Psychoterapia powinna być oparta na wiedzy pochodzącej z badań naukowych i doświadczenia klinicznego, a także uwzględniać preferencje i wartości pacjenta – uważają naukowcy skupieni w Koalicji dla Psychoterapii. Chodzi o procedowany projekt ustawy o zawodzie psychoterapeuty.
Koalicja dla Psychoterapii została utworzona pod koniec 2024 roku przez Uniwersytet SWPS, Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Warszawski oraz Instytut Psychologii PAN. Pomysłodawcom zależało na włączeniu głosu środowiska akademickiego w tworzenie polityki zdrowotnej w obszarze zdrowia psychicznego. Eksperci przedstawili właśnie rekomendacje dotyczące systemowego uregulowania psychoterapii oraz zawodu psychoterapeuty w Polsce. Ma to związek z procedowaną ustawą, której projekt znajduje się w decydującej fazie prac.
Autorzy dokumentu postulują przede wszystkim wprowadzenie do systemu opieki zdrowotnej modelu psychoterapii opartej na trzech źródłach wiedzy: pochodzącej z badań naukowych i doświadczenia klinicznego oraz uwzględniającej preferencje i wartości pacjenta. Pomysł bazuje na koncepcjach evidence-based practice, evidence-informed practice oraz value-based medicine.
W podejmowaniu decyzji o finansowaniu świadczeń autorzy proponują uwzględnianie wyników randomizowanych badań klinicznych, ale także innych źródeł wiedzy i typów danych empirycznych. „Takie rozwiązanie pozwala zachować naukowy charakter systemu, a jednocześnie lepiej odzwierciedla rzeczywiste procesy terapeutyczne” – czytamy w stanowisku.
Specjaliści zwracają też uwagę na to, że psychoterapeuci powinni mieć obowiązkowo wyższe wykształcenie bazowe na kierunkach pomocowych (np. psychologia pedagogika, medycyna, pielęgniarstwo) oraz dalsze kształcenie podyplomowe w zakresie naukowych podstaw procesów psychicznych i metodologii badań nad zdrowiem psychicznym. W ich opinii należałoby też stworzyć program grantowy wspierający naukowców w badaniu skuteczności i mechanizmów psychoterapii, szczególnie tych o mniejszej bazie dowodowej. Konieczne jest również wdrożenie systemu monitorowania efektów skuteczności psychoterapii.
Celem działań, które rekomenduje Koalicja, jest przede wszystkim zapewnienie pacjentom właściwej opieki poprzez precyzyjne dopasowanie metod leczenia do ich indywidualnych potrzeb, czego wynikiem będzie skuteczna psychoterapia. Odpowiednie wymogi związane z wykształceniem bazowym oraz przygotowaniem w zakresie metodologii badań mogą ograniczyć powstawanie luk kompetencyjnych i rozwój pseudoterapii. Zmniejszy to ryzyko poddawania pacjentów niesprawdzonym, nieskutecznym, a niekiedy szkodliwym interwencjom.
„Gwarancja, że terapeuta posiada rzetelne kompetencje w zakresie rozumienia procesów zdrowego i zaburzonego funkcjonowania psychicznego (tj. psychopatologii), zwiększa bezpieczeństwo jego pacjentów/klientów, sprzyjając trafniejszej diagnozie, odpowiedzialnemu doborowi metod pracy oraz przestrzeganiu standardów etycznych” – piszą autorzy raportu.
Wskazują ponadto, że efektywność terapii należy mierzyć wielowymiarowo – łącząc dane ilościowe z badaniami jakościowymi. Sukces terapeutyczny to nie tylko mechaniczna redukcja objawów, ale przede wszystkim realna poprawa funkcjonowania psychicznego i społecznego oraz wzrost ogólnego dobrostanu pacjenta. Taki model uwzględnia złożoną naturę ludzkiej psychiki i integruje trzy kluczowe perspektywy rozumienia zdrowia psychicznego: medyczną, psychologiczną oraz społeczną.
Z pełną treścią rekomendacji przygotowanych przez Koalicję dla Psychoterapii można zapoznać się tutaj.
MK