Sprawy nauki

15 Marca

Źródło: www.pixabay.com

Projekt rozporządzenia ewaluacyjnego opublikowany

W serwisie Rządowego Centrum Legislacji pojawił się projekt ministerialnego rozporządzenia  dotyczącego ewaluacji jakości działalności naukowej. Odnosi się do oceny za okres 2022–2025.

Zgodnie z ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, co cztery lata przeprowadzana jest ewaluacja dyscyplin uprawianych w danej instytucji: uczelni, instytucie PAN bądź międzynarodowym instytucie naukowym, instytucie badawczym czy innej jednostce prowadzącej działalność naukową (o ile zatrudnia na koniec okresu oceny co najmniej 12 pracowników naukowych w dyscyplinie). Ocenie poddawane są indywidualne osiągnięcia, które stanowią podstawę przyznania podmiotowi w danej dyscyplinie jednej z kategorii: A+, A, B+, B i C. Od tego zależy wielkość subwencji, a także uprawnienia do nadawania stopni i tytułów naukowych czy możliwość udziału przedstawicieli instytucji w niektórych organach otoczenia nauki.

W serwisie Rządowego Centrum Legislacji pojawił się projekt rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dotyczącego ewaluacji jakości działalności naukowej. Chodzi o ocenę za okres 2022–2025. O szykowanym projekcie mówiła kilka dni temu w debacie „Ewaluacja do naprawy” wiceministra Karolina Zioło-Pużuk. Dokument, zgodnie z zapowiedzią, nie wprowadza rewolucyjnych zmian, ale zawarto w nim kilka istotnych modyfikacji, również w odpowiedzi na postulaty środowiska.

W uzasadnieniu wskazano, że jednym z celów nowelizacji jest dostosowanie przepisów rozporządzenia do zmian w klasyfikacji dziedzin i dyscyplin. Pojawiły się dwie nowe dziedziny: nauki o rodzinie i nauki weterynaryjne, a to wymusiło wprowadzenie przepisów umożliwiających ocenę jakości działalności naukowej prowadzonej w ramach dyscyplin należących do tych dziedzin. Wytyczne w ewaluacji dla dyscypliny nauki o rodzinie (która jest jedyną w dziedzinie nauki o rodzinie) ustalono analogicznie jak w przypadku oceny w dyscyplinach naukowych należących do dziedziny nauk humanistycznych, dziedziny nauk społecznych i dziedziny nauk teologicznych. Przyjęto też analogiczne wagi podstawowych kryteriów ewaluacji: 70 – dla kryterium I (Poziom naukowy prowadzonej działalności naukowej), 10 – dla kryterium II (Efekty finansowe badań naukowych lub prac rozwojowych) oraz 20 – dla kryterium III (Wpływ działalności naukowej na funkcjonowanie społeczeństwa i gospodarki).

W przypadku dyscypliny należącej do dziedziny nauk weterynaryjnych (jedyna w ramach dziedziny) wagi określono analogicznie, jak dla dyscyplin należących do dziedziny nauk medycznych i nauk o zdrowiu oraz dziedziny nauk ścisłych i przyrodniczych, tj. odpowiednio: 60 (I), 20 (II) i 20 (III).

Nowelizacja przewiduje również zmianę przepisów rozporządzenia dotyczących osiągnięć publikacyjnych uwzględnianych w ewaluacji. Do tej pory brano pod uwagę artykuły opublikowane w czasopismach naukowych i w recenzowanych materiałach z międzynarodowych konferencji naukowych, przy czym w przypadku tej drugiej kategorii musiały być ujęte w ministerialnym wykazie. Teraz, przychylając się do postulatów środowiska, regulacje te ujednolicono i recenzowane materiały konferencyjne, podobnie jak artykuły, nie muszą być ujęte w wykazie, by były poddane ocenie.

Inna zmiana w rozporządzeniu dotyczy możliwości wykazywania osiągnięć przez doktorantów szkół doktorskich. Zgodnie z obecnym przepisem, zatrudnienie w danej jednostce i zaliczenie do liczby N osoby, która w okresie objętym oceną była również doktorantem szkoły doktorskiej prowadzonej przez tę jednostkę, prowadziło do braku możliwości wykazania dla celów ewaluacji osiągnięć tej osoby uzyskanych przez nią jako doktoranta. Uwzględniano zatem wyłącznie osiągnięcia tej osoby związane z zatrudnieniem. O ile jednak do tej pory nie budziło to zastrzeżeń (szkoły doktorskie w poprzedniej ewaluacji dopiero rozpoczęły kształcenie, a równocześnie doktorant szkoły doktorskiej, co do zasady, nie mógł być zatrudniony jako nauczyciel akademicki ani pracownik naukowy do czasu oceny śródokresowej), o tyle teraz już tak – wynika to ze zmiany przepisów i w konsekwencji dopuszczenia możliwości równoczesnego kształcenia w szkole doktorskiej i zatrudnienia jako nauczyciel akademicki albo pracownik naukowy. W nowym rozporządzeniu ujęto zatem osiągnięcia danej osoby zarówno z okresu kształcenia w szkole doktorskiej, jak też zatrudnienia i zaliczenia do liczby N.

W nowelizacji doprecyzowano również przepis wskazujący, że w ewaluacji w danej dyscyplinie naukowej uwzględnia się osiągnięcia naukowe, jeżeli ich tematyka jest merytorycznie związana z badaniami naukowymi lub pracami rozwojowymi, prowadzonymi w ewaluowanym podmiocie w ramach tej dyscypliny naukowej przez osobę, o której mowa w § 11 ust. 1. Dotychczas nie było jednoznacznie określone, że działalność ta musi być prowadzona przez autora osiągnięcia naukowego wykazywanego w ewaluacji.

Ministerstwo w projektowanym rozporządzeniu uwzględniło także postulaty zgłoszone przez Komisję Ewaluacji Nauki. Chodzi m.in. o wprowadzenie możliwości oceny zasięgu wpływu nie tylko w znaczeniu geograficznym, co sugeruje dotychczasowe brzmienie przepisu (zasięg międzynarodowy, krajowy, regionalny, lokalny lub marginalny), ale również w zależności od stopnia oddziaływania wpływu.

Jest to szczególnie istotne dla oceny wpływu w przypadku działalności naukowej prowadzonej w dyscyplinach naukowych, w których badania naukowe są związane z Polską (np. polonistyka, historia Polski, geografia Polski, polski system prawny itp.) i – co oczywiste – wywierają wpływ ograniczony do terytorium Polski, oddziałując wyłącznie na polskie społeczeństwo lub gospodarkę. Geograficzna interpretacja zasięgu wpływu skutkuje w takich przypadkach brakiem możliwości uzyskania maksymalnej punktacji, nawet jeżeli osiągnięto najwyższy możliwy zasięg oddziaływania. Projektowana zmiana polega na wprowadzeniu nowej – przy równoczesnym pozostawieniu dotychczasowej – skali, zależnej od stopnia oddziaływania działalności naukowej na funkcjonowanie społeczeństwa i gospodarki (zasięg całkowity, szeroki, częściowy, ograniczony, marginalny). Pozwoli to na docenienie w ewaluacji wpływu, który nie jest rozległy w znaczeniu terytorialnym, ale obejmuje całą potencjalną grupę odbiorców – czytamy w uzasadnieniu.

Projektodawcy zaproponowali jednocześnie takie same progi punktowe bez względu na to, czy wybrany zostanie aspekt terytorialny, czy kompletność oddziaływania („50 pkt – w przypadku wpływu o międzynarodowym albo całkowitym zasięgu, 40 pkt – w przypadku wpływu o krajowym albo szerokim zasięgu, 30 pkt – w przypadku wpływu o regionalnym albo częściowym zasięgu, 20 pkt – w przypadku wpływu o lokalnym albo ograniczonym zasięgu, 0 pkt – w przypadku wpływu o marginalnym zasięgu albo gdy opis wpływu został sporządzony na podstawie dowodu wpływu, który nie wykazuje żadnego związku między wynikami badań naukowych lub prac rozwojowych albo działalności naukowej w zakresie twórczości artystycznej a gospodarką, funkcjonowaniem administracji publicznej, ochroną zdrowia, kulturą i sztuką, ochroną środowiska naturalnego, bezpieczeństwem i obronnością państwa lub innymi czynnikami wpływającymi na rozwój cywilizacyjny społeczeństwa”).

Kolejna zmiana odnosi się do warunku koniecznego do zakwalifikowania podmiotów do dodatkowej oceny eksperckiej w celu przyznania kategorii naukowej A+. Jak wynika z uzasadnienia, środowisko naukowe postulowało, by próg procentowy kwalifikujący do dodatkowej oceny eksperckiej ustalano nie w odniesieniu do wyniku uzyskanego przez podmiot tylko w jednym kryterium, ale do wyniku uzyskanego w stosunku do zestawu wartości referencyjnych dla kategorii naukowej A. Ministerstwo przychyliło się do tych uwag i proponuje, by warunkiem poddania dodatkowej ocenie eksperckiej w danej dyscyplinie było, jak dotychczas, zaliczenie do kategorii naukowej A, a ponadto uzyskanie całkowitego wyniku punktowego o wartości nie niższej niż próg punktowy ustalony przez KEN w stosunku do zestawu wartości referencyjnych dla kategorii naukowej A w danej dyscyplinie naukowej albo artystycznej. Wynik w odniesieniu do zestawu wartości referencyjnych odzwierciedla osiągnięcia we wszystkich podstawowych kryteriach ewaluacji.

Równocześnie zdecydowano o odejściu od określania przez KEN progu procentowego w stosunku do najwyższego wyniku na rzecz ustalania dla każdej dyscypliny naukowej i artystycznej progu punktowego w zależności od całkowitego wyniku uzyskanego przez ewaluowane podmioty prowadzące działalność naukową w ramach danej dyscypliny. Zmiana ta zapewni, że w każdej z ocenianych w ramach ewaluacji dyscyplin naukowych i artystycznych będzie można wyłonić podmioty, których działalność naukowa będzie podlegać dodatkowej ocenie eksperckiej celem przyznania kategorii naukowej A+ – napisano w uzasadnieniu.

Nowelizacja objęła także przepis, zgodnie z którym w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w informacjach charakteryzujących osiągnięcie naukowe lub artystyczne albo braku związku osiągnięcia naukowego z badaniami naukowymi lub pracami rozwojowymi prowadzonymi w ewaluowanym podmiocie w ramach danej dyscypliny naukowej, KEN mogła nie uwzględnić takiego osiągnięcia. Jak czytamy w uzasadnieniu projektu, niejednokrotnie zastrzeżenia KEN dotyczyły tylko jednego ze współautorów osiągnięcia (np. związku publikacji z jego zatrudnieniem w podmiocie). Dochodziło jednak do tego, że mimo iż pozostali współautorzy spełniali kryteria formalne określone w rozporządzeniu, a związek publikacji z działalnością naukową prowadzoną przez nich w ewaluowanym podmiocie w danej dyscyplinie nie budził wątpliwości, publikacja taka nie była uwzględniana. Komisja mogła bowiem odrzucić wyłącznie całe osiągnięcie. Teraz dodano możliwość odrzucenia kwestionowanego udziału jednostkowego.

Inna z proponowanych zmian to wprowadzenie przepisu mówiącego, że Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego jako podmiot wchodzący w skład systemu szkolnictwa wyższego i nauki może złożyć wniosek o przeprowadzenie ewaluacji.

MK