Rolę dialogu telewizyjnego w konstruowaniu norm dotyczących kobiecości i męskości będzie badać dr Natalia Zawadzka-Paluektau z Instytutu Podstaw Informatyki Polskiej Akademii Nauk. Otrzymała na ten cel ponad pół miliona zł w konkursie SONATINA.
Jak wskazuje badaczka, media stanowią cenne źródło wiedzy na temat tożsamości i społeczności, ponieważ jednocześnie odzwierciedlają i kształtują rzeczywistość. W swoim najnowszym projekcie przyjrzy się dominującym społecznym wartościom i poglądom, zwłaszcza tym dotyczącym ról płciowych. Podstawą będzie fikcyjny dyskurs telewizyjny w języku angielskim i polskim.
Kładziemy szczególny nacisk na językową materializację płci z uwagi na kluczowy wpływ, jaki ma ona na sposób postrzegania siebie samych i innych oraz wchodzenia w interakcje ze światem społecznym. Telewizja odgrywa w procesie kształtowania ról i tożsamości płciowych specjalną rolę z uwagi na jej popularność, kreowaną przez nią iluzję autentyczności oraz stereotypowe ukazywanie bohaterów, którzy często są idealizowani przez widzów – wyjaśnia dr Natalia Zawadzka-Paluektau z Instytutu Podstaw Informatyki Polskiej Akademii Nauk.
Dodaje zarazem, że o ile sposoby przedstawiania kobiet i mężczyzn na ekranie są dość dobrze zbadane, o tyle rola dialogu w konstruowaniu norm dotyczących kobiecości i męskości pozostaje w dużej mierze nierozpoznana. Dotyczy to zwłaszcza perspektywy porównawczej i ilościowej. Projekt finansowany przez Narodowe Centrum Nauki grantem o wartości prawie 582 tys. zł ma wypełnić tę lukę i wnieść wkład w oba główne wymiary badań nad językiem i płcią: różnice w sposobie mówienia mężczyzn i kobiet oraz sposób, w jaki są oni reprezentowani w języku.
W badaniu, jak zapowiada dr Zawadzka-Paluektau, wykorzystane zostaną dwa zbiory fikcyjnych dialogów telewizyjnych w języku angielskim i polskim: Sydney Corpus of Television Dialogue oraz zbudowany specjalnie do tego celu Polish Language Of Television (PLOT). Badaczka sięgnie po metody lingwistyki korpusowej, która charakteryzuje się ilościowym podejściem do danych, ale także pomaga wyeliminować stronniczość. Dzięki temu, zdaniem autorki projektu, wyniki będą bardziej rzetelne i pewne, a także oparte na znacznie większych i bardziej reprezentatywnych próbach niż w przypadku tradycyjnych badań jakościowych.
Punktem wyjścia ma być analiza jednostek kluczowych, czyli takich, które są szczególnie charakterystyczne dla danego tekstu, odmiany języka czy grupy jego użytkowników w porównaniu z normą. Zidentyfikowane zostaną za pomocą metod statystycznych.
Podzielę zbiory danych na podkorpusy dialogów kobiet i mężczyzn. Następnie podkorpus wszystkich dialogów kobiet zostanie zestawiony z podzbiorem wszystkich dialogów mężczyzn i odwrotnie, w celu zbadania różnic w języku postaci kobiecych i męskich w dyskursie telewizyjnym. Każda z analiz zostanie przeprowadzona oddzielnie dla korpusów angielskiego i polskiego. Zidentyfikowane jednostki kluczowe zostaną następnie podzielone na kategorie tematyczne i przeanalizowane pod kątem funkcji dyskursywnych, ze szczególnym naciskiem na ich role w konstruowaniu ról płciowych. Do tego wykorzystam analizę konkordancji, czyli list wszystkich wystąpień danego słowa w kontekście, oraz kolokacji, a więc słów, które mają statystycznie silny związek z wyszukiwaną jednostką – tłumaczy badaczka.
W jej ocenie, projekt, dzięki interdyscyplinarnemu podejściu, będzie miał duże znaczenie dla rozwoju analizy dyskursu i socjolingwistyki. Wyniki mogą okazać się również cenne dla telewizjo- i filmoznawstwa – głównie poprzez przeniesienie centrum uwagi z wizualnej warstwy przekazu na kluczową, a jednak niedocenianą, rolę dialogu. Badaczka z IPI PAN ma także nadzieję na przetarcie szlaku dla dalszych korpusowych analiz języka telekinematograficznego – umożliwić to ma stworzony przez nią korpus, który będzie udostępniony innym naukowcom.
MK, źródło: IPI PAN
Według jakich kryteriów badaczka wskaże kto chłop a kto baba ?
Żeby nie było zarzutów o seksizm.