Łapówkarz i plagiator

W Politechnice Radomskiej na czterech wydziałach kształci się kilkanaście tysięcy studentów. Tegoroczną inaugurację roku akademickiego zakłóciło zdarzenie, które opisano na łamach kilkunastu dzienników, w tym najszerzej w radomskiej „Gazecie Wyborczej”. Jego bohaterem jest 58-letni dr hab. Longin Pietrasik, profesor w Katedrze Matematyki Wydziału Nauczycielskiego PR. W końcu września aresztowano go na terenie uczelni po wzięciu łapówki od studentów za „pozytywny wynik egzaminu poprawkowego”. Dziekan Wydziału Nauczycielskiego, profesor grafiki Aleksander Olszewski w wypowiedzi dla prasy stwierdził: Do tej pory nie miałem z panem profesorem P. żadnych problemów. Pamiętam, że w ub. roku Wydział Ekonomiczny wprost domagał się, by to on prowadził tam zajęcia, bo dobrze się z nim współpracuje. To doświadczony, wieloletni nauczyciel akademicki, tym bardziej więc sprawa jest dla mnie bolesna i przykra. Akademiccy łapówkarze, którzy akceptują „koperty” i często wymuszają bądź wręcz stwarzają „specjalne warunki”, aby studenci się domyślili, że za pewną sumę można zdać u nich trudny egzamin, zdarzają się zapewne w wielu polskich uczelniach. Czemu więc poświęcam prof. Pietrasikowi osobny artykuł? Zadziwiła mnie publiczna wypowiedź dziekana Olszewskiego, że „nie miał z prof. Pietrasikiem żadnych problemów”.

Nie ma sprawy

Jest to oczywista nieprawda, bowiem dr hab. Longin Pietrasik w zeszłym roku akademickim był bohaterem głośnego skandalu plagiatowego! Z październikowego wydania uczelnianej gazety „Z życia Politechniki Radomskiej” można się dowiedzieć, że władze rektorskie Szkoły Głównej Handlowej (SGH) w Warszawie postawiły dr. hab. Longinowi Pietrasikowi zarzut plagiatu. W swoim skrypcie z 1998 roku Metody matematyczne w ekonomii przepisał on obszerne fragmenty z podręcznika Matematyka dla studentów zaocznych wydanego trzy lata wcześniej w Warszawie pod redakcją prof. Ireneusza Nykowskiego. Obwiniony uznał swoją winę, sprawę rozpatrzyła uczelniana Komisja Dyscyplinarna i zamieszczono list z przeprosinami. Wydawałoby się, że sprawa została zakończona. Czy rzeczywiście?

Otóż, w 1998 roku dr Longin Pietrasik był adiunktem Katedry Matematyki i jednocześnie pełnił funkcję dziekana Wydziału Nauczycielskiego. Nikt nie odmawia dziekanowi, więc kiedy Pietrasik poprosił dr. hab. Marka Grzywaczewskiego o recenzję przygotowywanego skryptu dla studentów pierwszych lat kierunku ekonomia, ten nie odmówił. Skrypt był częściowo w rękopisie i Grzywaczewski, który zajmuje się informatyką, napisał typową, krótką i prostą „koleżeńską” recenzję. Nawet nie pomyślał o tym, aby porównać zawartość skryptu z innymi wydawnictwami tego typu.

Po kilku miesiącach 182-stronicowe dzieło ujrzało światło dzienne w postaci zgrabnie wydanej książeczki. O skrypcie studenci zaczęli mówić dopiero w następnym roku, kiedy któryś z nich przywiózł przed sesją egzaminacyjną podręcznik wydany przez SGH w Warszawie. Jego autorami byli: dr Jacek Kłopotowski, prof. Wanda Marcinkowska-Lewandowska, dr Maria Nykowska oraz prof. Ireneusz Nykowski z Instytutu Ekonometrii SGH. Szybko się rozeszło na roku, że Pietrasik przepisał połowę tekstu. Dla braci studenckiej ważne jest przede wszystkim zaliczenie ćwiczeń i egzaminów, więc mało kto zajmował się odkrytym plagiatem. W dodatku dziekan co jakiś czas popadał „w ciąg alkoholowy” i wtedy znikał na długie tygodnie, a nawet miesiące z uczelni. Wszyscy widzieli, jak ówczesne kierownictwo uczelni tolerowało tę „słabość” z ogromną dozą cierpliwości.

Każdy zastępca, który wtedy przychodził za dr. Pietrasika na ćwiczenia i wykłady, był nieformalnie informowany przez studentów, że skrypt jest plagiatem. W Polsce najczęściej panuje zasada: nie ma pisma - nie ma sprawy, więc nic się nie działo, ale „naczalstwo” wiedziało...

Trzy lata zakazu

W 2001 dr Pietrasik postanowił się habilitować i zrobił to w Instytucie Modelowania Matematycznego Rosyjskiej Akademii Nauk w Moskwie. Utorował mu tam drogę prof. Grzywaczewski. Praca została obroniona w 2002, a niecały rok później Pietrasik został powołany w Radomiu na stanowisko profesora uczelnianego. Nie byłem jednak w stanie znaleźć ani jednej jego pracy w olbrzymiej amerykańskiej bazie danych wszystkich prac matematycznych napisanych po angielsku, tzw. Mathematical Review.

Profesor Maria Podgórska, dyrektor Instytutu Ekonometrii SGH, skrypt dr. Pietrasika otrzymała pocztą w lutym 2003. Jeden z radomskich studentów otwarcie zwrócił jej uwagę na liczne zapożyczenia. Redaktor warszawskiego podręcznika, prof. Nykowski, który przeszedł już na emeryturę, sporządził dokładny rejestr zapożyczeń. Stwierdził, że 54 proc. tekstu, czyli 98 stron, przepisano prawie słowo w słowo. Pismem z 14 marca 2003 poprosił dyrektora Instytutu o podjęcie właściwych kroków. Prof. Podgórska przedstawiła niemiłe fakty na Radzie Wydziału, która z kolei zobowiązała rektora uczelni, prof. Marka Rockiego, aby skierował sprawę plagiatu do władz Politechniki Radomskiej.

Oficjalne pismo w sprawie plagiatu wyszło z rektoratu SGH 27 marca 2003 i oprócz prof. Wincentego Lotko, rektora PR otrzymał je dziekan Wydziału Nauczycielskiego PR Aleksander Olszewski, kierownik Katedry Matematyki prof. Zbigniew Bogucki oraz dr hab. Longin Pietrasik.

Nie jest łatwo dotrzeć za kulisy takich decyzji, stąd nie wiadomo dlaczego dopiero 3 lipca rektor PR wezwał rzecznika dyscyplinarnego, prof. Kazimierza Króla, i nakazał mu rozpoczęcie postępowania wyjaśniającego. Przesłuchany prof. Pietrasik przyznał się do plagiatu. Można powiedzieć, że sam nałożył na siebie karę, prosząc, aby jego list z przeprosinami za plagiat wydrukować w obu pismach uczelnianych. W tym celu Pietrasik 4 lipca 2003 skierował pismo do rektora Rockiego, prosząc go o druk jego listu w „Gazecie SGH”.

15 lipca 2003 wniosek dyscyplinarny wpłynął do przewodniczącego Komisji Dyscyplinarnej Politechniki Radomskiej. Był nim dr hab. Marek Mazur z Katedry Matematyki. W imieniu rektora prof. Król zażądał ukarania prof. Pietrasika naganą i zakazem pełnienia funkcji kierowniczej na okres 3 lat. Warto wiedzieć, że od września 1999 roku dr Pietrasik nie pełnił już żadnej funkcji w uczelni, dlatego żądana kara była raczej symboliczna. Po wakacjach, 3 października 2003, Komisja Dyscyplinarna ukarała prof. Pietrasika wnioskowaną przez rektora i rzecznika karą. W październikowej „Gazecie SGH” ukazał się obszerny artykuł na temat sprawy plagiatu, gdzie dokładnie opisano, kto, co i dlaczego. Obie publikacje nie podają informacji o wymierzonej karze dyscyplinarnej.

O ile wiem, nie sprawdzono jednak wcześniejszego dorobku naukowego Longina Pietrasika, jak również nie obejrzano dotąd „pod lupą” jego matematycznej pracy habilitacyjnej z Moskwy.

Członek towarzystwa

Prof. Pietrasik w końcu września 2003 pokazał się na dorocznym zjeździe Polskiego Towarzystwa Matematycznego (PTM) w Zakopanem, gdzie wygłosił referat. Cały dalszy rok normalnie przepracował w uczelni, gdzie znany był jako osoba zawsze mocno wymagająca wobec studentów. Zarząd Główny PTM w lutym 2004 został powiadomiony przez autora tego tekstu o zaistniałym plagiacie i poproszony o „ustosunkowanie się do sprawy”.

Po paru miesiącach otrzymałem list od prof. Zbigniewa Pałki, prezesa PTM. Poinformował mnie, że potwierdzono fakt plagiatu i wniosek o wydalenie prof. Pietrasika z szeregów PTM stanie na Walnym Zgromadzeniu w Białymstoku, które odbędzie się w połowie września 2004. Jeśli Zgromadzenie poprze wniosek, to sprawę skieruje się do Oddziału PTM, który jest władny skreślić swego członka. Sprawdzałem ostatnio Sprawozdanie Zarządu Głównego, które przedłożono Walnemu Zgromadzeniu - słowa tam nie ma o plagiacie prof. Pietrasika. Nie ma go także w porządku dziennym obrad Walnego Zgromadzenia, które już się zakończyło...

No cóż, w Polsce ciągle jest pogoda dla plagiatorów.

Marekwro@aol.com