, dwa stroje matek królewskich (specyficzna dla Nubii pozycja na dworze gwarantująca dziedziczenie władzy) oraz strój biskupa. Stroje dworskie prezentują złożoną kombinację wpływów bizantyjskich, rodzimych tradycji oraz wpływów ze świata islamskiego. Z kolei strój kościelny, pozostający niezmienny przez wieki, świadczy o silnych związkach Nubii z Kościołem konstantynopolitańskim.
Pracę archeologów z Uniwersytetu Warszawskiego wsparł zespół projektantów z Uniwersytetu SWPS, pod opieką kuratorską dr Agnieszki Jacobson-Cieleckiej, rozszerzając analizę materiału archeologicznego o praktyczną wiedzę, opartą na znajomości ergonomii ruchu, konstrukcji strojów, tkanin oraz metod ich barwienia i zdobienia. Pierwszym zadaniem było odtworzenie historycznych barw szat królewskich i kapłańskich. Aby osiągnąć jak najbardziej autentyczne efekty, konieczna była nie tylko znajomość barwników, ale też wiedza o tkaninach używanych w średniowiecznej Nubii.
Do barwienia wykorzystano różnorodne materiały, takie jak wełna, jedwab, len i bawełna. Porównując te próbki z freskami z kolekcji warszawskiego muzeum oraz zasobami Textile Research Center w Lejdzie, możliwe było wizualne dopasowanie współczesnych tkanin do materiałów historycznych oraz ustalenie prawdopodobnej kolorystyki królewskich i biskupich szat, znanych z malowideł. Projektantki, korzystając z ikonografii Nubii oraz powiązanych obszarowo i kulturowo źródeł, przekształcały dwuwymiarowe, nie zawsze wyraźne malowidła w trójwymiarowe formy. Ich celem było precyzyjne odtworzenie układu warstw stroju, w tym również tych, które – choć niewidoczne na freskach – są znane z tradycji obrządków kościoła bizantyjskiego. Na tym etapie projektu ścisła współpraca oraz wymiana wiedzy i doświadczenia pomiędzy specjalistami z różnych dziedzin była niezbędna.
Zabarwione zgodnie z historyczną paletą tkaniny zostały ozdobione wzorami drukowanymi przez szablony, ręcznymi haftami i aplikacjami. Po raz pierwszy stroje zostały pokazane jesienią 2024 r. w paryskim Luwrze, później można było je oglądać w Muzeum im. Bodego w Berlinie. Teraz czas na premierę w Polsce! Modelki i modele z Sudanu zaprezentują stroje 26 czerwca w Centrum Nauki Kopernik w Warszawie, podczas Wieczoru dla dorosłych pt. „Kreacje władzy”.
Wieczory to cykliczne, comiesięczne wydarzenia, od lat cieszące się ogromną popularnością wśród pełnoletnich gości Kopernika. Każde z nich skupia się wokół innego tematu. Tym razem będzie to archeologia rekonstrukcyjna. Dr Agnieszka Jacobson-Cielecka – dziekan Wydziału Projektowania Uniwersytetu SWPS i kostiumografka Dorothée Roqueplo opowiedzą, jak rekonstruuje się stroje na podstawie malowideł, a dr hab. Dobrochna Zielińska z Wydziału Archeologii UW przybliży średniowieczne królestwo Makurii i badania polskich archeologów. Przewidziane są także warsztaty z naturalnego barwienia tkanin prowadzone przez dr hab. Katarzynę Schmidt-Przewoźną.
Wieczór rozpocznie się o godz. 19 i potrwa trzy godziny. Szczegółowy program i bilety na stronie internetowej Centrum Nauki Kopernik.
MK, źródło: USWPS