Kilkanaście osób – doświadczonych nauczycieli akademickich i ekspertów z Polski, Anglii i Niemiec – pracowało nad „Wielką Księgą Metod Nauczania”. Założeniem było połączenie różnych perspektyw dydaktycznych oraz uporządkowanie i stworzenie ogólnodostępnych, bezpłatnych, praktycznych i przystępnych zasobów wspierających pracę nauczycieli akademickich.
Cisza po zadaniu pytania. Studenci, którzy nie angażują się w dyskusję. Praca grupowa, która w praktyce staje się pracą jednej osoby. Poszukiwanie sposobu, aby zaangażować studentów, którzy są przytłoczeni nadmiarem bodźców, ale też wieloma obowiązkami życiowymi i zawodowymi. A dziś również próba odpowiedzi na pytanie, jak projektować zajęcia i ocenianie w świecie, w którym studenci mogą za pomocą Chata GPT wygenerować odpowiedź na niemal każde pytanie.
Z takich codziennych doświadczeń nauczycieli akademickich wyrósł projekt „Inspire Edu”, którego najważniejszym rezultatem jest „Wielka Księga Metod Nauczania dla nauczycieli akademickich”. Współautorami książki było kilkanaścioro doświadczonych nauczycieli akademickich i ekspertów z Politechniki Gdańskiej, University of Sussex (Anglia) oraz Hochschule Niederrhein University of Applied Sciences (Niemcy), którzy wnieśli własne bogate doświadczenia dydaktyczne. Założeniem projektu było połączenie różnych perspektyw dydaktycznych oraz uporządkowanie i stworzenie ogólnodostępnych, bezpłatnych, praktycznych i przystępnych zasobów wspierających pracę nauczycieli akademickich.
Inspiracje dla dydaktyków
Opracowaniu książki przyświecał cel stworzenia użytecznego narzędzia pracy nauczyciela akademickiego. Publikacji nie trzeba czytać od deski do deski, można po nią sięgnąć przed rozpoczęciem semestru, podczas projektowania przedmiotu, ale również wtedy, gdy potrzebny jest pomysł na aktywizację grupy, dyskusję, pracę nad problemem czy inne niż dotychczas podejście do oceniania.
Opisano 53 metody nauczania oraz 47 technik dydaktycznych, które obejmują zarówno rozwiązania dobrze znane w dydaktyce, takie jak studium przypadku, uczenie projektowe, odwrócona klasa czy mapowanie pojęć, jak i nowe podejścia wykorzystujące nowe technologie oraz AI. Każdą metodę opisano według podobnego schematu. Nauczyciel może szybko sprawdzić, na czym ona polega, kiedy warto ją zastosować, jak przygotować zajęcia i jak krok po kroku przeprowadzić aktywność ze studentami. Przy metodach znajdują się również praktyczne wskazówki, możliwe warianty zastosowania i informacje pomagające ocenić, czy dane rozwiązanie będzie odpowiednie dla konkretnej grupy.
Wprowadzono także spójny system graficzny pokazujący m.in. proponowany czas realizacji, optymalną liczbę uczestników, poziom pracochłonności po stronie nauczyciela, wymagany poziom koncentracji oraz intensywność interakcji. Dzięki temu różne metody można stosunkowo szybko porównywać. Tam, gdzie było to uzasadnione, przygotowano również edytowalne szablony i karty pracy dla studentów, które po dostosowaniu do własnego przedmiotu można wykorzystać bezpośrednio podczas zajęć.
Co w środku?
Publikację otwiera część „Nauczanie dziś i jutro”, w której poruszono najważniejsze wyzwania współczesnej dydaktyki akademickiej: mechanizmy uczenia się, potrzeby nowego pokolenia studentów, wspieranie osób neuroatypowych, projektowanie doświadczeń studentów, zmieniająca się rola nauczyciela oraz wykorzystanie sztucznej inteligencji i związane z nią dylematy etyczne.
Dalsza część książki została podzielona na dziewięć obszarów. Rozdziały zostały wyodrębnione jako efekt połączenia trzech aspektów: zawartości Europejskiej Ramy Kwalifikacji i istniejących tam trzech kategorii efektów uczenia się – wiedzy, umiejętności i kompetencji – analizy części wspólnych różnych programów nauczania na uczelniach, z których pochodzą autorzy, oraz współczesnych trendów, takich jak AI czy lifelong learning.
W poszczególnych częściach autorzy piszą m.in. o tym, jak wykorzystywać generatywną sztuczną inteligencję w procesie uczenia się, jakie rozwiązania pozwalają inaczej projektować strukturę kursu i pracę studentów, jak angażować studentów w analizowanie informacji, problemów i źródeł. Ponadto można przeczytać o metodach rozwijających argumentowanie, refleksję, ocenę wiarygodności informacji i formułowanie własnego stanowiska; o współpracy i komunikacji; o rozwijaniu samodzielności i odpowiedzialności za własny rozwój.
Jedną z idei towarzyszących pracy nad książką było założenie, że poprawa dydaktyki nie zawsze wymaga całkowitego przeprojektowania przedmiotu. Czasami wystarczy zmienić sposób zadania pytania. Wprowadzić kilkuminutową aktywność zamiast kolejnych slajdów prezentacji. Poprosić studentów, aby najpierw samodzielnie podjęli decyzję, a dopiero później porównali ją z innymi. Zmienić sposób udzielania informacji zwrotnej. Albo inaczej zaprojektować zadanie, aby student musiał nie tylko przedstawić odpowiedź, ale również uzasadnić tok rozumowania. Dlatego „Wielka Księga Metod Nauczania” nie jest propozycją dydaktycznej rewolucji. To raczej zbiór możliwości. Nauczyciel może wybrać z nich jedną metodę, jedną technikę czy pojedynczy pomysł i sprawdzić, jak zadziała w jego własnej sali – tłumaczy Alina Guzik z Wydziału Zarządzania i Ekonomii PG, pod redakcją której powstała publikacja.
Polską i angielską wersję książki można pobrać bezpłatnie ze strony Wydawnictwa Politechniki Gdańskiej (wersja PL, wersja ENG). Wraz z „Wielką Księgą Metod Nauczania” uruchomiono platformę Inspire Edu z bogatą biblioteką materiałów dotyczących dydaktyki akademickiej oraz gotowych narzędzi i szablonów do wykorzystania podczas zajęć.
MK