Czytelnia czasopism

Dyfuzja innowacji

Gazeta Uniwersytecka”, miesięcznik UŚ (nr 22/03), zamieszcza wywiad z prof. dr hab. Zofią Ratajczak, kierownikiem Katedry Psychologii Pracy i Organizacji na Wydziale Pedagogiki i Psychologii Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. UŚ jest koordynatorem projektu SQUADS, realizowanego w ramach programu Tempus. Jego idea zrodziła się w gronie prorektorów uniwersytetów polskich, zrzeszonych w Uczelnianej Komisji Akredytacyjnej. Wygenerowano kilka programów, m.in. SQUADS dotyczący głównie jakości usług administracyjnych. Wzięło w nim udział 10 uczelni z krajów UE, a koordynowanie powierzono UŚ. Program zakończono 31 marca 2002 r.

Skąd wziął się jego temat? Administracja w uniwersytetach stanowi zazwyczaj problem niezwykle bolesny i nabrzmiały. Można powiedzieć, że problem współpracy między jednostkami merytorycznymi i administracyjnymi rodzi wiele napięć i wymaga szczególnych kompetencji przy ich usuwaniu. Tak jest na całym świecie - wszędzie odczuwa się konflikty pomiędzy światem kadry zarządczej i naukowej - stwierdza prof. Ratajczak. Administracja wydziałowa narzeka z kolei na administrację centralną itp. Jeden program, nawet najlepiej zrealizowany, nie rozwiązuje oczywiście problemu, który zapewne pozostanie długo jeszcze przedmiotem sporów, niemniej jednak jest to ciągle niezmiernie interesujące pole badań. My - przedstawiciele uniwersytetów polskich i europejskich - również postanowiliśmy się zająć tym problemem. Współpraca pozioma pomiędzy uniwersytetami przyniosła wiele dobrego, doprowadziła do zintegrowania środowiska, pozwalając na wprowadzenie pewnych pomysłów, które łatwo się rozprzestrzeniały i zyskiwały popularność. Następowała dyfuzja rozmaitych innowacji typu administracyjnego.

Kuracja szokowa

O roli nauki w strategii rozwoju Polski czytamy w „Alma Mater” (nr 3/03), piśmie wydawanym przez Akademię Medyczną w Lublinie. Zamieszczony tam tekst prof. dr. hab. Jacka Zimnego z AGH w Krakowie przypomina zastraszającą prawdę, iż nakłady na szkolnictwo wyższe i naukę w Polsce są najniższe w Europie od lat, a żadna statystyka nie wygląda tak przerażająco, jak dane o rozwoju w Polsce kadry naukowej.

Jak podkreśla autor publikacji, w globalizującym się świecie niezbędna jest koncentracja środków oraz wybór kierunków rozwoju i priorytetów w nauce. W naszym kraju, jak do tej pory, ich nie ma. Nowa wiedza i umiejętności technologiczno-ekonomiczne stają się głównymi atutami przodujących krajów. Bez opracowania nowej strategii rozwoju Polski, opartej na nauce, wiedzy i nowych kierunkach rozwoju gospodarki, nie mamy dużych szans ani w Unii Europejskiej, ani poza nią. Tragiczny od początku „transformacji”, niekontrolowany upadek gospodarki, nauki i kultury musimy jak najszybciej zatrzymać, zaś dramatyczną sytuację kraju wykorzystać jako uzdrowieńczą kurację szokową. Według danych UE oraz Stowarzyszenia Biznesu UE, nawet po przystąpieniu Polski do Unii tempo wzrostu polskiej gospodarki osiągnie tylko 1 do 2 proc. rocznie, co pozwoli uzyskać poziom rozwoju najsłabszych krajów Unii dopiero za 25 lat, zaś dzisiejszej Hiszpanii za 35 lat. Jak stwierdza Komisja Europejska, jeszcze przynajmniej przez 5 lat bezrobocie w Polsce będzie wynosić średnio 20 proc.

Marzenia laureata

Rozmowę z prof. dr. hab. Janem Kępczyńskim, zdobywcą Zachodniopomorskiego Nobla, publikuje na swych łamach „Przegląd Uniwersytecki”, pismo Uniwersytetu Szczecińskiego (nr 10-12/03). Laureat jest kierownikiem Katedry Fizjologii Roślin, prodziekanem ds. naukowych WNP. Nagroda została przyznana za badania nad somatyczną embriogenezą i wtórnym spoczynkiem nasion. Ich wyniki opublikowano w międzynarodowym czasopiśmie, umieszczonym na tzw. liście filadelfijskiej.

Wyjaśnienie zjawiska, odkrycie czegoś nowego jest ogromnym przeżyciem dla każdego naukowca - mówi prof. Kępczyński. - Można też powiedzieć, że odkrywanie jest celem działalności naukowców. Jak to się dzieje? Prowadzimy doświadczenia, gromadzimy wyniki, porównujemy je z danymi otrzymanymi przez innych badaczy. Przychodzą nam do głowy nowe pomysły badań, tworzymy hipotezy, które weryfikujemy eksperymentalnie. Gdy odkrywamy coś nowego, wtedy godne to jest opisania w publikacji. Im bardziej wartościowe dane uzyskujemy, tym większa jest szansa na opublikowanie ich w czasopiśmie wysokiej rangi. Chciałbym, aby takich chwil, kiedy można krzyknąć „Eureka!”, było jak najwięcej.

Laureat Zachodniopomorskiego Nobla przyznaje, iż chętnie podejmuje nową problematykę badawczą: Lubię tworzyć, gdy dzieje się coś nowego, potężnego i pewnie gdybym nie był naukowcem, to może zajmowałbym się zawodowo budownictwem. Wolę pierwsze etapy budowy, kiedy widać, że tak dużo się dzieje, potem prace wykończeniowe, żmudne drobiażdżki trochę mnie zniechęcają...

A jakie są jego dalsze plany naukowe? W badaniach zaczynamy wykorzystywać techniki molekularne. Wcześniej interesowała nas przede wszystkim rola etylenu w ustępowaniu wtórnego spoczynku, a teraz planujemy zidentyfikować geny kodujące enzymy uczestniczące w szlaku biosyntezy etylenu. Ponadto chcemy wyjaśnić, które geny i przez jakie czynniki są kontrolowane podczas ustępowania spoczynku nasion. Marzę, by zespół się rozwijał szybko, żeby było więcej czasu na badania i może trochę więcej czasu na życie osobiste. No i aby nie zabrakło środków, bo często tak jest, że mamy oryginalne pomysły, ale zanim zdobędziemy pieniądze, inni już zrealizowali podobne. Poza tym chciałbym mieć świadomość, że wyszkoliłem dobrych pracowników. To żmudna praca, ale procentuje. Powinniśmy zostawić po sobie lepszych następców.

(ami)