Aktualności
Sprawy nauki
19 Czerwca
Źródło: Facebook/PTNP
Opublikowano: 2023-06-19

Senacka debata na temat działalności towarzystw naukowych

 „Status i funkcjonowanie towarzystw naukowych w Polsce” – pod takim hasłem odbyła się w Senacie RP konferencja, którą zorganizowano z okazji 60-lecia Rady Towarzystw Naukowych. Dyskutowano m.in. o ustawowym uregulowaniu działalności tych jednostek.

W kraju działa obecnie około 320 towarzystw naukowych skupiających aktywność społeczną 600 tys. członków. Stanowią one, obok Polskiej Akademii Nauk, uczelni oraz jednostek badawczo-rozwojowych, czwarte ogniwo polskiej nauki. Ich działalność obejmuje m.in. prowadzenie i upowszechnianie wyników badań naukowych, wspomaganie nauczycieli akademickich w rozwoju naukowym oraz prowadzenie bibliotek i placówek o charakterze archiwalnym i muzealnym.

Z okazji 60-lecia Rady Towarzystw Naukowych działającej przy Prezydium PAN zorganizowano w Senacie RP konferencję poświęconą statusowi i funkcjonowaniu tych jednostek. Otwierając spotkanie, marszałek Tomasz Grodzki podkreślił rolę i znaczenie towarzystw naukowych.

Stanowicie swoisty pomost między światem zawodowej nauki a światem ludzi, dla których jest ona ich hobby i pasją. Jednocześnie jesteście ważnym elementem systemu nauki w Polsce. To wielka wartość – stwierdził.

W jego ocenie dorobek towarzystw naukowych jest nie do przecenienia zarówno ze względu na ich wkład w rozwój i popularyzację osiągnięć polskiej nauki i kultury, jak i znaczenie ich działalności podczas zaborów, kiedy stanowiły niemal jedyną formę polskich instytucji naukowych i kulturalnych, pozwoliły przetrwać polskiej nauce. Jak zaznaczył, towarzystwa naukowe odegrały doniosłą rolę w kształtowaniu polskiej państwowości i tożsamości narodowej Polaków. Zaskarbiły sobie w ten sposób narodową wdzięczność za przetrwanie polskiej nauki w czasach, kiedy nasz kraj był wymazany z mapy świata, a także pod „sowieckim butem” po II wojnie światowej.  Zdaniem Grodzkiego obecnie istotne jest prowadzenie działalności towarzystw, wykorzystanie ich potencjału i skupienie się na badaniach naukowych, a nie na tym, czy podobają one jednej czy drugiej władzy. Zapewnił też, że Senat zawsze będzie wspierał ideę i funkcjonowanie towarzystw naukowych, zachowanie ich ponadczasowego dorobku i dalszy rozwój.

Podczas konferencji mowa była o problemach polskich towarzystw naukowych, m.in. w świetle obowiązującego prawa. Przybliżono ich historię i  funkcjonowanie, a także sytuację poszczególnych towarzystw: społecznych, humanistycznych, medycznych, technicznych i naukowo-technicznych, przyrodniczych, leśnych i rolniczych, a także towarzystw ogólnych. Wystąpienie na ten temat wygłosiła prof. Iwona Hofman z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, przewodnicząca Rady Towarzystw Naukowych przy Prezydium PAN. Uczestnicy wydarzenia podkreślali, że towarzystwa naukowe stanowią ważny element systemu nauki w Polsce, a swoją działalnością pro publico bono wpisują się w politykę państwa, odpowiadając m.in. na wyzwania współczesności.

Historia społecznego ruchu naukowego w Polsce umożliwia wysoką ocenę ich działalności naukowej, popularyzatorskiej i wydawniczej zarówno w wymiarze krajowym, jak i międzynarodowym. Obejmuje ona m.in. prowadzenie badań naukowych i upowszechnianie ich wyników, popularyzację wiedzę wśród obywateli, wspomaganie nauczycieli akademickich w ich rozwoju naukowym czy prowadzenie bibliotek oraz placówek o charakterze archiwalnym i muzealnym. W ocenie przedstawicieli towarzystw naukowych, mimo ogromnych zasług dla polskiej nauki i narodowego dziedzictwa, nie zajmują one należnego im miejsca w polityce naukowej państwa, a w świetle prawa nie stanowią niezależnego podmiotu nauki, jak uczelnie czy instytuty naukowo-badawcze, co powoduje, że nie są traktowane po partnersku, nie mogą również aplikować o granty na badania naukowe. Jak wskazywano, brak jest systemowych rozwiązań, które zapewniałyby przetrwanie  społecznego ruchu naukowego i jego ponadczasowego dorobku zawartego w publikacjach oraz materialnych pomnikach, takich jak biblioteki, archiwa czy muzea. Kolejny problem to zróżnicowanie statusów poszczególnych towarzystw i ich finasowanie, przede wszystkim ze składek członkowskich. Poważny problem stanowi brak siedzib wielu towarzystw i etatowych pracowników zapewniających obsługę biurową. Kolejny to małe zainteresowanie działalnością w towarzystwach młodych pracowników nauki.

Za niezbędne uznano finansowe wsparcie społecznego ruchu naukowego przez państwo. Jako konieczne wskazano przyjęcie uregulowań o charakterze systemowym, uporządkowanie stanu prawnego dotyczącego ich działalności, a przede wszystkim uchwalenie ustawy o towarzystwach naukowych, której celem byłoby poprawienie ich funkcjonowania, zwiększenie wpływu na rozwój nauki i wzmocnienie roli w kształtowaniu nowoczesnego społeczeństwa wiedzy. Przedstawiony podczas konferencji projekt ustawy zmierza do uregulowania działalności tych towarzystw i ich ogólnopolskiej reprezentacji  w celu zabezpieczenia ich funkcjonowania i rozwoju społecznego jako ważnego czynnika aktywizującego społeczeństwo obywatelskie, jego rozwój przez promocję nauki oraz dbanie o dziedzictwo narodowe i kulturę. Obecnie zasady tworzenia i funkcjonowania towarzystw naukowych określa ustawa Prawo o stowarzyszeniach, która z uwagi na swój ogólny charakter nie uwzględnia specyfiki ich działania. Nowe uregulowania konieczne są także w związku z obowiązywaniem od 2018 r. ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce i znowelizowaniem zasad organizacji i funkcjonowania Polskiej Akademii Nauk oraz jednostek badawczo-rozwojowych.

MK, źródło: Senat RP

Projekt ustawy o towarzystwach naukowych

Dyskusja (0 komentarzy)