Wilhelmina Iwanowska to współzałożycielka największego obecnie obserwatorium astronomicznego na terenie Polski oraz pionierka polskiej astrofizyki. O jej losach i dokonaniach opowiada nowy film dokumentalny wyprodukowany przez Polskie Towarzystwo Astronomiczne.
Wilhelmina Iwanowska (1905–1999) swoją karierę astronomiczną zaczynała w Wilnie, na Uniwersytecie Stefana Batorego, pod opieką prof. Władysława Dziewulskiego. Staż podoktorski odbyła w Szwecji. Po wojnie, razem z grupą pracowników Uniwersytetu Stefana Batorego, dotarła do Torunia, gdzie w 1945 roku zaczęła prowadzić wykłady z astrofizyki na nowo powstałym Uniwersytecie Mikołaja Kopernika. Jest współzałożycielką Obserwatorium Astronomicznego we wsi Piwnice koło Torunia. Od 1952 do 1976 kierowała tą placówką.
Jej naukowe badania dotyczyły astrofizyki, fotometrii, spektroskopii. W szczególności badała skalę odległości we Wszechświecie, jednak jej wkład i odkrycia w tej dziedzinie przeszły niezauważone na Zachodzie, gdyż pracowała w Polsce, kraju będącym wówczas za tzw. „żelazną kurtyną”.
O jej losach i dokonaniach opowiada nowy film dokumentalny „Astronomka – Wilhelmina Iwanowska”, którego producentem jest Polskie Towarzystwo Astronomiczne. Powstał w ramach Roku Wilhelminy Iwanowskiej 2025, ogłoszonego przez miasto Toruń z okazji 120 rocznicy urodzin astronomki.
Film nagrywano w Instytucie Astronomii UMK w Piwnicach koło Torunia, na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu, na Uniwersytecie Wileńskim, w Obserwatorium Idei Uniwersytetu Wileńskiego, w Obserwatorium Saltsjöbaden w Szwecji, w Obserwatorium Palomar w USA, w Obserwatorium Mount Wilson w USA. To miejsca związane z karierą zawodową prof. Iwanowskiej. W filmie wystąpiły m.in. osoby osobiście znające prof. Iwanowską: jej studenci, doktoranci lub współpracownicy. Dokument zilustrowano archiwalnymi zdjęciami, a także unikatowymi nagraniami wideo samej profesor Iwanowskiej i jej studentów sprzed kilkudziesięciu lat.
Narratorką opowieści jest dr Joanna Piotrowska, młoda polska astronomka, która pracuje obecnie w Kalifornijskim Instytucie Technologicznym (Caltech) w Stanach Zjednoczonych, czyli na uczelni, która kilkadziesiąt lat temu proponowała zatrudnienie Wilhelminie Iwanowskiej. Do filmu przygotowano też napisy polskie oraz ich tłumaczenia w kilku językach, w tym m.in. na angielski oraz litewski.
Reżyserem filmu jest Bogumił Radajewski, który – obok Macieja Mikołajewskiego oraz Krzysztofa Czarta – napisał też scenariusz. Film można obejrzeć na kanale YouTube.
MK
Naukowczyni XD