Powstawanie pamięci, funkcjonowanie zaplecza administracyjnego i eksperckiego parlamentów w obu krajach, zmiana klimatu na pograniczu – to tematy polsko-ukraińskich projektów badawczych wyłonionych w piątym konkursie Fundacji na rzecz Nauki Polskiej. Każdy otrzymał finansowanie w wysokości ponad 268 tys. zł.
Program DLA UKRAINY został uruchomiony w marcu 2022 roku przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej. Jego celem jest wsparcie uczonych z Ukrainy i Polski w nawiązywaniu współpracy i wspólnej realizacji projektów z zakresu nauk humanistycznych i społecznych o znaczeniu istotnym dla obu krajów. W czterech dotychczasowych konkursach dofinansowano 11 projektów.
Trzy kolejne wyłoniono w rozstrzygniętym właśnie piątym konkursie. Zgłoszono do niego 19 wniosków, z których po ocenie formalnej 15 zakwalifikowano do oceny merytorycznej prowadzonej przez międzynarodowy panel ekspertów. Do finansowania skierowano ostatecznie trzy.
W jaki sposób mieszkańcy Ukrainy tworzą własne sposoby upamiętniania wojny w przestrzeni publicznej i w internecie – zbadają to dr Małgorzata Łukianow z Uniwersytetu Warszawskiego i dr Kristina But z Uniwersytetu Kijowskiego im. Borysa Hrinczenki. W ramach projektu pt. „Powstawanie pamięci: wczesne oddolne upamiętnienia i cyfrowy aktywizm w Ukrainie czasu wojny” chcą sprawdzić, jak takie praktyki nie tylko oddają cześć ofiarom, ale także stają się formą budowania społecznej odporności. Analiza obejmuje okres od pierwszych dni inwazji, ze szczególnym uwzględnieniem skutków zbrodni w Buczy i Irpieniu, aż po trzecią rocznicę wojny. Dzięki temu projekt wpisuje się w szersze debaty nad pamięcią zbiorową i rolą cyfrowego uczestnictwa w strefach konfliktu, ukazując oddolne praktyki pamięci jako ważny aspekt społeczeństwa obywatelskiego.
Przeprowadzeniem badań porównawczych dotyczących funkcjonowania zaplecza administracyjnego i eksperckiego parlamentów w Polsce i w Ukrainie zajmą się z kolei prof. Maciej Serowaniec z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu i dr Volodymyr Venher z Uniwersytetu Narodowego „Akademia Kijowsko-Mohylańska” (NaUKMA). Efektem ich projektu pt. „Reforma służby parlamentarnej na rzecz lepszego zarządzania i integracji europejskiej: studium porównawcze Ukrainy i Polski” będzie wypracowanie rozwiązań, które pozwolą parlamentom działać w sposób nowoczesny, przejrzysty i skuteczny – z korzyścią zarówno dla obywateli, jak i dla jakości procesu legislacyjnego.
Ostatni z nagrodzonych duetów: dr Tomasz Kosiek z Uniwersytetu Rzeszowskiego i dr Tina Polek z Kijowskiej Szkoły Ekonomicznej zbada doświadczenia i praktyki lokalnych społeczności pogranicza polsko-ukraińskiego w obliczu kryzysu klimatycznego. Autorzy projektu pt. „Zmiana klimatu na pograniczu polsko-ukraińskim: codzienne
strategie i (nie)odporność w perspektywie antropologicznej” skoncentrują się strategiach adaptacyjnych mieszkańców, analizując codzienne formy oddolnej ekologii – od ochrony źródeł wody po zapobieganie
zabudowie terenów zalewowych. Badania etnograficzne i porównawcze pozwolą zrozumieć, jak różne systemy polityczne i gospodarcze kształtują lokalne działania proekologiczne. Rezultatem ma być pogłębienie wiedzy o sposobach radzenia sobie ze zmianami klimatu oraz wskazanie dróg ekologicznej integracji Ukrainy z Unią Europejską.
Każdy nagrodzony zespół otrzymał po 268 800 zł na okres 12 miesięcy. Budżet obejmuje zarówno środki na pokrycie
wynagrodzenia, jak i kosztów związanych z prowadzeniem badań.
Fundacja na rzecz Nauki Polskiej prowadzi specjalną zbiórkę na rzecz naukowców z Ukrainy, do której każdy może się w dowolnej chwili przyłączyć. Środki pozyskane z darowizn zostaną przeznaczone wyłącznie na zaangażowanie osób z Ukrainy, które będą realizować projekty w programie DLA UKRAINY. Program daje również instytucjom i firmom możliwość tworzenia partnerstw z Fundacją na rzecz Nauki Polskiej ukierunkowanych na poprawę sytuacji ukraińskich badaczy czy umożliwienie im realizacji projektów naukowych. Zbiórka prowadzona jest na stronie internetowej FNP.
MK