Agnieszka Kruszewska, dyrektorka ds. administracyjnych Instytutu Biochemii i Biofizyki Polskiej Akademii Nauk, została wybrana na przewodniczącą COMNAP – międzynarodowej rady zarządzającej narodowymi programami antarktycznymi z całego świata. To pierwsza w historii Polka na tym stanowisku, a zarazem jedna z nielicznych kobiet kierujących organizacją, która odpowiada za logistykę i wsparcie nauki na najzimniejszym kontynencie świata.
Agnieszka Kruszewska od 2012 roku, z ramienia Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN, odpowiada za zarządzanie Polską Stacją Antarktyczną im. Henryka Arctowskiego. W instytucie pełni funkcję dyrektorki ds. administracyjnych. Od 10 lat zasiada w zarządzie Polskiego Konsorcjum Polarnego, jest też członkinią Komitetu Badań Polarnych PAN. Z wykształcenia jest prawniczką i menadżerką. Praca na rzecz rozwoju badań polarnych doprowadziła ją do zestawienia 100 polarniczek opracowanego przez sieć Women in Polar Science And Support.
Nominacja na przewodniczącą COMNAP to dla mnie ogromny zaszczyt i odpowiedzialność. Antarktyka jest laboratorium zmian klimatycznych, a COMNAP dba o to, by naukowcy z całego świata mogli prowadzić badania w sposób bezpieczny i efektywny. To także sygnał, że Polska ma silny głos w międzynarodowym środowisku – mówi Kruszewska, która w latach 2017–2021 pełniła funkcję wiceprzewodniczącej COMNAP.
COMNAP (ang. Council of Managers of National Antarctic Programs) koordynuje działania logistyczne i tworzy warunki do pracy naukowej w jednym z najtrudniejszych środowisk na Ziemi. Wokół rady skupionych jest w sumie 34 krajów, w tym USA, Korea Południowa czy Chile. Polska jako strona Traktatu Antarktycznego, należy do grupy 29 państw, które mają pełne prawa decyzyjne dotyczące działalności człowieka na terenie Antarktyki.
W Antarktyce nie da się działać samotnie. Czasem łatwiej poprosić sąsiada o pomoc niż czekać na transport ze swojego kraju. My pomagamy innym, inni pomagają nam – zaznacza Kruszewska i dodaje, że logistyka polarna to nie tylko transport, ale również rekrutacja i przygotowanie ludzi, którzy na rok będą odcięci od świata. – Nie wystarczy być świetnym specjalistą. Trzeba też umieć żyć z grupą w izolacji, bez świeżych owoców i bez możliwości wyjścia z pracy, bo mieszka się tam, gdzie się pracuje – tłumaczy.
Każda osoba przechodzi testy psychologiczne, intensywne szkolenia i bierze udział w treningach symulacyjnych. Pomoc psychologiczna jest dostępna również na miejscu. Na stacji obowiązują rygorystyczne procedury bezpieczeństwa. Nawet drzwi muszą otwierać się do środka, w przeciwnym razie mogłyby zostać zablokowane przez zaspy śnieżne. Zapasy gromadzi się na wiele miesięcy, z myślą o sytuacjach kryzysowych, takich jak sztormy, awarie czy zagrożenia sejsmiczne.
Zarządzanie stacją to przewidywanie tego, co się może wydarzyć, zanim się wydarzy. To projektowanie rzeczywistości, w której ludzie mają przetrwać i pracować – przekonuje Agnieszka Kruszewska.
Stanowisko przewodniczącej COMNAP dla Polki to możliwość silniejszego wpływu przez nasz kraj na kształtowanie nie tylko międzynarodowej współpracy naukowej. Obecność Polski w Antarktyce jest istotnym elementem polityki zagranicznej państwa. Reguluje ją Polska Polityka Polarna, którą Rada Ministrów uchwaliła dokładnie 5 lat temu, we wrześniu 2020 roku.
W obszarze polarnym jednym z wiodących tematów w Polsce jest statek badawczy. Prace nad tą koncepcją są prowadzone równolegle do tzw. ustawy antarktycznej czy zwiększenia udziału eksperckiego w pracach Rady Arktycznej oraz tzw. Systemu Układu Antarktycznego. Od ponad roku zajmuje się tym Zespół ds. Polityki Polarnej Państwa przy Ministerstwie Spraw Zagranicznych.
Potrzebujemy statku nie tylko po to, aby zyskać niezależność badawczą oraz logistyczną. Statek pod polską banderą operujący w regionach polarnych daje nam inny poziom możliwości prowadzenia badań, monitoringów środowiskowych oraz dotarcie w rejony, który obecnie są poza naszym zasięgiem. Potrzebujemy go także jako kolejnego dowodu na silną pozycję naszego kraju na świecie – przekonuje Kruszewska.
Przypomnijmy, że w lutym 2027 roku planowane jest otwarcie nowej siedziby Polskiej Stacji Antarktycznej im. Henryka Arctowskiego, za której utrzymanie odpowiada Instytut Biochemii i Biofizyki PAN. Uruchomienie tego ultranowoczesnego laboratorium, a jednocześnie architektonicznej perełki, zbiega się z 50 urodzinami stacji. W tym samym czasie Polska będzie wciąż na czele wszystkich działań logistycznych na terenie Antarktyki – kadencja Agnieszki Kruszewskiej w roli przewodniczącej COMNAP potrwa trzy lata, do sierpnia 2028 roku.
COMNAP to jedyna międzynarodowa platforma wymiany wiedzy i współpracy między menadżerami programów antarktycznych. Działalność organizacji koncentruje się wokół zapewnienia bezpiecznych i zrównoważonych warunków dla prowadzenia badań naukowych. Doroczne spotkania (ostatnie odbyło się na początku sierpnia w Warszawie) obejmują m.in. koordynację tras statków i samolotów, uzgadnianie modernizacji infrastruktury, wymianę informacji o sprzęcie technicznym, procedurach ratunkowych i ochronie środowiska.
MK