Nagrody

19 Października

Fot. Leszek Zych

Znamy laureatów jubileuszowej edycji Nagród Naukowych POLITYKI

Jubileuszowa, 25 edycja Nagród Naukowych POLITYKI rozstrzygnięta. Piątka badaczy młodego pokolenia otrzymała stypendia w wysokości 15 tys. zł. Patronem medialnym konkursu było „Forum Akademickie”.  

Konkurs składał się tradycyjnie z dwóch etapów. Najpierw wyłoniono piętnastkę finalistów, a spośród nich pięcioro zdobywców nagród głównych w wysokości 15 tys. zł każda. Pozostali finaliści otrzymali po 5 tys. zł. Laury przyznawane są w pięciu kategoriach: nauki humanistyczne, społeczne, ścisłe, techniczne i o życiu. Uroczystość wręczenia nagród odbyła się w siedzibie redakcji „Polityki” w niedzielę 19 października.

NAUKI HUMANISTYCZNE

• dr Piotr Olechowski, historyk z Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach

Zajmuje się badaniem losów Polaków w ZSRR – od lat dwudziestych po koniec XX wieku. Interesuje go nie tylko polityka represji NKWD, ale też codzienne życie ludzi w warunkach opresji. Sięga do akt śledczych, relacji rodzinnych i lokalnej pamięci, by „uczłowieczyć” znane statystyki martyrologii i przywrócić głos zwykłym ofiarom. Skupia się na trzech kluczowych momentach – Wielkim Terrorze 1937–38 oraz na okupacjach radzieckich (pierwszej w latach 1939–41 i drugiej po 1944 r.) Doktorat obronił z wyróżnieniem, oparta na nim książka „Agonia Polaków we Lwowie 1944–1959” otrzymała m.in. Nagrodę Przeglądu Wschodniego. We wrześniu 2025 r. ukazała się jego książka habilitacyjna „Skazani za polskość”.

Jest laureatem stypendium Ministra Nauki dla wybitnych młodych naukowców (2025–2028), ma na koncie  cztery monografie oraz ponad sto tekstów naukowych i popularnonaukowych. Wyniki jego prac pozwalają zrozumieć dzisiejsze wydarzenia za wschodnią granicą – pokazując, jak mechanizmy opresji i codzienne reakcje ludzi bywają
zaskakująco trwałe w historii.

NAUKI SPOŁECZNE

• dr hab. Mariola Paruzel-Czachura, psycholożka moralności z Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Śląskiego oraz Perelman School of Medicine University of Pennsylvania

Bada m.in. jak ludzie rozpoznają dobro i zło oraz dlaczego czasami postępują wbrew własnym zasadom. Największy rozgłos przyniosły jej prace nad wpływem na moralność alkoholu – wykazały one np. że jeden drink nie zmienia ocen, ale zwiększa gotowość do złych czynów, choćby skrzywdzenia innych. Badaczka analizuje również uleganie wpływom niemoralnej grupy. Celem jest tu sprawdzenie, jak silnie i w jakich okolicznościach jednomyślna większość przesuwa indywidualny „kompas” etyczny. Według niej rozszyfrowanie psychologii niemoralności to szansa na stworzenie narzędzi zapobiegania przemocy, oszustwom i zdradom.

Jej plany badawcze obejmują zagadnienia, takie jak np. czy po alkoholu ludzie częściej oszukują (np. w grze w karty) i w jaki sposób zmieniają się emocje moralne (wina, wstyd, wstręt) po przekroczeniu norm. Zamierza również testować mechanizmy presji grupowej w odmiennych kulturach, m.in. afrykańskim plemieniu zbieracko-łowieckim Hadza. Na stronie internetowej MojaMoralnosc.pl popularyzuje wyniki badań i udostępnia interaktywny test kompasu etycznego. O jej badaniach pisaliśmy też na łamach „Forum Akademickiego”.

NAUKI O ŻYCIU

• dr hab. n. med. Tomasz Gąsior, kardiolog z Collegium Medicum – Wydział Medyczny Akademii WSB

Do jego kluczowych osiągnięć należy wykazanie, że inhibitory SGLT2 mogą wpływać na zmniejszenie ryzyka hospitalizacji z powodu niewydolności serca po zawale. Prowadził także badania nad infekcyjnym zapaleniem wsierdzia po zabiegach TAVI, które wpłynęły na wytyczne Amerykańskiego, Europejskiego oraz Japońskiego Towarzystwa Kardiologicznego i zostały opublikowane w najbardziej prestiżowych czasopismach naukowych. Równolegle realizował prace nad terapią wewnątrzkomórkową kontrolującą stan zapalny, których efektem było zidentyfikowanie peptydu o potencjale terapeutycznym i jego niedawna komercjalizacja. Obecnie, wraz z zespołem z Uniwersytetu Cambridge, kontynuuje badania nad wyzwaniami systemowymi w obszarze badań klinicznych i metodami ich optymalizacji.

Doktorat obronił w 2020 roku na Śląskim Uniwersytecie Medycznym w Katowicach, badając mechanizmy związane z chorobami sercowo-naczyniowymi i metabolicznymi. Prowadził badania w najlepszych ośrodkach w USA i Europie, m.in. na Vanderbilt Universit, University of Cambridge i Universität Zürich.

NAUKI ŚCISŁE

• dr inż. Aleksandra Wdowczyk z Wydziału Inżynierii Kształtowania Środowiska i Geodezji Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu

Jej prace dotyczą głównie badań nad opracowaniem efektywnych, tanich i przyjaznych środowisku technologii oczyszczania odcieków ze składowisk odpadów komunalnych. Proponowane przez nią rozwiązania opierają się na prostych konstrukcjach i niskich kosztach eksploatacji, co zwiększa szansę na ich wdrożenie zarówno w obiektach o ograniczonej infrastrukturze, jak i w krajach o niższych dochodach. Jej wysiłki mogą doprowadzić do stworzenia metody, którą będzie można stosować na całym świecie, gdyż nie będzie wymagała skomplikowanej infrastruktury. Ma to ogromne znaczenie dla ochrony środowiska i zdrowia publicznego, tym bardziej że być może uda się
ją zaimplementować do oczyszczania ścieków z wielu różnych branż przemysłu.

Odbyła staże naukowe na Universidade de Lisboa, Politechnice Wrocławskiej i Česká zemědělská univerzita v Praze. Za swoją działalność naukową została nagrodzona stypendium START przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej.

NAUKI TECHNICZNE

• dr inż. Marek Wodziński z Wydziału Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Inżynierii Biomedycznej Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie

Prowadzi prace ukierunkowane na rozwój algorytmów sztucznej inteligencji w obrazowaniu medycznym. Opracowane przez niego metody znalazły zastosowanie m.in. w poważnych operacjach rekonstrukcji czaszki i diagnostyce oraz usuwaniu nowotworów. Jeden z jego projektów badawczych – DeepImplant (finansowany w ramach programu LIDER przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju) – jest ukierunkowany na wdrożenie do przemysłu strategii szybkiego projektowania implantów czaszkowych, aby skrócić czas oczekiwania pacjentów na operację. Osiągnięcie wspomnianego celu jest możliwe dzięki szybkiemu i sprawnemu modelowaniu spersonalizowanych implantów – co zapewniają opracowane przez badacza algorytmy (o projekcie tym pisaliśmy na łamach „Forum Akademickiego”).

Jest laureatem stypendium START Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, przez trzy lata otrzymywał stypendium Ministra Nauki dla wybitnych młodych naukowców. Brał też udział w różnych międzynarodowych konkursach mających na celu opracowanie algorytmów sztucznej inteligencji do zastosowania w medycynie (np. w chorobach nowotworowych), sześciokrotnie je wygrywając, a kilkakrotnie będąc na II lub III miejscu.

Poza pięcioma stypendiami przyznano także 10 nagród (po 5 tys. zł) dla pozostałych finalistów. Otrzymali je:

• dr Paweł Bukowski – Instytut Nauk Ekonomicznych Polskiej Akademii Nauk;
• dr Łukasz Fiedeń – Wydział Geografii i Geologii Uniwersytetu Jagiellońskiego;
• dr inż. Monika Janik – Wydział Elektroniki i Technik Informacyjnych Politechniki Warszawskiej;
• dr hab. n. med. i n. o zdr. Paulina Krawiec – Wydział Lekarski Uniwersytetu Medycznego w Lublinie;
• dr Agnieszka Razim – Instytut Immunologii i Terapii Doświadczalnej im. Ludwika Hirszfelda PAN we  Wrocławiu;
• dr Krzysztof Sękowski – Wydział Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego;
• dr Emil Sowiński – Wydział Filologiczny Uniwersytetu Łódzkiego;
• dr inż. Monika Topa-Skwarczyńska – Wydział Inżynierii i Technologii Chemicznej Politechniki Krakowskiej;
• dr inż. Szymon Jakub Zelewski – Wydział Podstawowych Problemów Techniki Politechniki Wrocławskiej;
• dr hab. inż. Andrzej M. Żak – Wydział Chemiczny Politechniki Wrocławskiej.

Grono naukowców wyróżnionych Nagrodami Naukowymi POLITYKI liczy już 407 osób. Odebrali oni nagrody o łącznej wartości blisko 7,3 mln zł. Patronem medialnym jubileuszowej 25 edycji konkursu było „Forum Akademickie”.

Mariusz Karwowski