Kadry i standardy

W dniach 12 i 13 marca uczestniczyłem, jako członek delegacji polskiej, w posiedzeniu Wspólnego Komitetu Ministrów Programu CEEPUS. Ten zapoczątkowany w 1993 roku program wymiany studentów i nauczycieli akademickich ma znacznie dłuższą historię niż Proces Boloński. Spotkanie zgromadziło wysokiej rangi przedstawicieli krajów członkowskich, m.in.: Elisabeth Gehrer, minister edukacji, nauki i kultury Austrii, Hannę Kuzińską, podsekretarza stanu w MENiS oraz Elisabeth Sorantin, sekretarza generalnego CEEPUS. Oficjalne rozmowy dotyczyły perspektyw programu. Mnie przypadło prowadzenie panelu dyskusyjnego, dotyczącego implementacji idei wspólnego dyplomu, rozwijanej w ramach Procesu Bolońskiego, do programu CEEPUS. Program wart jest rozpropagowania u nas, bowiem idzie w parze z tworzeniem zintegrowanej europejskiej przestrzeni edukacyjnej. Korzystając z funduszy stypendialnych tworzonych przez państwa członkowskie, można wzbogacić ofertę edukacyjną w naszych uczelniach.

17 marca brałem udział w posiedzeniu sejmowej Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży, na którym Franciszek Potulski, sekretarz stanu w MENiS, przekazał informację o stanie prac nad projektem rozporządzenia w sprawie kształcenia nauczycieli. Obowiązujące w tym zakresie rozporządzenie ministra edukacji pochodzi z 23 września 2003 (DzU nr 170, poz. 1655). Nie zyskało ono pochlebnych opinii środowiska akademickiego. Projekt nowego rozporządzenia (z 16 marca) różni się tym, że określa liczbę godzin zajęć przygotowujących do nauczania w zakresie drugiej specjalności (drugiego przedmiotu, oprócz związanego z kończonym kierunkiem studiów), obszerniej opisuje sylwetkę absolwenta oraz wymagane umiejętności, wprowadza wymagania dotyczące znajomości technologii informacyjnej oraz języków obcych, a także znacznie szczegółowiej precyzuje praktyki pedagogiczne. Przewidziane dla studiów podyplomowych regulacje powielają, niestety, mankamenty obowiązującego rozporządzenia. Trudno bowiem zgodzić się, aby studia podyplomowe prowadzone były w zakresie kształcenia kierunkowego tak, aby „łącznie spełnione były standardy nauczania dla właściwego, zgodnego z nazwą przedmiotu lub zajęć, kierunku studiów”.

Zabierając głos, powiedziałem, że nie wydaje się celowe, aby nauczycieli kształcić na innych niż powszechnie zasadach, tzn. w sposób inny niż oparty na kierunkach studiów. Przygotowanie do pracy w szkolnictwie powinno natomiast regulować kształcenie zawodowe, w ramach godzin ustalanych przez uczelnie, po zrealizowaniu godzin określonych dla danego kierunku w standardach nauczania. Nie zawsze nazwa kierunku jest tożsama z nazwą przedmiotu lub zajęć. W ramach kształcenia nauczycieli można by więc pomyśleć o przygotowaniu do nauczania dwóch przedmiotów (w tym jednego tożsamego z kierunkiem studiów). Kwalifikacyjne studia podyplomowe nie powinny natomiast dotyczyć wykształcenia kierunkowego, ale przygotowywać do prowadzenia dodatkowego przedmiotu lub zajęć. Rozporządzenie wymaga dalszych konsultacji i uzupełnień przed opublikowaniem.

18 marca odbyło się posiedzenie Komitetu Badań Naukowych, na którym podjęto m.in. uchwały dotyczące finansowania lub dofinansowania w 2004 roku inwestycji służących badaniom naukowym, działalności statutowej jednostek naukowych oraz badań własnych szkół wyższych. Ostatnia sprawa wywołała dyskusję nad zasadami podziału funduszy na badania własne między uczelnie. Opowiedziałem się za wyraźnym ukierunkowaniem tych środków na szeroko rozumiane kształcenie kadr, tj. doktorów, doktorów habilitowanych i profesorów. Jest kwestią otwartą, jak uwzględnić kosztochłonność poszczególnych dziedzin, która w obecnych zasadach podziału nie występuje. Wobec jednak skromnych środków w budżecie KBN na badania własne (nieco mniej niż 2 proc.), nie wydaje się celowe stosowanie skomplikowanych zasad podziału.

Na zaproszenie prof. Mariana Harasimiuka, przewodniczącego Konferencji Rektorów Uniwersytetów Polskich, oraz prof. Stanisława Lorenca, rektora Uniwersytetu Adama Mickiewicza, uczestniczyłem 19 marca w posiedzeniu Konferencji w Gnieźnie. Poinformowałem o podjętych przez Radę Główną pracach nad nowelizacją listy kierunków studiów oraz standardów nauczania. Tego samego dnia uczestniczyłem w konferencji zorganizowanej przez Parlament Studentów RP pod hasłem „Student i jego rola w realizacji założeń Procesu Bolońskiego”. W wypowiedzi skierowanej do uczestników zgromadzonych w Wyższej Szkole Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi podkreśliłem priorytetowe miejsce edukacji akademickiej w Procesie Bolońskim. Zachęcałem również do uczestnictwa w konstruowaniu standardów nauczania, planów i programów studiów, a także wypracowaniu nowoczesnych metod kształcenia, zasad uczestnictwa studentów w życiu akademickim oraz mechanizmów poszukiwania pracy.

Marcowe posiedzenia Prezydium i plenarne Rady Głównej, 10 i 11 marca, dotyczyły nowelizacji listy kierunków studiów oraz standardów nauczania. Szczególnie interesujące było posiedzenie plenarne, na którym licznie przybyli goście wypowiadali się na temat celowości przedsięwzięcia i zakresu zagadnień, jakie należy przeanalizować. Waga spraw i pilna potrzeba zmian, szczególnie w zakresie standardów nauczania, stanowią zachętę do intensywnej pracy. W kwietniu odbędzie się nadzwyczajne posiedzenie Rady, po którym dokument, obejmujący listę problemów oraz istniejące i niekiedy proponowane rozwiązania, trafi do środowiska akademickiego w celu przeprowadzenia szerokiej konsultacji. Zachęcam do odwiedzania strony internetowej Rady Głównej, gdzie będą zamieszczane bieżące informacje dotyczące powyższego przedsięwzięcia (www.rgsw.edu.pl).