Serhij Żadan, jeden z najwybitniejszych współczesnych pisarzy i intelektualistów ukraińskich, otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego. To wyraz uznania dla jego wyjątkowego dorobku literackiego, odwagi obywatelskiej oraz konsekwentnego zaangażowania w obronę wolności, godności i tożsamości Ukrainy.
Twórczość laureata: poety, prozaika, eseisty, muzyka i aktywisty społecznego, od lat kształtuje współczesną wyobraźnię europejską, stając się jednym z najważniejszych głosów opowiadających o doświadczeniu postkolonialnym, wojnie i społecznej odpowiedzialności kultury. Serhij Żadan jest autorem wielu cenionych na świecie tomów poetyckich i powieści, tłumaczonych na liczne języki. Jego literatura łączy głęboki namysł nad historią i pamięcią z językiem współczesnego doświadczenia, tworząc przejmujący zapis życia w cieniu przemian politycznych i konfliktów zbrojnych.
Od 2014 roku Żadan aktywnie angażuje się w działania na rzecz społeczeństwa obywatelskiego, a od początku pełnoskalowej agresji Rosji na Ukrainę pozostaje jednym z najbardziej wyrazistych świadków i uczestników wydarzeń, niosąc pomoc oraz dokumentując realia wojenne.
Wojna ma dziś wiele wymiarów. To nie tylko zmagania armii na lądzie, morzu i w powietrzu. Współczesne konflikty obejmują cyberprzestrzeń, sferę informacyjną i gospodarczą. Jednak żadna wojna nie wywiera na nas większego wrażenia jak ta uderzająca w ludność cywilną. Obrazy zniszczonych domów, cierpiących ludzi, to obrazy, które poruszają najgłębsze struny ludzkiej empatii. Podobnie jest ze słowem. Słowo może ranić równie mocno jak czyny. Słowo może boleć, ale daje też nadzieję i mobilizuje do działania. Słowo ma również moc łagodzenia sporów – mówił w Auli Leopoldina prof. Robert Olkiewicz, rektor Uniwersytetu Wrocławskiego.
W laudacji prof. Agnieszka Matusiak-Bakuła podkreślała, m.in. że uhonorowany uczynił z literatury przestrzeń odpowiedzialności za słowo, pamięć i prawdę, a w czasach próby nie oddzielił twórczości od obywatelskiego zobowiązania. W swojej twórczości w sposób wyjątkowo przenikliwy opisał dramatyczne przemiany postsowieckiej rzeczywistości oraz doświadczenie wojny, dając świadectwo losowi człowieka uwikłanego w historię, który uczynił Wschodnią Ukrainę pełnoprawnym centrum wyobraźni literackiej, przywracając jej głos, godność i kulturową podmiotowość, który dowiódł, że język literatury, choć nie zatrzyma przemocy, może nazywać zło, przełamywać strach i chronić sens, który poprzez słowo, przekład, muzykę i performans buduje mosty między kulturami i narodami.
W wystąpieniu po nadaniu doktoratu Żadan mówił o tym, jak trudno uwierzyć w to, że w tym roku ukraińskie uczelnie wypuszczają na rynek pracy absolwentów, których studia w całości przypadły na lata wojny na pełną skalę.
Niektórzy z nich mieli okazję uczęszczać na zajęcia i słuchać wykładów przerywanych alarmami powietrznymi, inni (jak na przykład studenci uniwersytetów w Charkowie) uczyli się zdalnie. Niemniej jednak mamy pokolenie, które zdobyło wykształcenie w warunkach wojny. Za tym określeniem kryją się puste korytarze uniwersyteckie, wykładowcy, którzy chwycili za broń, godzina policyjna, ostrzeżenia o możliwym ostrzale. Ale najważniejsze – to stracony czas, przesunięta perspektywa, zakłócona przyszłość – wyliczał. – Chciałem przypomnieć, że codzienny opór, jaki stawiają Ukraińcy, to nie tylko ból i rozpacz. To również siła tych, którzy mają prawo do szczęścia. I którzy nie zamierzają z tego prawa rezygnować – podkreślił.
Z myślą o upamiętnieniu wydarzenia przygotowano monografia „Serhij Żadan: konkwistador nowej Ukrainy”, w której polscy i ukraińscy badacze i badaczki analizują poetykę autora „Internatu”, jego zaangażowanie obywatelskie, rolę w procesach dekolonizacji, a także zdolność łączenia lokalnego doświadczenia wojny z uniwersalnymi pytaniami o pamięć, wspólnotę i odpowiedzialność.
Uroczystość odbyła się w ramach międzynarodowej konferencji naukowej „Przyszłość już tu jest. Polska-Ukraina-Europa: nowy paradygmat”, która zainaugurowała działalność Centrum Współpracy Polsko-Ukraińskiej Uniwersytetu Wrocławskiego.
MK, źródło: UWr