) |
| Prof. Ryszard Zimak, specjalista w zakresie dyrygentury chralnej. 1967-71 studia w AMuz. w Warszawie, na Wydziale Edukacji Muzycznej (dawniej Wychowania Muzycznego). Prof. zw. sztuki muzycznej, prowadzi klas dyrygentury chralnej, Chr AMuz., a take zesp kameralny „AMFC Vocal Consort”. Prorektor AMuz. ds. dydaktyki 1993-99; 1996-99 kierownik Katedry Dyrygentury Chralnej. Od 1999 rektor AMuz. w Warszawie. 1973-74 asystent - dyrygent, 1977-83 dyrygent Chru Filharmonii Narodowej. Od 1983 dyrygent Warszawskiej Opery Kameralnej i kierownik Warszawskiego Chru Kameralnego. Wsppracowa m.in. z: L. Bernsteinem, R. Chaillym, Y. Menuhinem, a take H. Czyem, K. Kordem, T. Struga, S. Wisockim. Juror wielu konkursw i przegldw chrw. Ma w swoim dorobku nagrania pytowe CD, nagrania radiowe i TV. |
Dlaczego uczelnie artystyczne podlegaj ministrowi kultury, a nie ministrowi edukacji?
- Uczelnie tego typu realizuj wytyczne ustawy o szkolnictwie wyszym, rwnoczenie realizujc zadania - dziaalno koncertow, teatraln, filmow, wystawiennicz itd. - ktre le w kompetencjach Ministerstwa Kultury. Zapewne dlatego od lat zarwno artystyczne szkolnictwo wysze, jak rednie i podstawowe, podlega temu resortowi. Uczelnie medyczne i wojskowe take nie podlegaj ministrowi edukacji.
- Czy nie byoby lepiej, gdyby podlegay ministrowi edukacji?
- Rozwaano wielokrotnie tak sytuacj. Uczelnie artystyczne opowiedziay si w dyskusji za Ministerstwem Kultury. Argumentem by mecenat pastwa nad kultur. Istniay obawy, e szeroka dziaalno artystyczna pod kierunkiem Ministerstwa Edukacji byaby marginalizowana, jeli nie wrcz lekcewaona. Nikt nie prbowa sformuowa warunkw, ktre naleaoby speni, aby uczelnie artystyczne przeszy pod nadzr ministra edukacji, na przykad nie pokazano, w jakim stopniu minister kultury nadal mgby wspomaga nasz dziaalno artystyczn.
- rodki na dziaalno uczelni artystycznych przyznawane s bez uwzgldniania jakiegokolwiek algorytmu. Waciwie na jakich zasadach?
- Na zasadach konsensusu, dotyczcego potrzeb poszczeglnych uczelni. To jest niedue rodowisko i wszyscy si znamy. rodki na szkolnictwo artystyczne, ktrymi dysponuje Ministerstwo Kultury, s dalece niewystarczajce. W tej sytuacji podzia rodkw wedug algorytmu byby do trudny. Prbowalimy, przy pomocy Instytutu Problemw Wspczesnej Cywilizacji, stworzy pewn zasad uwzgldniajc koszty ksztacenia. Okazao si, e jest niemoliwa do realizacji przy obecnym poziomie finansowania. Jeli powiem, e sam nie do koca rozumiem, jak do tej pory, w takiej trudnej sytuacji, dajemy sobie rad z ksztaceniem artystw, to nie bdzie w tym wielkiej przesady.
- Koszty ksztacenia artystycznego s najwysze, nawet w porwnaniu z medycyn, biotechnologi czy fizyk wysokich energii.
- Zgadza si. Wpywa na to szereg czynnikw, z ktrych moe najwaniejsza jest relacja mistrz-ucze, absolutnie niezbdna w ksztaceniu artystw, zwaszcza muzykw. Zajcia odbywaj si w systemie indywidualnym i jest to jedyne sensowne rozwizanie. Elsner uczy Chopina. Mwic artobliwie, wedug metody Suzuki, dotyczcej nauki gry na skrzypcach - tysic dzieci i jeden mistrz na stadionie - nie wyksztacimy wirtuozw.
- Moe naleaoby zwikszy pensum dydaktyczne do poziomu, jaki spotykamy na wiecie?
- Na wiecie etat profesora obejmuje nawet 15 godzin tygodniowo i przeznacza tylko jedn godzin dla studenta. Im wicej studentw posiada mistrz, tym wiksze jest jego oddziaywanie. My dajemy dwie godziny kontaktu studenta z mistrzem. Jeden profesor ma zazwyczaj czterech studentw, dochodzi zatem jedna godzina nadliczbowa. Faktycznie mistrz przez swoich asystentw i adiunktw ma znaczcy wpyw na wiksz grup studentw. Nie bronimy si przed podwyszeniem pensum, ale jest ono ustanowione moc ustawy.
- Proponowano te, aby akademie medyczne i uczelnie artystyczne wczy do struktury uniwersytetw.
- Ani formalnie, ani faktycznie nikt nam tego nie proponowa. Jednak prawda jest taka, e sztuka bya obecna w uniwersytetach od ich zarania. Od mniej wicej dwudziestu lat nasi wykadowcy i absolwenci tworz w niektrych uniwersytetach kierunki artystyczne.
- Dzisiaj jest to dla Pastwa pewna konkurencja, bo ju poowa studentw kierunkw artystycznych ksztaci si w uniwersytetach, a nie w uczelniach artystycznych.
- Patrzymy na to zjawisko z przyjani, choby z powodu powiza personalnych, o ktrych wspomniaem. Patrzymy bez obaw, gdy, generalnie mwic, profil ksztacenia, jaki oferuj uniwersyteckie kierunki artystyczne, jest nieco odmienny od tego, ktry daj uczelnie artystyczne. Powiedziabym, e s one nastawione bardziej na ksztacenie dydaktykw ni wirtuozw. Dotyczy to zwaszcza muzyki, bo w innych dziedzinach niektre uniwersytety maj znaczce osignicia.
- Kogo chc wyksztaci uczelnie artystyczne: twrcw oryginalnych, wirtuozw, jednostki wybitne, ponadprzecitne?
- Najatwiej bdzie mi powiedzie o mojej uczelni. Ksztacimy w szerokim spektrum: kompozytorw, dyrygentw, pianistw, wokalistw, nauczycieli muzyki, reyserw dwiku. Przede wszystkim za dobrych muzykw zespoowych i orkiestrowych. To jest nasz cel, a losy naszych absolwentw na caym wiecie - ich obecno w znakomitych orkiestrach - wiadcz o tym, e dobrze go realizujemy. Wirtuozw wielkiej klasy jest naprawd niewielu.
- Przed rokiem zlikwidowano Rad Wyszego Szkolnictwa Artystycznego, ktra miaa do due uprawnienia. Jakie instytucje j zastpiy?
- Podstawow funkcj rady byo opiniowanie wnioskw o tzw. stopnie kwalifikacyjne. Teraz, gdy mamy ju stopnie w zakresie sztuki, kompetencje rady przej zesp ds. sztuki Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej ds. Tytuw i Stopni Naukowych i Artystycznych, zoony z dwunastu naszych specjalistw. Pozostae funkcje rady - opiniowanie inicjatyw legislacyjnych, rozwizywanie problemw rodowiska itp. - miay mniejsze znaczenie. Czciowo przeja je Konferencja Rektorw Uczelni Artystycznych, cho jest ona jedynie stowarzyszeniem i moe co najwyej opiniowa pewne akty prawne i rozwizywa problemy uczelni artystycznych, niekiedy o lokalnym czy regionalnym charakterze.
- Czy zastpienie dawnych stopni kwalifikacji stopniami artystycznymi ma dla rodowiska due znaczenie?
- Ogromne. Moe kto powiedzie, e to tylko nazwa. Odnosz jednak wraenie, e kwalifikacje miay pewien wymiar pejoratywny. Wielu wybitnych artystw wcale nie chciao uzyskiwa stopni kwalifikacji. Majc wiadomo swojej klasy, nie potrzebowali jej formalnego potwierdzenia. Doktorat w zakresie sztuki ma zupenie inne, nobilitujce znaczenie. Funkcjonowalimy w jednym rodowisku z innymi uczelniami, jednak profesor uczelni artystycznej „szczyci si” kwalifikacjami, a nie normalnym doktoratem. Czulimy si troch jak pariasi. To naleao zmieni. W Polsce przed drug wojn wiatow istnia zapis o tosamoci nauki i sztuki. Wprowadzenie stopni artystycznych w zakresie sztuki byo przywrceniem nalenego nam miejsca w akademickim wiecie. Niedawno po raz pierwszy odebraem lubowanie doktorskie. To byo wielkie wydarzenie w uczelni, a dla mnie wspaniae przeycie. Wczeniej nikt nam nie da do tego prawa. Nowa sytuacja daje nam moliwo kreowania kadry akademickiej artystw humanistw, a nie tylko „grajkw i „malarzy”.
- Zamieszanie spowodowane przez t zmian spowodowao spore opnienia licznych karier akademicko-artystycznych.
- Bardzo dugo, okoo rok, czekalimy na rozporzdzenie ministra edukacji w sprawie sposobu przeprowadzania przewodw doktorskich i habilitacyjnych w dyscyplinach artystycznych. Zapewne spowodowao to pewne opnienia, bo ludzie obawiali si, eby nie popenia bdw, ktre potem kosztowayby ich dodatkow prac. Jednak faktycznie ustawa dawaa moliwo przygotowania przewodu wedug starych zasad, a nadawano ju nowe stopnie. Teraz mamy jasn sytuacj.
- Co w nowych zasadach jest waniejsze: dzieo sztuki czy teoria, opis?
- Zawsze dzieo sztuki jest najwaniejsze. Jednak nie dzieje si tak, e kto da wybitny koncert, a nie rozumie, co gra, jaki jest kontekst historyczny i geograficzny jego interpretacji. Szkoa wysza to nie kurs mistrzowski, ale zgromadzenie artystw humanistw, ktrzy potrafi co wicej ni tylko zagra, namalowa.
- Czy taka praca teoretyczna nie sprowadzi si do wytumaczenia „co autor mia na myli”?
- Dzieo powinno tumaczy si samo. Jeli myl o dysertacji doktorskiej z zakresu sztuki, to chodzi mi o co wicej ni wytumaczenie sensu dziea i jego przekazu. Trzeba umieci prac w kontekcie historycznym i geograficznym, wskaza jej miejsce wrd wielu interpretacji. Wykaza wasn, twrcz indywidualno. Dzieo sztuki ma bardzo wiele aspektw, jest bytem niezwykle bogatym. Jego stworzenie to dziaalno artystyczna, jego opis to praca naukowa.
- Co jest dla Pastwa waniejsze przy wyborze kandydata na profesora: wirtuozeria, mistrzostwo w sztuce czy te stopie artystyczny? S przecie znakomici mistrzowie duta, pdzla, klawiatury, ktrzy nie maj stopni artystycznych, a jednak o ich wzgldy ubiegaj si najsynniejsze uczelnie.
- Najwaniejsze jest mistrzostwo w sztuce. Mamy ustawow moliwo zatrudniania na stanowisku profesorskim i wystpowania o tytu profesora dla wybitnych twrcw, o ile posiadaj tylko doktorat, bez habilitacji. Ta szczeglna droga dotyczy jedynie artystw najwybitniejszych i jest procedur wyjtkow.
- Pan twierdzi, e wirtuozeria przede wszystkim, ale znam przykady - z Wrocawia - kiedy modzi artyci przedoyli swoj karier artystyczn ponad stopnie, a uczelnia nie postaraa si umoliwi im obrony pracy doktorskiej, zdobycia kwalifikacji w dogodnym dla nich terminie i usuwaa ze stanowisk.
- Rektor jest zwizany prawem. Inspektor z Najwyszej Izby Kontroli nie patrzy na to, kto jest wybitnym artyst. Liczy si czas, jaki mona pracowa na stanowisku asystenta czy adiunkta, w jakim naley uzyska awans naukowy.
- Dlaczego tak atwo zrezygnowano z piknego miana konserwatorium?
- Dokadnie 25 lat temu ustanowiono nazw Akademia Muzyczna im. Fryderyka Chopina. Wkrtce wszystkie uczelnie muzyczne wystpiy o zmian nazwy. ladowe dyskusje na temat sensu tego posunicia wci trwaj. Jest jednak pewna rnica midzy akademi a konserwatorium. Konserwatoria prowadziy ksztacenie na wszystkich poziomach: od podstawowego do wyszego. Gdy powsta system ksztacenia artystycznego, czyli szk podstawowych, rednich i wyszych, konserwatorium stracio racj bytu. Dzi mistrzowie take czsto otaczaj opiek wybitnych uczniw ju od pocztku ich drogi artystycznej, czasami pracujc w szkoach niszego stopnia, a czsto opiekujc si nimi nieformalnie, spoecznie. W midzynarodowym wiecie muzycznym pojcie „akademia” ma inne znaczenie ni u nas - to rodzaj wakacyjnego kursu mistrzowskiego - std czste nieporozumienia, gdy uywamy nazwy „akademia” w midzynarodowym gronie. Lepsze byoby okrelenie „uniwersytet muzyczny”.
- Na kierunkach artystycznych ksztaci si 22 tys. osb, z czego poowa w uniwersytetach. Czy boom edukacyjny dotyczy take uczelni artystycznych?
- Przyjmujemy tylko tyle osb, ilu absolwentw opuci mury uczelni. Liczba studentw warszawskiej Akademii Muzycznej nie zwikszya si od wielu lat. Ogranicza nas sytuacja lokalowa i kadrowa. Zatem wybieramy wci tylko najlepszych. Zapewne troch inaczej jest w uczelniach teatralnych czy plastycznych. Jeli jednak by boom w tej dziedzinie, to „skonsumoway” go uniwersyteckie kierunki artystyczne.
- Czy obecnie kandydaci do szk artystycznych s lepsi ni dawniej, bardziej wiadomi, czego oczekuj?
- Dawniej studiowanie w uczelni artystycznej to by taki miy, nieco nobilitujcy zwyczaj. Dzi to wiadomy wybr dotyczcy wasnej przyszoci. Ksztacenie artystyczne to take trudna i kosztowna droga dla rodzicw dziecka. Na uczelnie dostaj si w wyniku egzaminu wstpnego, konkursu tylko najlepsi, ci, ktrzy przedstawi najciekawsze prace, najlepsze wykonania. Maj oni znakomite rozeznanie w naszej ofercie, w klasie poszczeglnych wykadowcw. Spodziewaj si pracowa pod kierunkiem najlepszych, licz na kontakt z wybitnymi osobowociami, twrcami.
- Myli Pan serio, e dzi nie ma tej odrobiny snobizmu w studiach artystycznych?
- Moe troch. Jednak dzi w filharmoniach, teatrach i galeriach nie czekaj wolne miejsca. Aby dosta prac po artystycznej uczelni, trzeba by najlepszym. Wielu absolwentw, ktrzy uzyskali znakomite rezultaty w ksztaceniu, odchodzi z zawodu. Win za to ponosi zapewne system edukacji artystycznej spoeczestwa, a waciwie jego brak. Gdyby nasi absolwenci, ktrzy nie znaleli pracy w filharmoniach i nie podjli karier solowych, mogli znale prac w szkoach powszechnych, z pewnoci by to zrobili, chtnie te zaproponowaliby nauk gry na instrumentach. Byaby to szansa na wyowienie talentw. Jednak Ministerstwo Edukacji zapomniao o ksztaceniu artystycznym dzieci i modziey. Uwaam, e to duy bd, ktry niekorzystnie odbija si na spoeczestwie. Muzyka jest znakomit szans na uczenie ycia w grupie. Chry szkolne, orkiestry tak popularne na wiecie, nie s u nas rozwijane w naleyty sposb.
- Jednak historia muzyki ma si pojawi jako przedmiot maturalny w systemie nowej matury.
- Ale nie ma jej w systemie ksztacenia powszechnego. Istnieje tam, gdzie pracuje wyksztacony muzyk pedagog.
- Znakomicie si maj chry akademickie. Kada uczelnia chce mie chr, nawet te prywatne.
- To mnie cieszy, ale stworzenie chru to lata pracy. atwiej byoby te zespoy tworzy, gdyby modzie przychodzia na uczelnie przygotowana do pracy zespoowej przez szkoy.
- Skoro s stopnie artystyczne, musz by i badania naukowe. Skoro s wydawnictwa uczelni artystycznych, musz by wyniki, ktre warto publikowa.
- Nie da si dzi uprawia wielkiej, a nawet tej „zwykej” sztuki bez wiadomej nad ni refleksji. A to ju jest nauka, badania. Niestety, uczelnie artystyczne w niewielkim stopniu miay dostp do rodkw Komitetu Bada Naukowych na badania. Chcemy, przy okazji tworzenia ustawy o finansowaniu nauki, zmieni t sytuacj. Nauka mogaby by uprawiana w uczelniach artystycznych w znacznie wikszym stopniu ni to ma miejsce obecnie. Mamy wiele propozycji tematw badawczych. Niestety, nasze pomysy nie znajduj oddwiku w KBN. Bardzo liczymy na now ustaw o finansowaniu nauki, staramy si uzyska na etapie prac komisji sejmowych wprowadzenie do odpowiednich miejsc ustawy zapis „i w uczelniach artystycznych”. Do zespou H1, czyli nauk humanistycznych, wybrany zosta prof. Marek Nowicki, przedstawiciel uczelni artystycznych.
- Chcecie doprowadzi do finansowania dziaalnoci artystycznej z budetu nauki?
- Sztuka to nie nauka, ale refleksja nad sztuk moe mie charakter naukowy. Mamy ogromne zadania, np. w zakresie bada dawnej muzyki polskiej. To jest dziedzina zupenie zaniedbana. Olbrzymia spucizna muzyki polskiej ley po bibliotekach nieznana, nie wydana, nie wykonywana. To zadanie wane nie tylko dla nauki, ale take dla kultury polskiej. Moe ono by przykadem wspomnianej przez mnie tosamoci nauki i sztuki.
Rozmawia Piotr Kieraciski