Sprawy nauki

08 Kwietnia

Źródło: 123RF

Rektorzy z Francji, Niemiec i Polski za zwiększeniem funduszy na badania naukowe

O odpowiednie i dostosowane do przyszłych wyzwań unijne fundusze na badania naukowe oparte na zasadach otwartości i doskonałości zaapelowali rektorzy z Niemiec, Francji i Polski. „Wspólnota akademicka potrzebuje zarówno niezawodnego jak i wspierającego środowiska z optymalnymi warunkami pracy, w tym stabilnych i przewidywalnych struktur finansowych” – napisali.

Trzy konferencje rektorów: z Niemiec (Hochschulrektorenkonferenz; HRK), Francji (France Universités) oraz Polski (Konferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich; KRASP) opowiedziały się za kontynuacją programu ramowego Unii Europejskiej na rzecz badań naukowych i innowacji. Byłaby to już jego 10 edycja. Obecny – Horyzont Europa – ma największy w historii Unii Europejskiej budżet wspierający badania naukowe i innowacje wynoszący ponad 95 mld euro. Kończy się w 2027 roku. Odnosząc się do zapowiedzi Komisji Europejskiej o wzmocnieniu badań naukowych i innowacji, rektorzy zwrócili się z apelem o odpowiednie i dostosowane do przyszłych wyzwań unijne fundusze na badania naukowe oparte na zasadach otwartości i doskonałości.

Jak napisano we wspólnym komunikacie HRK, France Universités i KRASP, europejskie badania naukowe reprezentują już poziom światowy, a UE powinna opierać się na tej potędze w celu wspierania innowacyjności i nie zagrażać dotychczasowym sukcesom.

Współpraca w zakresie badań naukowych jest jednym z największych kapitałów programu ramowego – publikowane są nie tylko artykuły będące wynikiem wspólnych europejskich projektów cytowane dwa razy częściej niż inna twórczość badawcza, ale konsorcja, na których się opierają, torują drogę dla przyszłych wspólnot, które będą mogły posługiwać się technologiami potrzebnymi do osiągnięcia neutralności klimatycznej. Dobrze funkcjonujący system wymaga wsparcia całego procesu badawczego. Dlatego żałuję, że współpraca w zakresie badań naukowych jest prawie zupełnie nieobecna w raportach Letty i Draghiego, albo została zlekceważona w raporcie Bocconiego, który posuwa się nawet do kwestionowania pozytywnego wpływu współpracy transgranicznej – zwraca uwagę prof. Lamri Adoui, przewodniczący France Universités.

Przewodniczący zarówno niemieckiej, francuskiej, jak i polskiej konferencji rektorów są zgodni, że wspólnota akademicka potrzebuje zarówno niezawodnego jak i wspierającego środowiska z optymalnymi warunkami pracy – w tym stabilnych i przewidywalnych struktur finansowych – w celu dostarczania najbardziej skutecznych wyników badań naukowych oraz innowacji. Jednakże, rozdrobniony krajobraz skupiony na krótkoterminowych instrumentach finasowania, rozproszonych po różnych dyrekcjach UE, wykluczałby talenty naukowe poprzez nadmierną złożoność oraz finalnie, marnotrawił cenny potencjał innowacyjny.

Komisja Europejska zapowiada w Kompasie Konkurencyjności, że Europejska Rada ds. Badań Naukowych European Research Council, ERC – dop. MK) musi się lepiej dostosować do polityki UE oraz jej priorytetów. W szczególności zagraża to efektywnej roli ERC w krajobrazie nauki w Europie: badania podstawowe finansowane przez ERC muszą pozostać tematycznie nieograniczone, ponieważ tylko badacze mogą określić nowy potencjał wiedzy i przewidzieć przyszłe trendy innowacyjne. Sukces tego podejścia jest odzwierciedlony także w dużej liczbie komercyjnie opłacalnych patentów wynikających z finansowanych przez ERC projektów – podkreśla prof. Walter Rosenthal, przewodniczący HRK.

Wszystkie trzy konferencje z zadowoleniem przyjęły poparcie – wyrażone w ostatnio przyjętej przez państwa członkowskie UE „Deklaracji Warszawskiej” – dla przyszłej struktury finansowania badań, opartej na odnoszącym sukcesy dziedzictwie dotychczasowych „samodzielnych” programów ramowych.

„Deklaracja Warszawska” , która powstała w ramach polskiej Prezydencji, podkreśla kluczowe znaczenie wzmocnienia europejskiego wymiaru nauki. Aby rozwijać innowacje i konkurencyjność, nauka europejska musi aktywnie wspierać tworzenie silnych sieci między wszystkimi kluczowymi uczestnikami Europejskiej Przestrzeni Badawczej. Przeciwdziałanie nierównościom w potencjale naukowym, szczególnie w takich państwach jak Polska, wymaga nieprzerwanej realizacji starannie zaprojektowanych, strategicznych mechanizmów wsparcia. Bez takich ukierunkowanych interwencji, istnieje ryzyko Europy rozdrobnionej, Europy dwóch prędkości, ograniczającej wspólny postęp europejskiej wspólnoty akademickiej – przekonuje prof. Bogumiła Kaniewska,. przewodnicząca KRASP.

Rektorzy poparli także stanowisko Parlamentu Europejskiego na rzecz dedykowanej struktury finansowej, wspierającej zarówno efektywnie, jak i wszechstronnie prowadzenie badań naukowych na uniwersytetach.

MK