Życie akademickie

26 Marca

Źródło: Getty Images

Zdrowie psychiczne i jakość życia w środowisku akademickim

Nawet połowa studentów i studentek doświadcza wysokiego poziomu stresu, umiarkowanych lub silnych objawów depresyjnych i lękowych oraz wypalenia edukacyjnego. Doktoranci i doktorantki często cierpią z powodu przewlekłego stresu i niepokoju potęgowanych niekiedy przez relacje z promotorem. Z kolei wykładowcy narażeni są na relatywnie wysoki poziom wypalenia zawodowego – to kluczowe wnioski z raportu dotyczącego zdrowia psychicznego i jakości życia społeczności akademickiej w Polsce i na świecie.

Na Uniwersytecie SWPS zaprezentowano dziś „Analizę badań nad zdrowiem psychicznym i jakością życia w środowisku akademickim”. Raport, który powstał na zlecenie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, przedstawia przegląd i podsumowanie badań poświęconych zdrowiu psychicznemu i jakości życia studentów, doktorantów, kadry administracyjnej i kadry akademickiej. Autorzy skoncentrowali się na badaniach opublikowanych w latach 2018–2024. Zaprezentowane dane pochodzą ze 147 artykułów naukowych i 8 raportów badawczych na temat polskiego środowiska akademickiego oraz 47 publikacji metaanalitycznych i przeglądów systematycznych dotyczących zdrowia psychicznego, dobrostanu i jakości życia osób tworzących społeczność akademicką.

Studenci i studentki

W tej grupie nawet połowa doświadcza na co dzień wysokiego poziomu stresu. Wynika on głównie z obaw o przyszłość zawodową. Prawie co czwarty badany spełnia kryteria zaburzenia depresyjnego, w tym 4% – ciężkiej depresji. Najbardziej narażone są kobiety. Jeszcze więcej, bo 28% studentów, zagrożonych jest wypaleniem edukacyjnym. Ponad połowa zgłaszała problemy ze snem. Przeważająca większość studiujących (94%) ma za sobą doświadczenia z używkami, przy czym najwięcej (67%) spożywa regularnie alkohol.

Oceniając działania swojej uczelni w zakresie wspierania zdrowia psychicznego, 2/3 badanych uznaje je za nieefektywne. Zarazem 70% nigdy nie skorzystało z pomocy psychologicznej oferowanej przez uczelnię, choć 41% wyraziło taką chęć.

Studenci zaobserwowali u siebie pogorszenie zdrowia psychicznego w trakcie pandemii. Największe spustoszenie przyniosła trzecia fala, która rozpoczęła się wiosną 2021 roku. Wtedy odnotowano najwyższy wzrost lęku oraz najniższą satysfakcję z życia wśród studentów i studentek. Grupą szczególnie narażoną na problemy psychiczne w tym okresie były osoby w wieku 18–24 lat. W czasie pandemii nawet 66% studentów i studentek doświadczało silnego stresu, a 70% zaburzeń snu.

Doktoranci i doktorantki

Z raportu wynika, że około 22% doktorantek i doktorantów ujawniło niski poziom zdrowia psychicznego, w tym poważne objawy depresji i problemów psychosomatycznych oraz trudności w codziennym funkcjonowaniu. Blisko 5% czuło się beznadziejnie i miało myśli samobójcze. Ponad połowa wskazywała na trudności psychiczne, w tym lęk i bezsenność oraz zaburzenia psychosomatyczne, np. częste bóle głowy. Podobnie jak w grupie studiujących, także tu wyższy poziom lęku, częstsze problemy ze snem i bardziej nasilone objawy psychosomatyczne występują u kobiet.

Kadra administracyjna

Badania pokazują, że satysfakcja z pracy w tej grupie jest umiarkowana do wysokiej, co sugeruje relatywnie dobre warunki pracy tej grupy pracowników i pracowniczek uniwersytetów. Jak czytamy w raporcie, przedstawiciele kadry akademickiej podkreślają znaczenie stabilności zatrudnienia, dopasowanie zadań do kompetencji oraz możliwość utrzymania równowagi między pracą a życiem prywatnym. Jednocześnie wskazują na trudności takie jak ograniczona możliwość rozwoju zawodowego czy marginalizacja i bycie „niezauważanym”.

Ponad połowa badanych pracowników administracyjnych cierpi z uwagi na stres, który jest skutkiem presji w miejscu pracy. Wyższy jego poziom występuje u młodszych pracowników oraz na stanowiskach związanych z bezpośrednią obsługą studentów (dziekanaty, biura rekrutacji).

Kadra akademicka

Około 20% tej grupy doświadcza silnego wypalenia zawodowego. Prowadzi to do pogorszenia zdrowia psychicznego, wzrostu ryzyka depresji i zaburzeń psychosomatycznych, a w efekcie obniżenia jakości wykonywanej pracy. Poziom stresu jest wydatnie niższy u tych, którzy poszukują wsparcia, podejmują aktywność fizyczną, stosują odpowiednie techniki relaksacyjne. Wysoki stres towarzyszy stosującym takie strategie, jak unikanie lub używanie substancji
psychoaktywnych.

Wzrost stresu i lęku wśród kadry akademickiej nastąpił zaraz na początku pandemii COVID-19. Wyniki badań wskazują, że starsi pracownicy, zwłaszcza osoby po 60 roku życia, częściej doświadczali trudności w adaptacji oraz
pogorszenia samopoczucia psychicznego, głównie z powodu trudności z przystosowaniem się do nowych wymagań. Podobne wyzwania dotyczyły kobiet, które często podkreślały trudności w łączeniu obowiązków rodzinnych i domowych z nauczaniem online.

Poziom rozpowszechnienia problemów związanych ze zdrowiem psychicznym i dobrostanem, wykryty w badaniach prowadzonych w Polsce, nie odbiega znacząco od tego, który obserwowany jest w badaniach międzynarodowych. Polska oraz globalna społeczność akademicka charakteryzują się niepokojąco wysokim stopniem rozpowszechnienia problemów ze zdrowiem psychicznym (zaburzenia lękowe i depresyjne oraz silny stres, a w przypadku kadry akademickiej także wypalenie zawodowe). Dotyczy to niemal każdej z analizowanych grup. Badania ujawniają, że osoby dopiero rozpoczynające dany etap kariery oraz kobiety są bardziej narażone na doświadczanie zaburzeń zdrowia psychicznego i niższej jakości życia. Czynnikami ryzyka, zarówno wśród kadry akademickiej, jak i wśród osób studiujących, są intensywna praca lub uczenie się online. Czynnikami ochronnymi są aktywność fizyczna (osoby studiujące), wsparcie społeczne doświadczane w akademii i w rodzinie (doktorantki i doktoranci, kadra akademicka) oraz obecność programów wsparcia na uczelni – podsumowują autorzy raportu.

MK

Analiza badań nad zdrowiem psychicznym w środowisku akademickim