Forum Akademickie Page Not Found - Forum Akademickie

Błąd 404 - Strona o podanym adresie nie istnieje



Badania naukowe

Arteterapia jako dyscyplina akademicka

Arteterapia jako odrbna dziedzina praktyki spoecznej stanowi syntez idei i dowiadcze wyprowadzonych z takich obszarw, jak: sztuki wizualne, psychologia i psychoterapia, pedagogika oraz nauki o zdrowiu, zorientowan na komunikacj, zdrowie i rozwj osobisty czowieka.
Wita Szulc

 Fot. Stefan Ciechan Arteterapia jako szczeglny rodzaj postpowania korekcyjno-terapeutycznego, ktry powsta z poczenia dwch dyscyplin: sztuki i psychiatrii, jest w Polsce dobrze znana dziki licznym publikacjom i jeszcze liczniejszym kursom. Warto wic wiedzie, e pierwsze przejawy stosowania tego, co obecnie nazywa si arteterapi, pojawiy si w Stanach Zjednoczonych ju w latach 30. ubiegego wieku, a pierwsze stowarzyszenie zawodowych arteterapeutw powstao tam w latach 60.

rda

Termin arteterapia (art therapy) oficjalnie uyty zosta po raz pierwszy w Wielkiej Brytanii w roku 1942. Jego autor Adrian Hill, z zawodu nauczyciel sztuki, by te pierwszym zatrudnionym w szpitalu arteterapeut. W latach 40. i bezporednio po zakoczeniu II wojny wiatowej bya bardzo potrzebna i dynamicznie rozwijaa si rehabilitacja medyczna. Wielu artystw zgaszao si do szpitali i sanatoriw, gwnie psychiatrycznych i przeciwgruliczych, by swoimi umiejtnociami suy pomoc lekarzom w rehabilitowaniu pacjentw. Nazywano ich przewanie konsultantami. Powstaa w ten sposb nowa procedura terapeutyczna polegajca na tworzeniu przez pacjentw rnych form wizualnych, ktre nastpnie byy z konsultantem analizowane i interpretowane pod ktem ich znacze. Do powstania arteterapii przyczynili si take pionierzy psychoterapii opartej na teoriach Freuda i Junga, ktrzy podkrelali wielk si ekspresji dzie sztuki i wyobrani.

Kolejnym wanym rdem arteterapii, na ktre zwrcia uwag Diane Waller, autorka rozprawy historycznej (nb. bdcej jej dysertacj doktorsk) na temat ksztatowania si zawodu arteterapeuty, byo ksztatujce wraliwo wychowanie przez sztuk oraz psychoterapia przez sztuk.

Przez dugie lata arteterapeuci brytyjscy zatrudniani byli pod innymi nazwami, nie mieli ustalonej wysokoci zarobkw ani odpowiednich warunkw pracy, mimo e Narodowe Ministerstwo Zdrowia ju w latach 60. i 70. wskazao wiele stanowisk, na ktrych mogliby pracowa. Silnym bodcem do kontynuowania stara o uznanie zawodu arteterapeuty byo uruchomienie we wczesnych latach 70. licznych kursw podyplomowych oraz dziaalno Brytyjskiego Stowarzyszenia Arteterapeutw (BAAT). Cel zosta osignity w roku 1982, gdy studia podyplomowe z arteterapii uznane zostay przez Departament Zdrowia za kurs kwalifikacyjny dla osb zatrudnionych w Ministerstwie Zdrowia. Obecnie w Wielkiej Brytanii kursy kwalifikacyjne w dziedzinie arteterapii prowadz (lub zatwierdzaj) uniwersytety, co ponadto wymaga akredytacji BAAT. W marcu 1997 roku powsta w Anglii Rejestr Pastwowy Arteterapeutw, a wpisani do arteterapeuci posuguj si tytuem informujcym, e figuruj w tym rejestrze (State Registered Art. Therapist). Bez wpisania do tego rejestru nie mona prowadzi praktyki arteterapeutycznej. Nazw zawodu jest arteterapia, a uprawiana w jego ramach praktyka to artepsychoterapia.

Rosnce zrozumienie

Arteterapia jako odrbna dziedzina praktyki spoecznej stanowi syntez idei i dowiadcze wyprowadzonych z takich obszarw, jak: sztuki wizualne, psychologia i psychoterapia, pedagogika oraz nauki o zdrowiu, zorientowan na komunikacj, zdrowie i rozwj osobisty czowieka.

W Wielkiej Brytanii od kandydatw na uniwersyteckie studia podyplomowe z arteterapii zwykle wymaga si wyksztacenia artystycznego, jednake 10 proc. kandydatw ma inne wyksztacenie, przewanie humanistyczne lub z zakresu nauk o zdrowiu. Kandydaci bez wyksztacenia artystycznego musz przedstawi portofolio zawierajce ich dokonania artystyczne. Prezentacja portofolio jest czci rozmowy kwalifikacyjnej. Od wszystkich kandydatw wymaga si zawiadczenia o przynajmniej rocznej pracy w dziedzinie, w ktrej stosowana jest arteterapia, np. w instytucjach opiekuczych, grupach wsparcia, orodkach specjalnych. Studenci zagraniczni musz zda test jzykowy. Wszyscy kandydaci musz mie dobre referencje, ci za, ktrzy wybieraj prac z dziemi - zawiadczenie o niekaralnoci wydawane przez policj.

W czasie nauki stosuje si metody eksperymentalne, a gwna z nich opiera si na przewiadczeniu, e zrozumienie pozytywnej zmiany zachodzcej pod wpywem terapii i roli, jak odgrywa w niej sztuka, wymaga od studentw wiadomoci wasnych myli i uczu oraz wasnej aktywnoci artystycznej. Cay proces ksztacenia arteterapeutw opiera si na cisym zwizku teorii z praktyk. Studenci odbywajcy praktyki terapeutyczne poddawani s superwizji. Superwizorzy rekrutuj si spord terapeutw zatrudnionych w miejscu odbywania praktyki lub spord wykadowcw. Studenci poznaj rne szkoy (orientacje) psychologiczne i rne koncepcje psychopatologii oraz terapii. Ucz si dostrzega zwizek tych koncepcji z teoriami estetycznymi lecymi u podstaw arteterapii, w wybranym obszarze specjalizacji.

Arteterapeuci pracuj zwykle w zespoach terapeutycznych grupujcych rnych specjalistw, coraz czciej jednak prowadz praktyk prywatn. Niezalenie od formy zatrudnienia kady arteterapeuta musi regularnie uczestniczy w superwizji.

Arteterapia w Wielkiej Brytanii jest form psychologicznej pomocy zdrowotnej i jako sektor suby zdrowia podlega Narodowemu Ministerstwu Zdrowia. Ma to wpyw na pozycj zawodow arteterapeutw, ich zatrudnienie i uposaenie. W roku 2001 byo tam zarejestrowanych 1254 arteterapeutw zatrudnionych w takich instytucjach, jak: szpitale psychiatryczne, orodki dla osb z trudnociami w uczeniu si, oddziay rehabilitacyjne dla osb z urazami fizycznymi, instytucje opieki nad dziemi (szpitale, sanatoria, domy dziecka), szkoy masowe i specjalne - domy opieki dla ludzi starych, orodki specjalne, np. dla chorych na AIDS, narkomanw, alkoholikw. Fakt, e kadego roku okoo 100 nowo wyszkolonych, zarejestrowanych arteterapeutw znajduje zatrudnienie w Zjednoczonym Krlestwie, wiadczy o rosncym zrozumieniu tamtejszych pracodawcw dla spoecznej funkcji tego zawodu. Filozofia jakoci ycia, koncentrujca si na zdrowiu, a nie na chorobie, skania do powicenia wikszej uwagi profilaktyce zdrowotnej, w ktrej rwnie jest miejsce dla arteterapii, a tym samym dla arteterapeutw.

Konferencje i certyfikaty

Kamieniem milowym w rozwoju polskiej arteterapii byy trzy konferencje zorganizowane przez Akademi Muzyczn we Wrocawiu we wsppracy z Ministerstwem Kultury i Sztuki w latach 1989 i 1990, ktrych plonem byy trzy „Zeszyty Naukowe” Arteterapia, bdce obecnie prawdziwymi „biaymi krukami”. Nastpna konferencja o rwnie szerokim zasigu tematycznym, pod hasem „Od edukacji kulturalnej do arteterapii”, odbya si dopiero w roku 1999 w Kaliszu w Instytucie Pedagogiczno-Artystycznym UAM. Pniej ju co roku rne uczelnie (Akademia Medyczna w odzi, Akademia Medyczna w Poznaniu, Uniwersytet Zielonogrski, Uniwersytet lski, Uniwersytet Marii Curie-Skodowskiej w Lublinie, Uniwersytet Opolski) zaczy organizowa konferencje naukowe powicone sztuce i terapii. Trudno ocenia ich poziom nie biorc pod uwag aktualnego stanu teorii i praktyki arteterapeutycznej w Europie i na wiecie, prezentowanego na organizowanych w tym samym czasie konferencjach zagranicznych. Do najwaniejszych naleay: wiatowy kongres MedArt International w Nowym Jorku (1992) oraz zorganizowana w tym samym roku w Cambridge (Anglia) konferencja „Muzykoterapia na rzecz zdrowia i edukacji w Unii Europejskiej”.

Rwnie w tym samym 1992 roku zaoone zostao przez przedstawicieli kilku krajw, m.in. Anglii, Holandii i Woch Europejskie Konsorcjum Edukacji Arteterapeutw (ECArTE), ktre zrzesza uniwersytety europejskie (aktualnie jest ich ju 30) prowadzce studia wysze w rnych dziedzinach terapii przez sztuk. Wanie uniwersytety, a nie wysze szkoy zawodowe, poniewa celem tej organizacji jest troska o akademicki poziom ksztacenia arteterapeutw, uwzgldniajcy nie tylko przygotowanie zawodowe, ale rwnie prowadzenie bada naukowych, uzyskiwanie stopni naukowych i wspprac midzynarodow. Komitet Wykonawczy tej organizacji jest midzynarodow komisj akredytacyjn wydajc certyfikaty uczelniom, ktre ksztac arteterapeutw zgodnie ze standardami ustalonymi przez ECArTE.

Pierwsz polsk uczelni wysz, ktra uzyskaa taki certyfikat, jest Uniwersytet Wrocawski, co nastpio 30 kwietnia 2004 roku w Bremie (Niemcy) podczas Zgromadzenia Oglnego ECArTE. Podstaw zdobycia certyfikatu byo wykazanie, e w UWr., w ramach studiw doktoranckich z pedagogiki, prowadzone s seminaria doktorskie z arteterapii. Jako reprezentantka tej uczelni zostaam ponadto wybrana do penienia funkcji Reprezentanta Krajw Europy rodkowej i Wschodniej. ECArTE zaley bowiem na przycigniciu do organizacji naszych wschodnich ssiadw, Ukrainy i Rosji, gdy misja ECArTE nie ogranicza si tylko do krajw nalecych do Unii Europejskiej. Du aktywno w organizowaniu studiw z zakresu arteterapii, dziki programom Tempus, a pniej Erasmus i Socrates, wykazay Sowenia, Litwa, otwa i Estonia, zanim jeszcze znalazy si w Unii, a obecnie przykadem takiej aktywnoci wieci chorwacki Uniwersytet w Zagrzebiu, prowadzcy regularne dzienne studia z arteterapii, organizujcy wielkie midzynarodowe konferencje, wydajcy czasopisma i ksiki (w trzech jzykach: chorwackim, angielskim i francuskim).

Trzeba te zauway, e ECArTE wymaga, by arteterapeuci dziaali pod kontrol krajowych stowarzysze zawodowych. Polska spenia i ten warunek. Od roku 2003 istnieje Stowarzyszenie Arteterapeutw Polskich „Kajros”, o ktrego dziaalnoci przeczyta mona na stronie internetowej www.kajros.pl. Stowarzyszenie m.in. rekomenduje do zagranicznych czasopism prace polskich arteterapeutw, czego dowodem s publikacje w „Nordic Journal of Music Therapy” (Norwegia) oraz w prestiowym wydawnictwie rzymskiego Uniwersytetu La Sapienza „Arti Terapie” (artykuy dr Katarzyny Kraso i dr Beaty Mazepy z Uniwersytetu lskiego). Umoliwia rwnie swoim czonkom zdobywanie certyfikatw arteterapeuty szkolnego i edukatora arteterapii pod cile okrelonymi warunkami, zbienymi z zasadami obowizujcymi w innych krajach europejskich o duszej tradycji ksztacenia arteterapeutw.

Dr hab. Wita Szulc, prof. UWr., pedagogika i filologia klasyczna, jest kierownikiem Zakadu Edukacji Elementarnej i Arteterapii na Wydziale Pedagogiczno-Artystycznym Uniwersytetu Wrocawskiego w Kaliszu, a take pracownikiem Katedry i Kliniki Zdrowia Matki i Dziecka Akademii Medycznej w Poznaniu.

Forum Akademickie Page Not Found - Forum Akademickie

Błąd 404 - Strona o podanym adresie nie istnieje