Kronika

Doktorat h.c. - Jan Paweł II

Opole/Rzym
17 lutego papież Jan Paweł II przyjął dyplom doktora honoris causa Uniwersytetu Opolskiego. Prof. Józef Musielok, rektor UO, podkreślił, że nadanie przez naszą Alma Mater tytułu doctor honoris causa ex uniwersa Waszej Świątobliwości stanie się punktem kulminacyjnym obchodów tegorocznego święta uniwersyteckiego. Dziękując za nadanie mu przez UO najwyższej godności akademickiej, papież powiedział: Kiedy wyrażałem zgodę na utworzenie Wydziału Teologicznego i na włączenie go w struktury państwowego Uniwersytetu Opolskiego, miałem świadomość, że powstanie tej uczelni jest bardzo ważne dla ziemi opolskiej. Prof. Adam Suchoński wręczył papieżowi swoją książkę Jan Paweł II w polskich i zagranicznych podręcznikach do nauczania historii.

Szkoła Prawa Hiszpańskiego

Warszawa
Na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego powstała, przy współpracy Uniwersytetu w Walencji, Szkoła Prawa Hiszpańskiego. W ciągu dwóch semestrów słuchacze - studenci i absolwenci UW oraz zainteresowani z innych uczelni - będą mogli zapoznać się z podstawami hiszpańskiego prawa, ze szczególnym uwzględnieniem prawa gospodarczego, handlowego i finansowego. Zajęcia prowadzone będą w języku hiszpańskim przez wykładowców z Walencji. W UW działają już szkoły prawa niemieckiego, angielskiego, francuskiego i amerykańskiego.

Jubileusze akademicko-turystyczne

Lublin
W ostatnim czasie kilka akademickich klubów turystycznych obchodziło okrągłe rocznice działalności. Do najstarszych akademickich klubów turystycznych należą świętujące 50-lecie istnienia: Oddział PTTK w Politechnice Wrocławskiej, utworzony w maju 1953 r., Koło PTTK nr 1 przy Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, utworzone w listopadzie 1953 r. oraz Koło PTTK nr 1 w Politechnice Warszawskiej, utworzone w grudniu 1954 r. Jubileusz 30-lecia świętował Akademicki Klub Turystyczny HALNY z Politechniki Poznańskiej.

Trochę Śląska w Chinach

Katowice
Uniwersytet Śląski, jako jedyna polska uczelnia, wziął udział w 9. edycji targów edukacyjnych China International Exhibition Tour CIEET Spring 2004 w Pekinie. W targach, które odbyły się w dniach 21-22 lutego, uczestniczyło 286 uniwersytetów i instytucji edukacyjnych z 26 krajów świata, m.in.: z Wielkiej Brytanii, Irlandii i Kanady. Polskie stoisko znajdowało się w China World Trade Center Exhibition Hall. Prezentowano na nim informatory Guidebook for Foreign Students oraz ofertę nauki języka polskiego, przygotowaną przez Szkołę Języka i Kultury Polskiej UŚ. Prawdopodobnie już w nadchodzącym roku akademickim studenci filologii UŚ będą mogli wybrać specjalność: język angielski z podstawami chińskiego.

Rektor biskupem

Wrocław
Biskupem ordynariuszem ustanowionej 24 lutego, decyzją Stolicy Apostolskiej, diecezji świdnickiej został ks. prof. Ignacy Dec, rektor Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu. Bp Ignacy Dec jest profesorem nauk teologicznych. Od 1976 roku prowadzi zajęcia naukowo-dydaktyczne na Papieskim Wydziale Teologicznym i w Metropolitalnym Wyższym Seminarium Duchownym we Wrocławiu. Aktualnie jest kierownikiem katedry antropologii filozoficznej i etyki oraz kierownikiem Instytutu Filozofii Chrześcijańskiej. Od 1992 r. jest rektorem Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu i członkiem Kolegium Rektorów Uczelni Wrocławia i Opola.

Manifest fundamentalisty

Kraków
25 lutego odbyło się posiedzenie Komisji Zagrożeń Cywilizacyjnych Polskiej Akademii Umiejętności. Prof. Andrzej Białas, prezes PAU, wygłosił referat Manifest fundamentalisty, w którym mówił o tym, że badania naukowe powinny być finansowane z budżetu państwa nie dlatego, że są użyteczne, ale dlatego, że są potrzebne do powiększenia kapitału intelektualnego i kultury narodu. Badania służą utrzymaniu i poprawie jakości pracy dydaktycznej uniwersytetów. Uczeni są od odkrywania prawdy - mówił prof. Białas - a technicy i inżynierowie od rozwiązywania problemów technicznych. Prelegent uważa, że projekty badawcze zamawiane służą nie tyle rzetelnemu rozwiązywaniu problemów, co wyrywaniu z budżetu pieniędzy przez szarlatanów, którzy biorą się za rzeczy, o których mają mgliste pojęcie.

Życie we wszechświecie

Toruń
Pod koniec lutego w Uniwersytecie Mikołaja Kopernika odbył się trzydniowy cykl wykładów prof. Aleksandra Wolszczana Życie we wszechświecie. Po raz pierwszy w skali całej uczelni zastosowano przedtem system internetowej rejestracji studentów. Dwa dni przed wykładem słynnego astrofizyka okazało się, że zainteresowanych jego rozważaniami było prawie 600 studentów. Jednak na pierwszy wykład przyszło prawie 1000 osób i tak było przez 3 dni. Druga część cyklu odbędzie się w maju. Prof. Wolszczan wygłosił także wykład W poszukiwaniu drugiej Ziemi, zorganizowany przez Instytut Fizyki w ramach cyklu wykładów otwartych im. Aleksandra Jabłońskiego.

Poznajmy Kanadę

Lublin
Co łączy Leonarda Cohena, Bryana Adamsa i... Celine Dion? Wszyscy troje są Kanadyjczykami. Ale zdaje sobie z tego sprawę niewielu odbiorców kultury masowej. Próbę popularyzacji zjawisk kulturowych dotyczących Kanady podejmie Centrum Studiów Kanadyjskich, które 28 lutego rozpoczęło działalność na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. Wcześniej podobne ośrodki powstały w Warszawie, Toruniu, Krakowie, Katowicach i Łodzi. Głównym zadaniem centrum będzie inicjowanie i rozwijanie badań w zakresie historii, literatury, prawa i systemu politycznego Kanady. W październiku rozpoczną się zajęcia dla studentów amerykanistyki i romanistyki.

Polska w EPO

Warszawa
Od 1 marca Polska stała się pełnoprawnym członkiem Europejskiej Organizacji Patentowej (EPO), co może wpłynąć na zwiększenie napływu inwestycji i technologii oraz zgłoszeń patentowych z zagranicy. Przystępując do EPO Polska przyjmuje obowiązujące w UE normy i procedury ochrony własności przemysłowej. Europejskie patenty będą miały moc obowiązującą w Polsce. Członkostwo w EPO stwarza szanse zwiększania innowacyjności nauki i sektora badawczo-rozwojowego, która w naszym kraju - w porównaniu z innymi państwami wchodzącymi do UE - jest dość niska.

Wystawa wynalazków

Warszawa
1 marca otwarto w Muzeum Techniki NOT XI Giełdę Polskich Wynalazków Wyróżnionych na Światowych Wystawach w 2003 r. Zaprezentowano na niej ponad 60 wynalazków, które zostały wyróżnione i nagrodzone podczas wystaw innowacyjności i wynalazków w Brukseli, Genewie, Norymberdze Moskwie i na wystawach krajowych. Większość spośród przedstawionych rozwiązań powstała w instytucjach naukowo-badawczych. Najwięcej wielokrotnie nagradzanych urządzeń i technologii (7) pokazała Wojskowa Akademia Techniczna.

Dwa pokolenia milczenia

Warszawa
W ramach IV Edycji Izraelsko-Polskiego Forum Dialogu 3 marca zorganizowano w SGH panel dyskusyjny „Dwa pokolenia milczenia - jak odzyskać stracony czas?” Uczestnicy panelu starali się odpowiedzieć na pytania o przyczynę utraty pięćdziesięciu lat wzajemnych kontaktów, o wydarzenia roku 1968 oraz o aktualny stan i perspektywy rozwoju stosunków polsko-izraelskich. Zaprezentowano działania na rzecz poprawy wzajemnych relacji obu krajów. Izraelsko-Polskie Forum Dialogu to miejsce, gdzie studenci z obu krajów starają się zrozumieć przeszłość i jej oddziaływanie na kształtowanie wspólnych wartości obu narodów oraz usuwać wszelkie narosłe przez lata stereotypy i uprzedzenia.

Honorowi profesorowie

Lublin
3 marca tytuły honorowych profesorów UMCS otrzymali Erich Robens i John McClellan Marshall. Pierwszy to niemiecki uczony, zajmujący się zjawiskami adsorpcji, elektrochemii oraz technikami próżniowymi, który od lat współpracuje z lubelskimi uczonymi, publikując wraz z nimi ok. 40 prac. Pomógł też wyposażyć laboratorium analizy termicznej na Wydziale Chemii UMCS. Drugi z honorowych profesorów UMCS to amerykański prawnik, który od 10 lat prowadzi w UMCS wykłady z prawa amerykańskiego, od kilku lat organizuje też pokazowe procesy, staże dla polskich studentów prawa w amerykańskich kancelariach i firmach prawniczych, prowadzi badania wspólnie z uczonymi z UMCS oraz zaprasza do Lublina innych amerykańskich prawników, dbając o zapewnienie środków na te wizyty.

EuroLab

Warszawa
Prawie 100 wystawców z kraju i zagranicy uczestniczyło w VI Międzynarodowych Targach Analityk i Technik Pomiarowych EuroLab, które odbyły się w dniach 3-6 marca. Impreza przebiegała pod honorowym patronatem prof. Michała Kleibera, ministra nauki, przewodniczącego KBN oraz patronatem merytorycznym prof. Andrzeja Legockiego, prezesa PAN. Ekspozycjom towarzyszyły seminaria i wykłady na temat nowych technik pomiarowych. Współorganizatorami targów były: Centrum Badań Ekologicznych PAN, Komitet Chemii Analitycznej PAN, Wydział Chemii UW, Państwowy Instytut Geologiczny, Główny Urząd Miar i Wojskowy Nadzór Metrologiczny MON.

Akredytowane laboratorium

Wrocław
3 marca otwarto akredytowane laboratorium badawcze na Wydziale Budownictwa PWr. Działa ono w ogólnokrajowej sieci laboratoriów regionalnych, pracujących na rzecz jakości w budownictwie oraz prowadzi badania aprobacyjne wyrobów budowlanych z zakresu inżynierii komunikacyjnej. Potrzebne do uruchomienia laboratorium środki uzyskano m.in. z grantów aparaturowych KBN. Akredytację Polskiego Centrum Akredytacji uzyskały pracownie: Konstrukcji Budowlanych, która specjalizuje się przede wszystkim w badaniach wyrobów budowlanych w skali naturalnej, oraz Technologii Betonu, która zajmuje się badaniami elementów drobnowymiarowych z betonu, kamienia naturalnego, zaprawy oraz cementu. Zdaniem prof. Jerzego Hoły, dyrektora IB PWr. i kierownika laboratorium, akredytacja powinna przyczynić się do zintensyfikowania współpracy instytutu z gospodarką.

Promocja edukacyjna

Toruń
W dniach 4-5 marca odbyły się XI Targi Ofert Edukacji Akademickiej „Promocja Edukacyjna 2004”. Celem imprezy, organizowanej cyklicznie przez UMK, była prezentacja pełnej oferty dydaktycznej toruńskiej uczelni oraz 12 innych publicznych szkół wyższych z Gdańska, Poznania, Olsztyna, Elbląga, Bydgoszczy, Warszawy i Torunia. Podczas „Promocji Edukacyjnej” swoje stoiska w różnych budynkach na terenie miasteczka akademickiego miały też wszystkie wydziały UMK. W tym roku targi odwiedziło ok. 16 tys. osób.

Międzynarodowy Salon Edukacyjny

Warszawa
Ponad 300 wystawców uczestniczyło w III Międzynarodowym Salonie Edukacyjnym „Perspektywy 2004”, który odbył się w dniach 4-6 marca. Swoje oferty przedstawiały szkoły ponadgimnazjalne, policealne i wyższe, szkoły językowe i wydawnictwa edukacyjne. Młodzież mogła uzyskać informacje na temat studiów za granicą i pracy w UE. Dużym zainteresowaniem cieszył się cykl spotkań „Zawody z przyszłością”, dotyczący perspektyw znalezienia pracy po ukończeniu różnych kierunków studiów.

Doktoraty h.c. - prof. A. Smith i abp D. Tutu

Warszawa
W marcu doktoraty honorowe Uniwersytetu Warszawskiego otrzymali prof. Alaisdair Smith z Wielkiej Brytanii i arcybiskup Desmond Tutu z Republiki Południowej Afryki. Pierwszy jest wybitnym ekonomistą z University of Sussex, teoretykiem handlu zagranicznego. Współpracuje od lat z Wydziałem Nauk Ekonomicznych UW, prowadzi też seminarium w Kolegium Europejskim w Natolinie. Abp Tutu jako pierwszy czarny zwierzchnik kościoła anglikańskiego w RPA występował przeciwko polityce apartheidu i segregacji rasowej.

Laserowa geodezja

Poznań
Z dokładnością do centymetra wyznaczono współrzędne stacji laserowej w Borowcu pod Poznaniem, będącej częścią Obserwatorium Astronomicznego Centrum Badań Kosmicznych PAN. Stacja w Borowcu - współdziałając ze światowym systemem obserwacji laserowych International Laser Ranking Service - śledzi stale 16 satelitów, m.in. Lageos 1, ERS 2, Topex, Starlette, Stellar, GLONASS i GPS. Pozwala to na prowadzenie bardzo dokładnych pomiarów wykorzystywanych do badania procesów geodynamicznych: dryfu kontynentów, przesuwania się biegunów ziemskich i zmian ruchu obrotowego planety.

Doktorat h.c. - G?nter Verheugen

Szczecin
5 marca tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Szczecińskiego za wyjątkowe zaangażowanie w procesie jednoczenia Europy otrzymał G. Verheugen, członek Komisji Europejskiej odpowiedzialny za rozszerzenie Unii Europejskiej. W grudniu 2000 roku przeforsował koncepcję tzw. mapy drogowej, wyznaczającą terminy zamykania poszczególnych działów negocjacji. W ten sposób udało mu się wprowadzić ład do rokowań z 10 kandydatami i znacznie przyspieszyć ich tempo.

Doktoraty h.c. - prof. M. Góthert i J. Vetulani

Katowice
5 marca tytuły doktorów honorowych Śląskiej Akademii Medycznej otrzymali dwaj wybitni farmakolodzy, profesorowie Manfred Góthert z Reńskiego Uniwersytetu im. Fryderyka Wilhelma w Bonn oraz Jerzy Vetulani z Instytutu Farmakologii PAN w Krakowie. Obaj uczeni zasłużyli się nie tylko wielkimi osiągnięciami naukowymi, ale także współpracą z ŚAM, podejmując projekty badawcze wspólnie ze śląskimi katedrami farmakologii oraz umożliwiając młodym pracownikom ŚAM specjalistyczne staże w znakomitych ośrodkach naukowych.

Wandalowie

Warszawa/Lublin
8 marca w Państwowym Muzeum Archeologicznym otwarto wystawę „Wandalowie. Strażnicy bursztynowego szlaku”. Koncepcja tej ekspozycji, która wcześniej prezentowana była w Niemczech, zrodziła się w Katedrze Archeologii UMCS (obecnie Instytut Archeologii), a do jej głównych inicjatorów należał prof. Andrzej Kokowski. Na wystawie zgromadzono zabytki z 30 muzeów polskich i zagranicznych. Ekspozycja dokumentuje dorobek badawczy 36 uczonych z Polski, Niemiec, Danii, Belgii i Ukrainy. Można na niej obejrzeć m.in. naturalnej wielkości rekonstrukcje 17 postaci Wandalów (wykonane przez rzeźbiarzy z Instytutu Sztuki UMCS) czy najbardziej niecodzienne znalezisko w dziejach badań Wandalów - amfory z winem przesłane Wandalom spod Przemyśla z afrykańskiego królestwa Wandalów.

Ile kosztują akademiki?

Lublin
W 2003 r. UMCS wydał 8,3 mln zł na utrzymanie domów studenckich. W 50 proc. koszty te pokryły opłaty wnoszone przez studentów. Koszty remontów wyniosły 1,6 mln zł. Obecnie uczelnia dysponuje ponad 3 tys. miejsc w akademikach, tymczasem uprawnionych do ubiegania się o miejsce jest blisko 10 tys. W najbliższym czasie dopłaty do miejsc w akademikach zostaną włączone do stypendiów. Student sam będzie mógł wybrać, czy wykorzysta dodatek na mieszkanie w akademiku uczelnianym, czy w wynajętym prywatnym mieszkaniu. Zdaniem rektora UMCS, może to oznaczać rewolucję w „systemie” wynajmu mieszkań, bowiem dodatek na mieszkanie dostana tylko ci, którzy będą mieli notarialne umowy najmu.

Amerykańska nagroda dla „Semestru”

Wrocław
Amerykańskie stowarzyszenie prasy Associated Collegiate Press z siedzibą w Minneapolis przyznało Ogólnopolskiemu Miesięcznikowi Studenckiemu „Semestr”, jako jedynemu medium z Europy Środkowowschodniej, nagrodę „Special Recognition” w uznaniu dokonań. „Semestr” ukazuje się od 1996 r. Jest pismem bezpłatnym. Dzięki współpracy z uczelniami i samorządami studenckimi, poza wydaniem ogólnopolskim posiada 6 odrębnych regionalnych mutacji (Warszawa, Kraków, Poznań, Katowice, Wrocław i Łódź).

Doktoraty h.c. - prof.prof. T.E. Madey i M.R.D. Seaward

Wrocław
10 marca tytuły doktorów honorowych Uniwersytetu Wrocławskiego otrzymali profesorowie Mark R.D. Seaward i Theodore Eugene Madey. Pierwszy jest wybitnym brytyjskim biologiem, znawcą problematyki porostów i ochrony środowiska, związanym z Uniwersytetem w Bradford. Drugi to amerykański fizyk z Uniwersytetu Rutgers w New Jersey. Zajmuje się badaniami procesów fizycznych i chemicznych zachodzących w atomowo czystych, monokrystalicznych powierzchniach materiałów przy użyciu metod wymagających wysokiej próżni. Obaj uczeni od lat współpracują z polskimi naukowcami, m.in. z Uniwersytetu Wrocławskiego.

CEEPUS

Warszawa
Środkowoeuropejski Program Studiów Uniwersyteckich CEEPUS (Central European Exchange Programme for University Studies) powstał w 1993 r. w wyniku porozumienia, które oprócz Polski podpisały: Austria, Bułgaria, Chorwacja, Czechy, Słowacja, Słowenia, Rumunia i Węgry. W dniach 12-13 marca odbyło się dziesiąte posiedzenie Wspólnego Komitetu Ministrów państw-członków CEEPUS, któremu Polska przewodziła przez ostatni rok. Podczas spotkania przyjęto do grona CEEPUS Serbię i Czarnogórę. Ustalono, że w roku akademickim 2004/05 w ramach programu dostępne będzie 4220 stypendiów. Nagrodę Ministrów za ostatni rok przyznano węgierskiej sieci informatycznej H-81. Przewodniczącą CEEPUS została Elisabeth Gehrer, minister edukacji, nauki i kultury Austrii.

YAPA 2004

Łódź
W dniach 12-14 marca odbył się XXIX Ogólnopolski Przegląd Piosenki Turystycznej YAPA 2004, jedna z najważniejszych studenckich imprez kulturalnych, organizowana od 1973 r. przez Studencki Klub Turystyczny „Płazik” z Politechniki Łódzkiej. W tym roku laureatami konkursu zostali: Joanna Kondrat z Bartoszyc, Sławomir Kusz z Opola i zespoły Wszystko w Rodzinie oraz Contem. Najlepszą piosenką turystyczną zaprezentowaną na tegorocznej YAPIE okazała się Górom na do widzenia, wyśpiewana przez Peleton ze Szwagruff Hurem. Na koncercie nocnym wystąpiło wielu znanych wykonawców związanych z nurtem piosenki turystycznej, m.in. świętująca jubileusz 30-lecia istnienia grupa Bez Jacka.

Spotkanie fulbrightczyków

Katowice

W dniach 16-17 marca odbyła się konferencja naukowa „Memory and Forgetfulness Individualism and Togetherness in the Democratic Society” oraz V Walny Zjazd Polskiego Stowarzyszenia Stypendystów Fulbrighta, zorganizowane przez Polskie Stowarzyszenie Stypendystów Fulbrighta, Polsko-Amerykańską Komisję Fulbrighta oraz Uniwersytet Śląski. Podczas zjazdu Polskiego Stowarzyszenia Stypendystów Fulbrighta przeprowadzono wybory do komisji i zarządu PSSF. Przewodniczącym został prof. Andrzej Ceynowa, rektor Uniwersytetu Gdańskiego.

Nagroda Radziszewskiego

Lublin
19 marca nagrodę im. Idziego Radziszewskiego otrzymał ks. prof. abp Józef Życiński, Wielki Kanclerz Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, metropolita lubelski. Nagroda przyznawana jest od 1974 r. przez Towarzystwo Naukowe KUL za wybitne osiągnięcia naukowe w duchu humanizmu chrześcijańskiego. Ks. prof. Życiński jest filozofem i teologiem, autorem ponad 300 publikacji naukowych. Publikuje także teksty publicystyczne. Wśród laureatów nagrody im. Radziszewskiego są także inni filozofowie, m.in. profesorowie Władysław Tatarkiewicz, Stefan Swieżawski i ks. Mieczysław Krąpiec.

Koszty kształcenia kadry

Lublin
W 2003 r. w UMCS obroniono 73 doktoraty, 15 habilitacji, a 10 pracowników uzyskało tytuły naukowe profesora. Na rozwój kadry naukowej uniwersytet przeznaczył w 2003 r. 3 mln 271 tys. zł. W UMCS funkcjonuje 12 studiów doktoranckich, na których kształci się 900 osób. Ich utrzymanie kosztuje uczelnię prawie 2 mln zł, co stanowi 60 proc. kwoty przeznaczonej na rozwój kadry. Koszty urlopów naukowych w celu przyspieszenia awansów to 130 tys. zł rocznie. Druk habilitacji - 150 tys. zł. Koszt stypendiów doktoranckich to 294 tys. zł, a stypendiów habilitacyjnych - 169 tys. zł.

Instytut w nowej siedzibie

Lublin
Instytut Europy Środkowowschodniej ma od marca nową siedzibę. W 2002 r. placówka otrzymała od skarbu państwa XIX-wieczny dworek o powierzchni 514 m2, położony na 33-arowej działce w centrum Lublina. Po remoncie, wykonanym przy wsparciu Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej, Urzędu Miasta Lublina, UNESCO i Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, w budynku znalazły miejsce: pracownia naukowa, administracja, biblioteka i archiwum, sala konferencyjna oraz miejsce na wystawy. W przyszłości w pobliżu ma powstać dodatkowy obiekt.

Nowe towarzystwo medyczne

Łódź
20 marca w Centrum Diagnostyki i Terapii Laserowej Politechniki Łódzkiej odbyło się I Walne Zgromadzenie Polskiego Towarzystwa Medycyny Fotodynamicznej i Laserowej (PTMFiL). Podczas spotkania szefem towarzystwa wybrano prof. Aleksandra Sieronia z Ośrodka Diagnostyki i Terapii Laserowej Śląskiej Akademii Medycznej. PTMFiL skupia lekarzy różnych specjalności, biochemików i fizyków zajmujących się fotodynamiczną diagnostyką i fotodynamiczną terapią nowotworów oraz wykorzystaniem laserów do terapii we wszystkich specjalnościach medycznych. Cele PTMFiL to m.in.: standaryzacja procedur diagnostyki i terapii fotodynamicznej oraz laserowej, informowanie środowiska medycznego oraz społeczeństwa o możliwościach medycyny fotodynamicznej i laserowej.

Warsztaty multimedialne

Rzeszów
Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie i Central Ostrobothnia Polytechnic, Ylivieska Unit w Finlandii zorganizowały w dniach 21-28 marca warsztaty multimedialne. Przez 20 godzin studenci obu uczelni pracowali nad połączeniem przygotowanych zawczasu propozycji i uruchomieniem portalu młodzieżowego o Podkarpaciu. COP to dwujęzyczna uczelnia techniczna, która kształci 2,5 tys. studentów. Od roku akademickiego 2002/03 jest partnerem WSIiZ w programie Socrates-Erasmus. Dotychczas 6 studentów WSIiZ odbyło 3-miesięczne pobyty studyjne w Yliviesce, zrealizowano też 4 wyjazdy kadry naukowo-dydaktycznej. W ub. roku kilkumiesięczne studia w WSIiZ podjęli studenci fińscy.

Podręczniki ocenione

Kraków
Zakończył się pierwszy etap prac Komisji Podręcznikowej Polskiej Akademii Umiejętności. Powołani przez Akademię specjaliści przyjrzeli się podręcznikom gimnazjalnym do historii, literatury, języka rosyjskiego, fizyki (z astronomią), matematyki. Opinie trafiły do wydawców książek oraz MENiS. Ukazała się też publikacja prezentująca dorobek pracy komisji. Jak podkreślił prof. Andrzej Białas, prezes PAU, nastąpiła zmiana stosunku wydawców do prac komisji. Początkową nieufność czy wręcz wrogość, zastąpiła gotowość współpracy i wprowadzenia do recenzowanych podręczników zmian sugerowanych przez specjalistów. Wróży do dobrze rezultatom dalszych prac Komisji Podręcznikowej PAU.

Opracował Piotr Kieraciński
Współpraca: Katowice - Agnieszka Turska, Lublin - Mariusz Karwowski, Elżbieta Mulawa-Pachoł, Łódź - Ewa Chojnacka, Opole - Barbara Stankiewicz, Rzeszów - Magdalena Hendzel, Szczecin - Leszek Wątróbski, Toruń - Kinga Nemere-Czachowska, Warszawa - Artur Lompart, Jacek Margol, Andrzej Markert, Wrocław - Maria Kisza, Małgorzata Wanke-Jakubowska, Maria Wanke-Jerie.

CO W PRASIE PISZCZY?

Silni habilitacją

Polska jest potęgą habilitacyjną, ale mizerią naukową i tak może pozostać na lata. Wielu profesorów protestuje przeciwko uproszczeniu awansu naukowego na wzór amerykański, przypominając konsekwencje politycznie uwarunkowanych awansów po 1968 r. („docenci marcowi”). Ale politycznie uwarunkowane awanse miały miejsce i po roku 1989, a zdarzają się także obecnie. Wymóg habilitacji wcale nie zamknął miernotom drogi do awansów. Profesorowie habilitowani mają trudności z wykrywaniem plagiatów, z formowaniem nowej kadry naukowej, prowadzeniem dydaktyki na wysokim poziomie, a zwykli doktorzy nie mieli z taką działalnością większych problemów, poza problemem nienawiści ze strony „profesorów”. (...) W krajach, gdzie naukę uprawia się na serio, prowadzi się najczęściej badania zespołowe. Tego wymaga stan rozwoju nauki. U nas priorytetem jest zdobywanie licznych stopni i tytułów (...) Jeśli tego się nie zmieni, nic się nie zmieni. Nie można rozwoju nauki mierzyć tylko wzrastającą krzywą utytułowanych, co bardzo lubią biurokraci. Niestety, u nas rozwój nauki tak właśnie się mierzy. (Józef Wieczorek, Stary system w nowych szatach, „Gazeta Polska”, 21.01.2004)

Niemałe doświadczenie

Liczne są wyższe uczelnie, których wykładowcy z wszelkimi możliwymi tytułami obdarzają swą wiedzą bardzo różne grupy słuchaczy. W stosunkowo szczęśliwej sytuacji są studenci Instytutu Politologii Uniwersytetu Gdańskiego (...), skoro prof. dr hab. Longin Pastusiak może zapewne zwoływać posiedzenia Senatu w terminach niekolidujących z innymi jego zajęciami. Łatwo natomiast sobie wyobrazić, ile tracą studiujący współczesną myśl polityczną (...) na Wydziale Zarządzania i Administracji Akademii Świętokrzyskiej (...), gdy ważne głosowania zatrzymują w Sejmie prof. dr hab. Jerzego Jaskiernię. Nie znam wielu nazwisk współczesnych polskich uczonych, niektóre jednak pamiętam od lat. W Górnośląskiej Wyższej Szkole Handlowej (...) w Katowicach na Wydziale Zarządzania wykładają m.in. profesorowie doktorzy habilitowani Zbigniew Messner i Tadeusz Pyka. Jestem w tym wieku, by potwierdzić, że obaj mają niemałe doświadczenie w zarządzaniu, skoro byli wicepremierami, a jeden przez cztery lata (1985--88) premierem PRL. (...) Warto pamiętać o uwadze prof. Sztompki dotyczącej ogólnie edukacji: „Tu akurat - jak mawiają ekonomiści - stopa zwrotu zaangażowanego kapitału intelektualnego może się okazać największa”. Co w tej sytuacji czynić wypada? Przynajmniej mówić o tym jak najgłośniej. Milczenie byłoby wspólnictwem w tym procederze. (Andrzej Dobosz, Kapitał intelektualny, „Rzeczpospolita”, 30.01.04)

Szansa dla najlepszych

Liczba chętnych do studiowania w najbliższych latach będzie mniejsza. Powód jest prosty - kolejne roczniki maturzystów będą coraz mniej liczne. (...) - Myślę, że w najbliższych latach poprawiać się będzie jakość nauczania - przewiduje Franciszek Ziejka, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego (...). - Jeśli nie zadbamy o lepszy poziom nauki, możemy przegrać w konkurencji z uczelniami zagranicznymi (...) Rektor UJ (...) nie martwi się niżem demograficznym. Ma na to receptę. - Wielkie wyzwanie czeka nasze szkolnictwo wyższe w związku z koniecznością dokształcania osób, które już mają wyższe wykształcenie, a ze względy na potrzeby rynku będą musieli zdobyć inny zawód - mówi. - Otwiera się bardzo wielkie pole dla studiów podyplomowych i uzupełniających. Ale takie studia będą w stanie prowadzić tylko najlepsze, silne uczelnie. (Anna Paciorek, Nadchodzi czas egzaminu, „Rzeczpospolita”, 9.02.04)

Niższe czesne

Od 1 maja 2004 r. dla polskich maturzystów szerzej otworzą się drzwi brytyjskich uczelni. Z chwilą wejścia Polski do Unii Europejskiej będziemy płacić takie czesne, jak studenci Wspólnoty, czyli siedmiokrotnie niższe od obowiązującego nas dzisiaj. To pierwsza i prawdopodobnie ostatnia szansa, by studiować w Wielkiej Brytanii tak tanio. Dwa tygodnie temu niższa izba brytyjskiego parlamentu przegłosowała projekt ustawy, która pozwala uczelniom podnieść ceny studiów do 3 tys. funtów rocznie (21 tys. zł). Jeśli bez zmian przejdzie przez Izbę Lordów, czesne dla studentów z UE może wzrosnąć trzykrotnie - nie wcześniej jednak niż w roku akademickim 2006/07. Kto więc teraz rozpocznie studia, aż do ich zakończenia będzie korzystać z dobrodziejstw starej ustawy. (...) Wprawdzie studia w niektórych europejskich uczelniach publicznych są ciągle tańsze (...), ale obniżenie czesnego na Wyspach daje wreszcie Polakom szansę studiowania na jednym z najbardziej prestiżowych rynków akademickich Europy. (Izabela Leszczyńska, Oksford bliżej Polski, „Newsweek”, 15.02.04)

Konferencja Rektorów Uniwersytetów Polskich

3 + 2 czy 3 i 2

Od lewej: prof.prof. A. Mikołajczak, S. Chwirot, S. Lorenc, M. Harasimiuk, R. Górecki, A. Ceynowa

Jak powinien wyglądać w roku 2005 model polskiego szkolnictwa wyższego, po wdrożeniu zaleceń procesu bolońskiego, zastanawiali się rektorzy uniwersytetów na konferencji KRUP w dniach 18-19 marca. Z europejskością problematyki dobrze współgrało miejsce obrad - nowoczesny, oddany do użytku w 2003 r., budynek Kolegium Europejskiego w Gnieźnie (Collegium Europeanum Gnesnense), filii UAM, oraz samo Gniezno, miejsce zjazdu w 1000 roku.

- System boloński obliguje nas do pełnego wprowadzenia już w 2005 roku punktów ECTS i trzech stopni kształcenia: studiów licencjackich, magisterskich i doktoranckich. Dwa pierwsze stopnie nie mogą być prostym podzieleniem dzisiejszych jednolitych 5-letnich studiów magisterskich na 3 + 2, ale mają być dwoma odrębnymi całościami, czyli 3 i 2 - mówił prof. Marek Wąsowicz, prorektor UW, podsumowując ankietę na temat stopnia wdrożenia zasad bolońskich w uniwersytetach. - Na to dzisiaj w wielu uczelniach nie jesteśmy przygotowani. Uniwersytety wprowadziły te zasady w 15 do 60 proc. Nie jest to jednak problem wyłącznie polski i, jak mówiono w trakcie dyskusji, trudności mają także inne kraje.

Gośćmi konferencji byli: prof. Jerzy Błażejowski, przewodniczący RGSzW, który referował kwestie opracowywania standardów kształcenia nauczycieli, minister edukacji Krystyna Łybacka, przedstawiająca aktualne działania resortu oraz dr Jerzy Hayn, przewodniczący sejmowej Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży, deklarujący wolę szybkiego przystąpienia do prac nad nową ustawą o szkolnictwie wyższym.

Jak zawsze, konferencja była okazją do podjęcia wielu aktualnych tematów. Prof. Stanisław Chwirot, przewodniczący UKA, przedstawił stan uniwersyteckiej akredytacji. Konferencja podjęła decyzję o przyznaniu kolejnych 12 akredytacji: 5 na informatyce (UJ, UG, UWr., UAM, UW), 6 na kulturoznawstwie (UAM, UŚ, UŁ, UWr., UJ, UW) i 1 na biotechnologii (UW). Obecnie akredytacje UKA posiadają 253 jednostki, w tym 13 na 2 lata. Na wielu kierunkach mija 5 lat od momentu przyznania pierwszych akredytacji i wkrótce rozpoczną się tam reakredytacje.

Wśród innych tematów prof. Wojciech Maciejewski, przewodniczący UKProM, omówił uczestnictwo uniwersytetów w programach międzynarodowych, prof. Marek Niezgódka, szef ICM UW, przedstawił stan prac nad Biblioteką Wirtualną Nauki, prof. Jerzy Axer z UAM zapowiedział akceptację Międzyuczelnianych Indywidualnych Studiów Humanistycznych (MISH) przez PKA, prof. Marek Kręglewski, dyrektor Międzyuniwersyteckiego Centrum Informatyzacji, zreferował postęp prac nad elektroniczną legitymacją studencką i systemem obsługi studentów USOS, prof. Bogdan Walczak, prorektor UAM, przedstawił sytuację doktorantów w uniwersytetach, a prof. Jacek Jania - przygotowania do Międzynarodowego Roku Geofizycznego.

Rektorzy podjęli też decyzję o powołaniu Uniwersyteckiej Komisji Finansowej, w skład której wejdą prorektorzy ds. finansów. Na jej przewodniczącego powołano prof. Janusza Neidera z UG, a na wiceprzewodniczącego prof. Jana Pomorskiego z UMCS. Komisja ma przygotowywać ekspertyzy dotyczące różnych aspektów funkcjonowania uczelni.

(as)

Stypendia dla młodych naukowców

20 marca w Zamku Królewskim w Warszawie odbyła się uroczystość wręczenia stypendiów krajowych dla młodych naukowców. Prof. Maciej W. Grabski przypomniał kilka fundamentalnych prawd o nauce. Z zasady wymaga ona optymizmu, a to cecha młodych. Dlatego rozwój nauki zależy przede wszystkim od młodych badaczy. Zbyt wielu starszych uczonych zapomina o tym, że jednym z najważniejszych ich obowiązków jest formowanie młodego pokolenia. Szacuje się, że już wkrótce w Europie zabraknie 700 tys. badaczy. Prezes FNP uważa, że to jest szansa dla młodych. Ci, którzy dziś, nie zwracając uwagi na materialne niedostatki, podejmują się zawodu uczonego, mają szanse na przyszłość. Problem młodych w naszej nauce nie sprowadza się tylko do pieniędzy. To struktura nauki - w całej Europie, nie tylko w naszym kraju - sprzyja starszym, a nie młodym. Prof. Grabski przypomniał też, że nauka z natury nie jest demokratyczna. Prawdy nie rozstrzyga się drogą głosowania, ale dochodzi do niej w wyniku żmudnych poszukiwań.

> Stypendia mają już kilkunastoletnią historię. Na uroczystość przybył dr hab. Jakub Gołąb, który stypendium krajowe dla młodych naukowców otrzymał w 1998 r. W tym roku towarzyszył tegorocznej laureatce Dominice Nowis, swojej doktorantce. Jego zdaniem, to, czy młodzi uczeni szybko robią samodzielną karierę, zależy w dużej mierze od ich pryncypałów. Jako pozytywny przykład podaje swojego szefa prof. Marka Jakóbisiaka. Z jego zespołu wyszło już kilku laureatów stypendiów FNP.

W tym roku w gronie laureatów pojawili się reprezentanci innych podmiotów niż szkoły wyższe i państwowe instytucje badawcze: Instytutu BioInfoBanku z Poznania oraz CASE Fundacji Naukowej z Warszawy.

(pik)

Nagroda Gospodarcza Prezydenta RP

Kandydaci

Zakończył się pierwszy etap VII edycji Nagrody Gospodarczej Prezydenta RP. Uprawnione instytucje i organizacje zgłosiły 170 kandydatów w 7 kategoriach (w kategorii „Wynalazek w dziedzinie produktu lub technologii” - 17 kandydatur).

Nowością wprowadzoną w tym roku jest możliwość kandydowania do nagrody również laureatów nagród wojewódzkich, organizowanych przez marszałków województw lub wojewodów. Nagrody te są oparte na kryteriach Nagrody Gospodarczej Prezydenta RP.

Kapituła NGP wybierze 19 kwietnia po 3 nominowanych w każdej kategorii, spośród których prezydent Kwaśniewski osobiście wybierze laureatów. Wręczenie nagród odbędzie się 14 czerwca w Poznaniu. Szczegółowe informacje na temat kryteriów i zasad przyznawania nagród znajdują się na stronie www.prezydent.pl pod hasłem „Nagrody”.

(mer)

Uniwersytet Jagielloński

Powstanie CESPiA

Centrum Edukacji Służb Publicznych i Administracji (CESPiA) ma wspomóc proces przystosowywania się Polski do struktur UE, wyznaczyć nowe standardy jakości w administracji publicznej, a także rozwijać system kształcenia kadr urzędów publicznych. Inicjatywę UJ i samorządu woj. małopolskiego wspiera rząd krajowy Bawarii. Już w dniu podpisania listu intencyjnego, 27 lutego, uruchomione zostały roczne studia podyplomowe z zakresu zarządzania funduszami i projektami Unii Europejskiej, na których naukę rozpoczęło 30 osób. Pierwszy wykład wygłosił Eberhard Sinner, minister ds. europejskich stosunków regionalnych w rządzie krajowym Bawarii. Koszt studiów wynosi 4500 zł. Zajęcia odbywać się będą w weekendy (16 zjazdów, 240 godzin). Wykłady, prowadzone w języku niemieckim przez bawarskich ekspertów, urzędników oraz pracowników naukowych Wyższej Szkoły Administracji Publicznej i Praworządności w Hoff, będą tłumaczone symultanicznie na język polski.

Do zadań Centrum należeć będzie też organizacja konferencji, szkoleń, warsztatów i kursów. Oprócz tego CESPiA realizować będzie działalność doradczą, naukowo-badawczą i wydawniczą. W planach jest również międzynarodowa wymiana osób, w ramach staży i wizyt studyjnych, a także międzynarodowa współpraca z instytucjami działającymi na rzecz rozwoju administracji i sektora usług publicznych.

CESPiA będzie stanowić wyodrębnioną finansowo i organizacyjnie jednostkę przy Instytucie Spraw Publicznych UJ. Uniwersytet zapewni kadrę, zaplecze administracyjno-finansowe oraz bazę dydaktyczną. Województwo małopolskie będzie korzystało z oferty edukacyjnej placówki, wspierało jej promowanie oraz pozyskiwanie przez nią z zewnątrz środków finansowych, a także wykładowców - specjalistów praktyków z Polski. Bawaria natomiast udzieli pomocy przy opracowywaniu i realizacji programów kształcenia. Formalności prawne, związane z powołaniem do życia CESPiA, zostaną dopełnione w semestrze letnim 2004 r.

Powstanie Centrum Edukacji Służb Publicznych i Administracji to kolejna forma współpracy Uniwersytetu Jagiellońskiego z partnerami z Niemiec. Od siedmiu lat działa już Szkoła Prawa Niemieckiego, będąca efektem kooperacji z uniwersytetami w Heidelbergu i Moguncji. Pomyślnie rozwija się też Europejskie Studium Doktoranckie - owoc współpracy Wydziału Prawa i Administracji UJ z Uniwersytetem w Heidelbergu i Towarzystwem Maxa Plancka.

Mariusz Karwowski

Uczelnie w statystyce

Akademia Medyczna w Lublinie

Historia kształcenia medycznego w Lublinie sięga roku 1944, gdy w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej powstał Wydział Lekarski, a w 1945 - Farmaceutyczny. W 1950 zostały one wydzielone z UMCS i przekształcone w samodzielną Akademię Lekarską, a później Medyczną. Nadano jej imię prof. Feliksa Skubiszewskiego, pierwszego rektora AM.

Strukturę lubelskiej AM tworzą 3 wydziały: Lekarski z Oddziałem Stomatologii, Farmaceutyczny z Oddziałem Analityki Medycznej oraz Pielęgniarstwa i Nauk o Zdrowiu. Ogółem istnieje w AM 120 wydziałowych, międzywydziałowych i ogólnouczelnianych jednostek organizacyjnych - katedr i zakładów.

Do chwili obecnej lubelska AM wykształciła 12,5 tys. lekarzy medycyny, 2 tys. lekarzy stomatologii, 5 tys. magistrów farmacji oraz 4 tys. magistrów pielęgniarstwa. Aktualnie w lubelskiej AM studiuje 4114 osób; 75 obcokrajowców, głównie z USA i Kanady, kształci się na studiach anglojęzycznych. Kadrę uczelni stanowi 1,6 tys. pracowników, z których blisko 1000 to pracownicy naukowo-dydaktyczni; 90 z nich ma tytuł naukowy profesora, 87 to doktorzy habilitowani, a 607 legitymuje się stopniem naukowym doktora.

W 2003 r. pracownicy lubelskiej AM realizowali 84 granty Ministerstwa Nauki i Informatyzacji oraz 381 tematów badawczych własnych i w ramach działalności statutowej. Opublikowali wówczas 3,5 tys. pozycji, w tym 1284 artykuły w czasopismach o zasięgu międzynarodowym, a 284 w czasopismach z listy filadelfijskiej.

Uczelni podlegają trzy szpitale posiadające certyfikat akredytacyjny, nadany przez Centrum Monitorowania Jakości w Ochronie Zdrowia: Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr 1, Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr 4 i Dziecięcy Szpital Kliniczny, o łącznej liczbie łóżek 2118. Trudna do niedawna sytuacja lokalowa AM powoli ulega poprawie dzięki oddawaniu do użytku kolejnych inwestycji, ostatnio Collegium Universum. Uczelnia posiada 4 domy studenckie.

(mit)

Inwestycje: Uniwersytet Gdański

Siedziba Instytutu Oceanografii

Wydział Biologii, Geografii i Oceanologii Uniwersytetu Gdańskiego dysponuje bardzo skromną bazą lokalową, stąd decyzja o jego rozbudowie. KBN przyznał na ten cel 23 mln zł. Środki te pozwolą na budowę Instytutu Oceanografii tuż przy obecnej siedzibie wydziału, przy alei Marszałka Piłsudskiego 46 w Gdyni.

Ogłoszony przez UG konkurs na opracowanie koncepcji urbanistyczno-architektonicznej rozbudowy budynku Wydziału Biologii, Geografii i Oceanologii wygrała gdyńska pracownia Arch-Deco. Nowa siedziba IO będzie połączona z budynkiem wydziału przeszklonym łącznikiem. Obiekt będzie miał 7 kondygnacji oraz 2-kondygnacyjny podziemny parking na 67 samochodów. Bryła budynku ukształtowana została według artykulacji poziomej, charakterystycznej dla najświetniejszych przykładów gdyńskiej architektury międzywojennej. Budynek ma spełniać nie tylko cele użytkowe, ale także reprezentacyjne. Fasada od strony al. Piłsudskiego zakomponowana została według klasycznego wzorca, a jej podstawę stanowi witryna sali ekspozycyjnej, widoczna z chodnika. Celem jest zainteresowanie przechodniów niezwykłą gałęzią nauki, jaką jest oceanografia. Istotnym elementem jest aula, doświetlona światłem dziennym i otwarta panoramicznym oknem na dziedziniec, ogród i sadzawkę. Dziedziniec ma pełnić rolę akademickiego forum i arboretum - przestrzeni rekreacyjnej, wypoczynkowej, a także edukacyjnej.

Na parterze usytuowana będzie m.in. sala audytoryjna na 220 osób oraz hall główny, przewidziany także jako część ekspozycyjna, umożliwiająca organizację wystaw i imprez nie tylko na potrzeby instytutu, ale również miasta. Na parterze będą także magazyny wody bałtyckiej i atlantyckiej oraz sprzętu oceanograficznego. W całym budynku natomiast znajdą się laboratoria, pracownie i pokoje pracowników. W nowym budynku IO znajdą siedzibę m.in.: Zakład Geologii Morza, pracownie aparatury oceanograficznej, Katedra Ekologii Estuariów, Zakład Chemii Morza i Ochrony Środowiska, Katedra Bioindykacji, Katedra Ekofizjologii i Katedra Pelagialu, Pracownia Dynamiki Morza, Katedra Ekofizjologii Roślin, Laboratorium Analiz Danych Satelitarnych, sala konferencyjna oraz niewielka kafeteria z drewnianym tarasem z widokiem na morze, miasto i wzgórza morenowe.

Powierzchnia użytkowa obiektu wyniesie 7205,6 m2. Obecnie trwają prace nad projektem wykonawczym, a po ich zakończeniu zostanie ogłoszony przetarg na wykonawcę. Budowa powinna ruszyć latem br.

Beata Czechowska-Derkacz,rzecznik prasowy UG

Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie

85 lat

Strukturę powołanej w 1919 r. AGH tworzy 15 wydziałów. Uczelnia kształci obecnie ponad 28 tys. studentów, większość (18,5 tys.) na studiach dziennych. Oferuje 20 kierunków i ponad 100 specjalności kształcenia. Na większości wydziałów prowadzone są studia doktoranckie, na których kształci się 641 osób; 1,2 tys. osób uczestniczy w studiach podyplomowych i kursach specjalistycznych, oferowanych przez uczelnię. W ciągu 84 lat dyplomy AGH uzyskało ponad 80 tys. absolwentów.

AGH zatrudnia 3980 pracowników, 1773 z nich stanowi kadrę naukowo-dydaktyczną uczelni. Tytuł naukowy profesora ma 215 wykładowców AGH, 131 z nich pracuje na stanowisku profesora zwyczajnego, a 84 - profesora nadzwyczajnego; 199 doktorów habilitowanych, którzy nie posiadają tytułu naukowego zatrudniono na stanowisku profesora nadzwyczajnego, 1 doktor habilitowany zatrudniony jest na stanowisku docenta, 28 doktorów habilitowanych pracuje na stanowiskach adiunktów. Uczelnia zatrudnia też 953 adiunktów z doktoratami oraz 46 doktorów na stanowiskach asystentów. Ogółem w AGH pracuje 377 asystentów. Wśród 228 pozostałych pracowników dydaktycznych 123 to starsi wykładowcy, a 88 - wykładowcy.

W 2003 r. w AGH realizowano 1674 tematy badawcze i ekspertyzy; 342 to projekty badawcze własne i zamawiane Ministerstwa Nauki i Informatyzacji, a 52 - projekty celowe MNiI. Dla partnerów z zagranicy realizowano 100 prac badawczo-rozwojowych, w tym 19 w ramach 5. Programu Ramowego UE. W 2002 r. pracownicy AGH opublikowali 123 książki, 296 rozdziałów w książkach, 1709 artykułów, przedstawili 1803 referaty na konferencjach, byli autorami 39 innych opracowań (mapy, atlasy, patenty, normy).

W ostatnim pięcioleciu AGH zgłosiła do Urzędu Patentowego RP ponad 200 projektów wynalazczych, na które uzyskano 150 praw ochronnych. W tym okresie zawarto 85 umów licencyjnych i 50 umów wdrożeniowych. Ocenia się, że umowy wdrożeniowe przyniosły gospodarce ok. 350 mln zł, a umowy licencyjne ok. 30 mln zł.

W latach 2001-03 budżet uczelni wynosił od 275 do 293 mln zł. Przychody z działalności naukowo-badawczej stanowiły ok. 30 proc. budżetu. W 2003 r. przychody AGH uzyskane od podmiotów gospodarczych stanowiły ok. 11 proc. przychodów z działalności naukowo-badawczej. W ostatnich 3 latach uczelnia osiągała dodatni wynik finansowy.

Obiekty AGH mają powierzchnię 155 tys. m2. Miasteczko Studenckie AGH tworzy 17 domów studenckich, dysponujących 7952 miejscami noclegowymi. Na terenach zapasowych w Mydlnikach planowana jest rozbudowa uczelni - tzw. II kampus AGH.

Zbiory Biblioteki Głównej AGH liczą ponad 1,3 mln woluminów.

Prof. Ryszard Tadeusiewicz jest najdłużej urzędującym rektorem uczelni państwowej w Polsce.

Małgorzata Krokoszyńska, (pik)

Uniwersytet Mikołaja Kopernika, FNP - MILAB

W laboratorium jak w szpitalu

Uniwersytet Mikołaja Kopernika przeprowadził modernizację nowoczesnego Laboratorium Spektroskopii Wysokiej Zdolności Rozdzielczej Instytutu Fizyki. Było to możliwe dzięki subwencji Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, która w ramach programu MILAB przyznała na ten cel 180 tys. zł. Laureatem i beneficjantem konkursu został prof. Andrzej Bielski z Zakładu Spektroskopii Fazy Gazowej Instytutu Fizyki UMK.

W laboratorium prowadzone są badania oddziaływań międzyatomowych w fazie gazowej. Wymagają one stabilnych warunków (temperatury oraz czystości powietrza), które do tej pory nie mogły być w pełni zagwarantowane. Dzięki subwencji FNP w całym laboratorium zainstalowano system klimatyzacji z napowietrzaniem, filtracją powietrza przy użyciu filtrów systemu HEPA (czystość powietrza jak w szpitalnych salach operacyjnych) oraz stabilizacją temperatury +/- 1C. Nieszczelne drewniane okna zewnętrzne wymieniono na okna z PCV (pyłoszczelne, termoizolacyjne z roletami światłoszczelnymi). W celu zapewnienia wysokiej czystości powietrza w laboratorium oraz minimalizacji wnoszonych zanieczyszczeń zbudowano śluzę wejściową światło- i pyłoszczelną z kurtyną powietrzną odpylającą. Zainstalowano także wewnętrzne drzwi światło- i pyłoszczelne, system sygnalizacji pożarowej oraz system ciągłego monitoringu i zabezpieczenia pomieszczeń. Do kontroli pracy systemu zakupiono specjalistyczny miernik zapylenia powietrza. Przeprowadzona modernizacja zapewniła m.in. poprawę stabilności pracy spektrometru laserowego, zwiększyła jego możliwości oraz znacznie obniżyła koszty eksploatacji urządzeń.

(knc)

Oddział PAN we Wrocławiu

Wrocławski Oddział Polskiej Akademii Nauk powstał w 1971 r. z inicjatywy prof. Włodzimierza Trzebiatowskiego, który został pierwszym prezesem placówki. Obecnie członkami wrocławskiego Oddziału PAN jest 15 osób: 6 z Uniwersytetu Wrocławskiego, 4 z Politechniki Wrocławskiej, 3 z instytutów badawczych PAN i po 1 z Akademii Medycznej i Rolniczej. W okresie największego rozkwitu Oddział liczył 27 członków. Prezesem Oddziału jest prof. Edmund Małachowicz, architekt i historyk architektury, znawca dziejów Dolnego Śląska oraz Wilna, które jest jego rodzinnym miastem.

Oddział posiada własną siedzibę. W budynku Oddziału mieszczą się placówki PAN: Pracownia „Słownika Polszczyzny XVI w.”, Zakład Geologii Sudetów, Zespół Prawa Ochrony Środowiska, Dolnośląska Stacja Terenowa i Pracownia Sztucznej Inteligencji. Część pomieszczeń jest wynajmowana, dzięki czemu możliwe jest utrzymanie obiektu z własnych środków. Ogółem na terenie Oddziału zlokalizowanych jest 13 placówek badawczych PAN, oprócz już wymienionych, także: Instytut Medycyny i Terapii Doświadczalnej, Instytut Niskich Temperatur i Badań Strukturalnych, Międzynarodowe Laboratorium Silnych Pól Magnetycznych i Niskich Temperatur, Zakład Antropologii, Zakład Fizyki Słońca, Dolnośląskie Obserwatorium Geofizyczne, Instytut Matematyczny, oddział wrocławski Instytutu Archeologii i Etnologii PAN. Przy Oddziale istnieje 18 specjalistycznych komisji. Placówce podlegają także: Biblioteka Filialna Instytutu Historii Sztuki i Wrocławska Drukarnia Naukowa.

Oprócz zjazdów Oddziału, które mają miejsce dwa razy w roku, funkcjonuje Wszechnica PAN, w ramach której w każdym semestrze prezentowanych jest 6-8 wykładów otwartych na tematy zgłaszane przez komisje i placówki PAN. Oddział wydaje biuletyn „Nauka Wrocławska”, a we współpracy z Politechniką Wrocławską anglojęzyczny kwartalnik „Archives of Civil and Mechanical Engineering”.

(pik)

Wrocławskie Targi Książki Naukowej

Jubileusz

W dniach 17-21 marca odbyły się w Politechnice Wrocławskiej X Wrocławskie Targi Książki Naukowej. Swoje oferty prezentowało 62 wydawców. W pierwszej edycji imprezy, w 1995 roku, wzięło udział 28 wydawców. Ich liczba systematycznie rosła. IV WTKN w 1998 r. zgromadziły 69 wydawców.

Podczas wieczoru wydawców organizatorzy - Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej - wręczyli dyplomy 16 wydawnictwom, które uczestniczyły we wszystkich dziesięciu edycjach targów. Puchar za najpiękniejsze stoisko otrzymało Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej z Poznania.

Tradycyjnie ogromnym zainteresowaniem cieszyła się prelekcja dr. Juliana Jezioro z Uniwersytetu Wrocławskiego, poświęcona prawu autorskiemu, którego realizacja wciąż budzi ogromne kontrowersje i nastręcza wydawcom sporo kłopotów. Podczas spotkania Stowarzyszenia Wydawców Szkół Wyższych przypomniano o zasadach funkcjonowania Salonu Wydawców Akademickich na Targach Książki w Krakowie, o wystawie polskiej książki naukowej w Dniepropietrowsku i spotkaniu SWSW w Chełmie. Powiadomiono też o fiasku rozmów z organizatorem ATENY i rezygnacji stowarzyszenia z patronatu nad imprezą. Posunięcie to nie spotkało się z jednogłośną aprobatą. Zaproponowano współpracę stowarzyszenia z Sekcją Wydawców Akademickich Polskiej Izby Książki, która obecnie zdominowana jest przez komercyjne wydawnictwa spoza szkół wyższych.

Ozdobami X edycji WTKN były stoiska z kamieniami szlachetnymi oraz stoisko Czerpalni Papieru Art-Papier, na którym prezentowano tradycyjny sposób produkcji papieru.

Pierwszego dnia rozstrzygnięto konkurs na najtrafniejszą szatę edytorską książki naukowej. Nagrodę główną - puchar Minister Edukacji Narodowej i Sportu - zdobyło Muzeum Miejskie we Wrocławiu za książkę Marzeny Smolak Gdzie się bawili wrocławianie w pierwszej połowie XX wieku, której szatę graficzną zaprojektowała Magdalena Raniszewska. W kategorii książki popularnonaukowej nagrodzono Wydawnictwo Sejmowe za książkę Jerzego Lileyki Sejm polski. Tradycja - Ikonografia - Sztuka, której opracowanie graficzne zawdzięczamy Zdzisławowi Byczkowi. W kategorii nauk technicznych zwyciężyła Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej. Jury uhonorowało książkę Macieja W. Grabskiego i Jana A. Kozubowskiego Inżynieria materiałowa. Geneza. Istota. Perspektywy. Autorką opracowania graficznego jest Danuta Czudek-Puchalska. W kategorii nauk humanistycznych nagrodzono Muzeum Narodowe we Wrocławiu za książkę Doroty Róż-Mieleckiej Laka japońska, której szatę graficzną zaproponowała Barbara Kaczmarek, związana na stałe z Wydawnictwem Uniwersytetu Wrocławskiego. W kategorii nauk ścisłych nagrodą uhonorowano Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego za książkę Aleksandra Jachowicza i Soni Dybovej-Jachowicz Paleobotanika. Autorką okładki jest Anna Sitek.

Ponadto jury przyznało sześć wyróżnień: Arkadom za Stalowe budynki halowe Antoniego Biegusa; Oficynie Wydawniczej Politechniki Wrocławskiej za Sgraffita na Śląsku 1540-1650 Marzanny Jagiełło-Kołaczyk; Wydawnictwu Uniwersytetu Gdańskiego za Sezony błędów i wypaczeń. Socrealizm w dramacie i teatrze polskim Małgorzaty Jarmułowicz; Wydawnictwu Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie za Marc Chagall. Sceny biblijne. Katalog wystawy; Wydawnictwu Akademii Rolniczej we Wrocławiu za Kynologię. Wiedza o psie Jerzego Monkiewicza i Jolanty Wajdzik; Wydawnictwu Naukowemu Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza za Chiny. Zarys kultury Wiesława Olszewskiego.

(pik)

Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie

Szef czasopism

Prof. Andrzej Jajszczyk z Katedry Telekomunikacji Akademii Górniczo-Hutniczej został powołany przez IEEE Communications Society na stanowisko dyrektora ds. czasopism. Jest pierwszym Europejczykiem na tym stanowisku. Odpowiada za politykę wydawniczą stowarzyszenia, m.in. za powoływanie nowych magazynów oraz mianowanie i odwoływanie redaktorów naczelnych. Podlegają mu następujące czasopisma: „IEEE Network”, „IEEE Communications Magazine”, „IEEE Wireless Communications Magazine”, „IEEE Communications Surveys and Tutorials” oraz „IEEE Global Communications Newsletter”. Współdziała też z IEEE Computer Society w kreowaniu polityki wydawniczej następujących czasopism, wydawanych wspólnie przez ramiona komputerowe i telekomunikacyjne stowarzyszenia: „IEEE Multimedia”, „IEEE Internet Computing” oraz „IEEE Pervasive Computing”. Czasopisma te należą do światowej czołówki w branży.

W latach 1998-2000 prof. Jajszczyk był pierwszym spoza Ameryki Północnej redaktorem naczelnym „IEEE Communications Magazine”. Wyprowadził to czasopismo na pierwsze miejsce w kategorii współczynnika oddziaływania spośród wszystkich światowych czasopism telekomunikacyjnych (jedyny raz w jego historii), zwiększył nakład miesięczny do ok. 70 tys. egzemplarzy (z ok. 40 tys.), zwiększył roczne przychody z reklam o ok. 80 proc., uruchomił pełną wersję internetową czasopisma, doprowadził do elektronizacji procesów recenzowania i wydawania magazynu, a także do unowocześnienia szaty graficznej wersji drukowanej, zmienił praktycznie cały zespół redakcyjny (ok. 100 osób). W czasie kadencji prof. Jajszczyka spośród wszystkich nadsyłanych artykułów przyjmowano do druku tylko ok. 6 proc. (wszystkie artykuły były recenzowane).

The Institute of Electrical and Electronics Engineers (Stowarzyszenie Inżynierów Elektryków i Elektroników) jest największą zawodową organizacją inżynierską na świecie, zrzeszającą ok. 350 tys. członków z ponad 100 krajów. Część telekomunikacyjna IEEE, IEEE Communications Society, liczy ok. 50 tys. członków. Stowarzyszenie prowadzi rozległą działalność wydawniczą, organizuje renomowane konferencje naukowe i techniczne, opracowuje standardy, prowadzi szkolenia itd. Odgrywa też ważną rolę lobbystyczną w USA.

(rat)

Akademia Ekonomiczna w Krakowie

Biblioteka Główna

Biblioteka powstała wraz z uczelnią w 1925 r. Od 1995 r. mieści się w oddzielnym obiekcie, w którym do dyspozycji pracowników i studentów znajduje się 8 czytelni z 350 miejscami, 145 komputerami - w tym 63 dla czytelników. Placówka pracuje 7 dni w tygodniu, co pozwala na nieograniczony dostęp do zbiorów studentom wszystkich form studiów prowadzonych przez AE. Aktualnie z biblioteki korzysta 35 tys. użytkowników (liczba studentów AE to 19,8 tys.). Rocznie odnotowuje się ponad 608 tys. odwiedzin.

Zbiory biblioteki liczą 700 tys. woluminów, prawie 3,5 tys. tytułów czasopism bieżących i ponad 170 różnych baz danych.

Placówka zatrudnia 80 osób, w tym 61 pracowników bibliotecznych; 53 pracowników ma wyższe wykształcenie kierunkowe.

Na mocy umów międzynarodowych w BG AE znajdują się wydzielone, jako kolekcje specjalne, grupy wydawnictw i dokumentów światowych instytucji finansowych i Komisji Europejskiej: Centrum Dokumentacji Europejskiej (CDE) - powstało w 1995 r.; Biblioteka Depozytowa Banku Światowego (WB) - przejęta przez BG od Centrum Zadłużenia i Rozwoju w 1993 r.; Biblioteka Depozytowa Międzynarodowego Funduszu Walutowego (IMF) - powstała w 2002 r.

Dla ułatwienia studentom AE korzystania ze zbiorów i wstępnej selekcji potrzebnych np. do pracy magisterskiej pozycji, pracownicy biblioteki opracowują własne komputerowe, bibliograficzno-abstraktowe bazy danych, które analizują artykuły z czasopism naukowych i fachowych: „Gospodarka”, „Nauki Społeczne”, „Zastosowania Informatyki”.

„Ekonomia on-line” to elektroniczny kwartalnik - informator o zasobach internetowych dla ekonomistów. Jest przewodnikiem po stronach internetowych ekonomicznych wydawnictw, organizacji naukowych, dostępnych on-line baz bibliograficznych, publikacji naukowych, banków danych oraz słowników. Dla zapoznania studentów z ogromnymi zasobami biblioteki, a także ułatwienia im poszukiwań Oddział Informacji Naukowej BG opracował Wirtualne Informatorium, które pozwala na wstępne zorientowanie się gdzie i jak poszukiwać informacji naukowej, potrzebnej na różnych etapach studiowania, a także jak redagować pracę dyplomową czy magisterską.

Anna Sokołowska-Gogut

Akademia Rolnicza we Wrocławiu

W pierwszej dziesiątce

Wrocławska AR, jako jedyna polska uczelnia, znalazła się w gronie 10 europejskich szkół wyższych, której Komisja Europejska przyznała ECTS Label. Aplikacja wrocławskiej uczelni była jedną z 91 rozpatrywanych w Brukseli. List z Komisji Europejskiej, informujący o tym, że wniosek wrocławskiej Akademii Rolniczej uzyskał akceptację, nadszedł 9 marca. Do listu dołączono dwie recenzje niezależnych ekspertów. Obaj podkreślają, że wykonana praca świadczy o dużym zaangażowaniu uczelni w proces kształcenia w wymiarze europejskim, czego dowodem jest współpraca z uczelniami zagranicznymi, prowadzona według wymogów Komisji Europejskiej. Obaj wysoko oceniają opracowane w AR „Katalogi kursów”, a także wspaniale wykonaną stronę internetową ECTS (to zasługa Piotra Kaługi z Instytutu Inżynierii Środowiska). Sugestie ekspertów, dotyczące standaryzacji opisu przedmiotów i metod nauczania, zostaną uwzględnione w kolejnej edycji „Katalogów kursów”.

Od roku akademickiego 1998/99, kiedy wrocławska AR przystąpiła do programu SOCRATES/ERASMUS, we wniosku o kontrakt uczelniany do Komisji Europejskiej dołączono aplikację o grant na wdrożenie systemu ECTS (European Credit Transfer System). W 2002 r. Komisja Europejska wysoko oceniła osiągnięcia AR na tym polu, przyznając uczelni dodatkowy grant na wizytę ekspertów, która odbyła się 5 maja 2003 r. Eksperci spotkali się wówczas z przedstawicielami wydziałów Nauk o Żywności, Rolniczego i Medycyny Weterynaryjnej oraz z władzami uczelni, a ponadto przeprowadzili kontrolę dokumentów studentów wyjeżdżających i przyjeżdżających do AR w ramach programu SOCRATES/ERASMUS. Odbyło się też spotkanie z zagranicznymi stypendystami, przebywającymi w uczelni w ramach SOCRATES/ERASMUS oraz ze studentami AR - byłymi stypendystami programu. W wyniku przeprowadzonych rozmów oraz po zapoznaniu się z raportem przysłanym do Biura Programów Międzynarodowych i Komisji Europejskiej, można było dojść do wniosku, że realne jest ubieganie się o ECTS Label. Obecnie AR wdrożyła system ECTS na wszystkich wydziałach, co umożliwia studentom kształcenie w dowolnej uczelni europejskiej, w której proces dydaktyczny wyceniany jest w punktach kredytowych.

Jadwiga Bolechowska

Politechnika Gdańska

Słabi kandydaci

W dniach 6-7 lutego odbyło się seminarium „Jak wypełnić lukę w poziomie wykształcenia z matematyki i fizyki pomiędzy szkołą średnią a potrzebami studiów politechnicznych i przyrodniczych”. Obrady prowadzono w czterech sesjach. Podczas pierwszej analizowano przygotowanie kandydatów na studia w Politechnice Gdańskiej. Dane statystyczne na temat kandydatów ze szkół średnich regionu nie były zachwycające. Podczas drugiej sesji zajęto się nowymi programami matematyki i fizyki w szkołach ponadgimnazjalnych. Wnioski także nie napawają optymizmem. Zapewne już niedługo na studia techniczne przyjmowani będą absolwenci, którzy w szkole nie usłyszą nic o geometrii analitycznej, ciągu, granicy funkcji, pochodnej funkcji itd., będą zaś wiedzieć coś o... procencie składanym.

Kolejna sesja poświęcona była zajęciom wyrównawczym dla studentów I roku. Przedstawiciele gospodarza spotkania, Politechniki Gdańskiej, zaprezentowali program kursów wyrównawczych. Wykładowcy z AGH przedstawili materiały dydaktyczne z matematyki i fizyki dla studentów, dostępne w sieci Internet pod adresem www.dydaktyka.agh.edu.pl, a reprezentanci Politechniki Wrocławskiej omówili projekty służące wyrównywaniu poziomu studentów w tej uczelni (Studium Talent, Międzynarodowy Konkurs Gier Matematycznych i Logicznych, kursy przygotowawcze, ogólnopolski korespondencyjny kurs przygotowawczy z matematyki, wykłady popularyzujące fizykę, Festiwal Nauki). Na ostatniej sesji przyjrzano się dotychczasowym doświadczeniom uczelni technicznych z zakresu dokształcania na odległość: „Telewizji akademickiej” z wykorzystaniem Internetu (Politechnika Gdańska www.multimed.pg.gda.pl), „regularnemu” kształceniu na odległość przez Internet w Politechnice Warszawskiej i w ramach Wirtualnej Politechniki www.pw.edu.pl - Studia przez Internet.

W czasie seminarium prof. Ryszard Tadeusiewicz, rektor AGH, przedstawił bardzo interesującą refleksję na temat konieczności czynnego, bezpośredniego udziału nauczyciela w każdym procesie edukacyjnym.

(mk)

Gdańskie porozumienie uczelni technicznych

Konsorcjum politechnik

7 lutego podpisano w Gdańsku porozumienie o utworzeniu konsorcjum uczelni technicznych w sprawie dokształcania na odległość młodzieży ze szkół średnich w zakresie matematyki i fizyki. Sygnatariuszami są rektorzy politechnik: Gdańskiej, Łódzkiej, Warszawskiej i Wrocławskiej oraz rektor Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Konsorcjum jest otwarte dla innych uczelni. Jego działalność ma nie tylko poprawić poziom wiedzy kandydatów na studia techniczne i przyrodnicze, ale także zwiększyć dostępność studiów technicznych i przyrodniczych. Uczelnie uczestniczące w przedsięwzięciu mają przygotować wspólną ofertę dydaktyczną do kształcenia przez Internet oraz zorganizować portal edukacyjny. Biuro konsorcjum ma się mieścić w Politechnice Gdańskiej. Koszty działalności konsorcjum będą ponoszone solidarnie przez uczestników. Zachowają oni jednak prawo do własności intelektualnej, będącej efektem ich pracy.

(mk)

Super Pracownia 2003

Nagroda za współpracę

18 marca w Pałacu Prezydenckim w Warszawie ogłoszono wyniki konkursu „Super Pracownia 2003”, przeprowadzonego po raz drugi w ramach prezydenckiego programu „Internet w Szkołach”. Tegoroczna edycja konkursu zakładała współpracę między pochodzącymi z różnych uczelni jednostkami, które zajmują się kształceniem w odmiennych dziedzinach. Do konkursu zgłoszono 54 wnioski, opracowane przez 120 jednostek badawczych.

„Super Pracownie” i listy gratulacyjne odebrali z rąk prezydenta autorzy 6 zwycięskich projektów, opracowanych w 12 ośrodkach akademickich z Polski i jednym zagranicznym. Ogółem przekazano uczelniom 11 pracowni. Wartość przekazywanego szkołom wyższym sprzętu i oprogramowania przekracza 2,5 mln zł.

Zwycięskie projekty: Zasilanie systemu mySAP Business Suite informacjami zewnętrznymi pozyskiwanymi z Internetu - Akademia Ekonomiczna w Poznaniu, uczelnia partnerska: The University of Sheffield, Department of Computer Science; Cyfrowa inwentaryzacja zabytków Krakowa - Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie, Wydział Geodezji Górniczej i Inżynierii Środowiska, uczelnia partnerska: Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, Wydział Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki; Monitorowanie środowiska wodnego i morskiego połączone z edukacją ekologiczną - Akademia Rolnicza w Szczecinie, Wydział Nauk o Żywności i Rybactwa, uczelnia partnerska: Wyższa Szkoła Morska w Szczecinie, Wydział Nawigacyjny; Kształcenie nauczycieli i studentów w zakresie komputerowego wspomagania projektowania maszyn i urządzeń - Politechnika Śląska w Gliwicach, Wydział Mechaniczny Technologiczny, uczelnie partnerskie: Akademia Bydgoska im. Kazimierza Wielkiego, Wydział Matematyki, Techniki i Nauk Przyrodniczych, Uniwersytet Śląski w Katowicach, Wydział Informatyki i Nauk o Materiałach; Metody modelowania fizycznego do opisu zjawisk krytycznych w ekonomii i zarządzaniu - Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Wydział Fizyki i Informatyki, uczelnia partnerska: Politechnika Lubelska, Wydział Zarządzania i Podstaw Techniki; Monitorowanie procesu rehabilitacyjnego u dzieci i związane z tym projektowanie zabawek rehabilitacyjnych - Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach, Wydział Wzornictwa, uczelnia partnerska: Politechnika Śląska w Gliwicach, Wydział Mechaniczny.

(mat)

Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie

Metaliczne nanodruty

W Zakładzie Fizyki Powierzchni i Nanostruktur trwają prace nad wykorzystaniem metalicznych nanodrutów do stworzenia polaryzatorów, mogących działać nie tylko podczas odbicia światła od powierzchni, ale również w układach z przechodzącą wiązką światła podczerwonego. Takie niekonwencjonalne elementy optyczne znajdą zastosowanie w nowoczesnym przemyśle elektronicznym.

Badania realizowane są w ramach grantu KBN, we współpracy z Arizona State University oraz z Uniwersytetem w Heidelbergu. Ostatnio realizowany projekt, poświęcony optycznym własnościom nanodrutów, był finansowany dotacją w wysokości 100 tys. zł. Jak przyznaje kierownik zespołu prof. Mieczysław Jałochowski, badania mają charakter wyprzedzający, gdyż nikt na świecie nie używa jeszcze metalicznych nanodrutów. Przy obecnym tempie rozwoju informatyki wydaje się to już jednak tylko kwestią czasu. W celu otrzymania tablic doskonale równoległych, metalicznych nanodrutów, wykorzystano fizyczne procesy samoorganizacji atomów na powierzchniach kryształów. Znane w tej chwili metody nie pozwalają na wytworzenie metalicznych struktur węższych niż 200 nanometrów. Tymczasem powstałe w Instytucie Fizyki UMCS nanodruty mają szerokość ok. 60 nm. Ponieważ swoim zachowaniem mogą się one różnić od dużych elementów, trwają prace nad określeniem właściwości oraz utrwaleniem tych struktur, tak aby mogły one być stabilne w atmosferze otoczenia, a nie tylko w ultrawysokiej próżni, jak to ma miejsce w chwili obecnej. Nanodruty będą działały jak zespół wielkiej liczby równoległych, miniaturowych anten, przez co będą wpływały na stopień polaryzacji światła w zakresie podczerwieni. Tego typu polaryzatory znajdą zastosowanie w układach optycznych, służących do rejestracji i analizy sygnałów oraz w systemach transmisji w obszarze światła podczerwonego (lasery, sensory, chipy, diody etc.).

Realizacja badań możliwa jest dzięki najnowocześniejszej specjalistycznej aparaturze do badań własności strukturalnych i elektronowych nanoobiektów. Prace prowadzone są w próżni rzędu 10-11 mbara, przy użyciu dyfrakcji wysokoenergetycznych elektronów RHEED, skaningowej mikroskopii tunelowej STM oraz różnicowego odbicia światła i fotoemisji. Część aparatury została zakupiona dzięki finansowemu wsparciu KBN w wysokości 1,2 mln zł. Drugie tyle wart jest sprzęt zbudowany przez samych pracowników zakładu, przy pomocy warsztatu mechanicznego Instytutu Fizyki UMCS.

Mariusz Karwowski

Papieska Akademia Teologiczna

Tajemnica istnienia

Czy rozpacz jest tylko przerwą w życiorysie, czy też nieuleczalną chorobą duszy? Dlaczego człowiek, który wybierze własną wolność, musi być samotny? Czy bojaźń, lęk i drżenie może przemienić się w radość i szczęście? - pytali filozofowie, którzy 16 marca spotkali się w Krakowie na konferencji „Człowiek wobec rozpaczy w filozofii Sorena Kierkegaarda”, zorganizowanej przez Wydział Filozoficzny Papieskiej Akademii Teologicznej.

Duńczyk, jak mówi prof. Karol Toeplitz, ożył w Krakowie. Przez dziewięć godzin dyskutowano o jego filozofii: o rozpaczy, która jest chorobą ducha i rozgrywa się we wnętrzu człowieka. Zebranych nie interesowała rozpacz wynikająca z codziennych doświadczeń, lecz ta, która wypływa z niezgody na samego siebie.

Trudna filozofia Kierkegaarda wzbudzała wśród zebranych wiele kontrowersji, podobnie jak fascynujące tłumaczenia Jarosława Iwaszkiewicza, które, pomimo ostrej krytyki, były nieustannie cytowane.

Zebrani pytali o znaczenie rozpaczy w życiu człowieka, a naukowcy odpowiadali, że tylko rozpacz pozwala odsłonić strukturę ludzkiego ducha. Im bardziej poznajemy siebie, tym bardziej nasza dusza szuka Boga. Teologiczno-filozoficzna wizja chrześcijanina nie wzbudziła zaufania zgromadzonych, którzy pytali, czy współczesny, obojętny religijnie człowiek może nauczyć się czegoś od Kierkegaarda. Naukowcy powtarzali, że człowiek jest sobą tylko wobec Boga i tylko On jest ratunkiem przed bezgraniczną rozpaczą. Prof. Ettore Rocca twierdził, że rozpacz jest grzechem i wyzwalanie się z niej może przynosić radość.

Rozpacz byłaby zatem pewną skazą człowieka, rodzajem wewnętrznego pęknięcia, które nie prowadzi nas ku śmierci tylko wówczas, gdy wybierzemy Boga. Ale czy wybierając Boga - pytali prowadzący dyskusję dr Adam Workowski i mgr Katarzyna Wojtkowska - wybieramy siebie? Czy dialogiczność jest alternatywą wobec samotności rozpaczy? Wiele pytań pozostało bez odpowiedzi. W wypełnionej po brzegi sali pojawił się rozdźwięk między historykami, którzy sięgali do materii i młodymi badaczami, którzy pragnęli wyłuskać rdzeń myślenia Kierkegaarda i wskazać na niezgodności i trudności w ujmowaniu klasycznych problemów.

Kierkegaard przestrzegał przed naukowcami, swoją filozofię przeżywał egzystencjalnie i nie chciał, aby naukowcy ją komentowali. Nie stworzył uporządkowanego systemu filozoficznego i dzięki temu, jak sądzę, jego idee wciąż są tak inspirujące dla innych.

Jola Workowska

Komitet Lokalny AIESEC, Szkoła Główna Handlowa

Dzień Kołacza

W ramach projektu Yourope!, prowadzonego przez Komitet Lokalny AIESEC przy Szkole Głównej Handlowej, 11 marca ogłoszono w uczelni „Dniem Kołacza”. Nazwa nawiązuje do przysłowia: Bez pracy nie ma kołaczy. W Auli Spadochronowej Szkoły Głównej Handlowej rozstawiono stanowiska, przy których można było zasięgnąć informacji na temat możliwości zdobycia zatrudnienia po rozszerzeniu Unii Europejskiej. Wiele punktów programu miało charakter warsztatów, m.in. szkolenie przeprowadzone przez pracowników firmy Norman Benett, na którym można było poznać podstawowe zasady autoprezentacji i sposoby merytorycznego przygotowania się do rozmowy kwalifikacyjnej. Trenerzy z tej znanej na polskim rynku firmy przeprowadzili również symulacje rozmów kwalifikacyjnych w celu ustalenia mocnych i słabych punktów w prezentacji kandydatów. Inne wydarzenia w „Dniu Kołacza” to m.in.: prezentacja Programu Menedżerskiego Absolwent Banku Pekao S.A., szkolenie „Zostań eurokratą”, prowadzone przez Mariana Stasiaka z Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej. Uczestnicy szkolenia mogli dowiedzieć się, jak wygląda proces rekrutacji do instytucji unijnych, jakie są szanse awansu i korzyści z wyboru tej ścieżki kariery.

Wieczorem zaproszeni goście oraz studenci zebrali się na panelu dyskusyjnym „Polak pucybutem Europy?”. Marek Ostrowski - dziennikarz „Polityki”, Janusz Korwin-Mikke - polityk Unii Polityki Realnej, Paweł Zarzeka - dyrektor Departamentu Zarządzania Personelem Banku PEKAO SA oraz Maciej Drozd - przedstawiciel SGH toczyli gorącą dyskusję na temat szans i zagrożeń związanych z otwarciem rynku pracy. Uczestników szczególnie poruszyło hasło tytułowe. Pojawiły się głosy, że z racji np. ułomności językowej będziemy dyskryminowani w UE. Nie wszyscy jednak podzielali tę opinię i naszych szans upatrywali w rozwoju edukacji i determinacji młodych osób zmuszonych wyjechać z powodu nieciekawej sytuacji ekonomicznej w Polsce. Warto też wspomnieć o samym motywie pucybuta. Na zarzut jednego z mówców, że przedstawianie zawodu pucybuta jako przykładu negatywnego jest niewłaściwe, Marek Ostrowski, publicysta „Polityki”, odpowiedział, iż temat dyskusji powinien być postrzegany nieco szerzej i brzmieć: „Czy Polacy będą mieli równe szanse w dostępie do atrakcyjnych stanowisk w krajach członkowskich Unii Europejskiej”.

Uczestnikom „Dnia Kołacza” rozdano ponad 1,5 tys. płyt CD z artykułami na temat możliwości zdobycia pracy po rozszerzeniu UE. Największym zainteresowaniem cieszyły się jednak same staropolskie kołacze...

Arkadiusz Kulig

Uniwersytet Wrocławski

Herbarium

20 lutego otwarto nową siedzibę Herbarium Uniwersytetu Wrocławskiego. Koszt inwestycji, którą realizowano w latach 2000-04, wyniósł ok. 8 mln zł, a został pokryty ze środków Komitetu Badań Naukowych oraz Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu. Obiekt zlokalizowano u zbiegu ul. Mieszka I i Świętokrzyskiej, na skraju Ostrowa Tumskiego, obok Muzeum Przyrodniczego i Ogrodu Botanicznego UWr.

Budynek jest pomieszczeniem magazynowym o powierzchni użytkowej ok. 1,6 tys. m2. Wyposażony jest w klimatyzację, zapewniającą optymalne warunki przechowywania zbiorów. Budynek nie jest przeznaczony do zwiedzania, lecz wyłącznie do prowadzenia działalności naukowej. Natomiast jedna z wystaw, prezentowanych przez Muzeum Przyrodnicze w budynku przy Sienkiewicza 21, jest salą botaniczną, gdzie można obejrzeć wiele interesujących okazów roślin z całego świata. Na wiosnę w przeszklonej części budynku herbarium zostanie utworzony ogród z egzotyczną roślinnością.

Zielnik UWr., obok zbiorów krakowskich, stanowi największą kolekcję roślin w naszym kraju. Herbarium jest częścią Muzeum Przyrodniczego UWr. Obecnie zbiory zielnikowe liczą około pół miliona arkuszy, wśród których - jak szacuje dr Krzysztof Świerkosz - jest ok. 5 tys. typów opisowych, czyli okazów, na podstawie których po raz pierwszy opisano dane gatunki. Najważniejsze działy Herbarium UWr. to: Zielnik Główny, obejmujący ok. 300 tys. arkuszy z różnych rejonów świata, Zielnik Lauterbacha - ok. 50 tys. arkuszy, najcenniejsza część Herbarium UWr. (dr Świerkosz już na początku pracy nad katalogowaniem tego zbioru znalazł w nim 400 typów opisowych), Zielnik Śląski - ok. 50 tys. arkuszy zbieranych przez śląskich botaników w ciągu ostatnich 200 lat oraz Zielnik Roślin Zarodnikowych, liczący ok. 100 tys. arkuszy. Najstarszą część zbiorów stanowi Zielnik Sylwiusza Boccone, pochodzący z roku 1674 i obejmujący głównie rośliny z rejonu śródziemnomorskiego.

Zbiory Herbarium UWr. nie są dokładnie skatalogowane, gdyż przedwojenne katalogi zaginęły, a nowe dopiero powstają. Dotychczas najdokładniej opisane zostały - w dużej mierze przez dr Wandę Stojanowską - arkusze roślin zarodnikowych (12,6 tys. glonów, 33,5 tys. grzybów, 27 tys. mszaków, 22 tys. porostów, ok. 5 tys. śluzowców). Herbarium zatrudnia na stałe 4 pracowników, którzy porządkują, katalogują i uzupełniają zbiory. Zdaniem dr. Świerkosza, praca nad katalogowaniem zbiorów zajmie jeszcze kilkanaście lat.

(ib, pik)

Uniwersytet Jagielloński

Klinika papieru

3 marca na Wydziale Chemii UJ otwarto specjalistyczną pracownię, w której znajduje się jedyne w Polsce urządzenie do masowego odkwaszania kart papieru. Dziennie odkwaszane jest do 1,5 tys. XIX-wiecznych arkuszy. Dotychczas udało się zabezpieczyć w ten sposób 64 tys. kart, przede wszystkim czasopism i prac doktorskich ze zbiorów Biblioteki Jagiellońskiej. Całość „kwaśnych” zbiorów Jagiellonki ocenia się na 1,5 mln pozycji.

Pracownia została założona dzięki rządowemu programowi „Kwaśny papier. Ratowanie w skali masowej zagrożonych polskich zasobów bibliotecznych i archiwalnych”. Celem przedsięwzięcia jest rozwinięcie sieci podobnych pracowni w całej Polsce oraz praca nad ustawą dotyczącą zasad stosowania papieru trwałego. Przewiduje się, że do roku 2008 uda się zabezpieczyć jedną szóstą niszczejących w zastraszającym tempie zbiorów.

Problem ten dotyczy ok. 80 proc. zasobów bibliotecznych i archiwalnych w Polsce. Wynika to z faktu, że od początku XIX wieku, przez ok. 150 lat, maszynowa technologia produkcji papieru bazowała na wykorzystaniu niskiej jakości materiału, tzw. ścieru drzewnego utrwalanego klejem żywicznym z dodatkiem siarczanu glinu, co powodowało wysoką kwasowość papieru i szybką degradację włókien celulozowych. Takie druki dosłownie rozpadają się w rękach czytelników. W Polsce epoka kwaśnego papieru zakończyła się ok. roku 1996. Aktualnie, papier produkowany jest w środowisku zasadowym, co znacznie zwiększa jego jakość i trwałość.

Jest kilka sposobów odkwaszania papieru. UJ polega na opracowanej w Niemczech metodzie b?kleburskiej. Zakupiono aparat Neschen C-900 o wartości 80 tys. euro, umożliwiający odkwaszanie i konserwację na razie tylko pojedynczych kart. Cały proces, polegający na szeregu kąpieli w odkwaszająco-wzmacniających roztworach wodnych, trwa zaledwie kilka minut. Wysuszone karty są następnie poddawane procesowi wygładzania w laboratoriach BJ. Maszynę obsługuje jedna osoba, a koszt odkwaszenia jednej karty A4 wynosi 25 gr. UJ planuje udostępnienie tej usługi na zewnątrz.

Planowana jest budowa specjalnego pawilonu, w którym odkwaszane byłyby całe książki, również z innych bibliotek z południowej Polski. Inwestycja ruszy najprawdopodobniej jeszcze w tym roku i zostanie sfinansowana w ramach projektu „Kwaśny papier”.

Anna Wojnar

Badania naukowe

Kosmiczna misja „Rosetta”

2 marca wystartowała z kosmodromu w Kourou w Gujanie Francuskiej europejska sonda kosmiczna „Rosetta”, która po raz pierwszy umożliwi bezpośrednie badania twardego jądra komety. Początkowo celem misji miała być kometa Wirtanena, ale przesunięcie terminu startu sondy spowodowało konieczność zmiany programu. Ostatecznie wybrano kometę Czurimov-Gierasimienko, do której sonda dotrze w maju 2014 r.

Sonda „Rosetta”, dzieło kilkunastu państw, w tym Polski, została wyposażona w 8 przyrządów naukowych. Jednym z najważniejszych, ale zarazem najtrudniejszych technologicznie urządzeń, jest MUPUS, zbudowany w Centrum Badań Kosmicznych PAN w Warszawie wielozadaniowy przyrząd do badania własności fizycznych twardego jądra komety. MUPUS - rodzaj mechanicznej ręki - wysunie z lądownika, który osiądzie na twardym jądrze komety, szpikulec z różnymi czujnikami i wbije go na głębokość 37 cm w podłoże. Pozwoli to uzyskać informacje o twardości i strukturze oraz temperaturze i przewodnictwie cieplnym gruntu komety. Przyrząd skonstruowany w CBK, częściowo w międzynarodowej kooperacji, jest pierwszym tego typu na świecie.

W ciągu 10 lat sonda przeleci trzykrotnie koło Ziemi i raz koło Marsa, co pozwoli na wykonanie manewrów grawitacyjnych i nadanie jej przyspieszenia. „Rosetta” powinna przechwycić kometę w rejonie orbity Jowisza. Następnie będzie leciała równolegle do niej i dokona desantu na jej twardym jądrze. Misja będzie miała duże znaczenie dla poznania natury komet, ich budowy, pochodzenia oraz zachodzących w nich procesów.

(ert)