Pomysł na naukę

Mam pomysł. W związku z ogólnie niemiłą sytuacją finansową państwa, koniecznością reformy rozwiązań budżetowych i deficytem wyobraźni polityków proponuję cofnięcie nakładów na naukę. Po co supłać te jakieś 0,27 proc. PKB? Tylko w rachunkach się można pomylić, a że o to nietrudno, przekonaliśmy się w czasie jednego z prominenckich procesów sądowych, a wcześniej w trakcie obliczeń pewnego ministra od szkolnictwa. Taka suma - owe 0,27 proc. - tylko się plącze po rubrykach i porządek zakłóca. A zero to zero, wynalazek arabski, liczba solidna, okrągła i przynajmniej nikt przez nią niczego dzielić nie będzie, chociaż i to u nas nie jest pewne (nawiasem mówiąc, w głowę zachodzę, czy zero jest liczbą pierwszą... i liczę na to, że ci mądrale od dzielenia przez zero jakoś mi wreszcie tę kwestię wyjaśnią).

Uczelnie, przynajmniej te państwowe - rozwiązać. Prywatni niech się sami martwią. Chce się ktoś uczyć - jakby było po co - niech utrzymuje instytucję, która ma go w wiedzę wyposażyć. Czasami dyplom magistra do czegoś może się przydać, przynajmniej na razie. Ale możliwe jest wszak i inne wyjście - jak kto chce studiować, Unia stoi otworem, nie ma powodów, by obciążać tym Państwo Polskie.

Przyznam, że proponowane rozwiązanie jest nieco radykalne, ale też pozwala uprościć mechanizmy życia społecznego. W dalszej perspektywie wskazane by też było obcięcie wydatków na kulturę i służbę zdrowia. I tak wiadomo, że wraz z nauką są to podstawowe sfery cięć budżetowych w chwili, gdy budżet się komplikuje. Przy tym, zważywszy na naszą rosnącą rolę militarną we współczesnym świecie, pieniądze w ten sposób zaoszczędzone - choć niewielkie - można będzie przeznaczyć na bardziej palące wydatki, jako to rakiety ziemia-ziemia i tym podobne gadżety, które kręcą naszych polityków. To wstyd, by Armia Polska łatała dziury w swych rolniczych samochodach dostawczych blachami z irańskich złomowisk.

Od pewnego czasu odnotowujemy znaczący wzrost gospodarczy. Krzywa w gospodarce rośnie, a dla równowagi w nauce maleje, co wydaje się logiczne - coś za coś i rachunek się mniej więcej zgadza. Z drugiej strony od dawna wszak wiadomo, że cała ta nadbudowa funta kłaków niewarta, zatem jest rzeczą rozumną skupienie się na bazie, o czym wiedzą profesorowie pełniący w naszej Ojczyźnie prominentne funkcje. Pobierali przecież nauki marksizmu-leninizmu i, jak widać, nieźle je opanowali. A lekcję mówiącą o tym, że baza bez nadbudowy się rozleci w drobny mak - przespali.

Żarty na bok. To wszystko jest już tak monstrualnie głupie, że ręce opadają. Piszę to wszystko 7 września, podobno pojutrze ma się coś wyjaśnić, wczoraj w telewizji wysłuchałem opinii jednego z profesorów pełniącego jakąś funkcję publiczną (ten się potrafi ustawić - wie, gdzie konfitury!), że uważa on proponowane cięcia budżetowe za „prowokację intelektualną”. Co ma to z intelektem wspólnego, nie bardzo wiadomo, ale już dawno się przekonałem, że w Polsce - w szczególności zaś w sferze polskiego rządzenia i zarządzania - w ogóle nie wiadomo o co chodzi, gdyż nawet ci, co kradną, nic na tym nie zyskują. Jedno zdaje się być pewne - jeśli chodzi o finansowanie nauki, kultury czy tym podobnych marginesów życia społecznego, trzeba się wyzbyć wszelkich złudzeń i działać wedle zasady „ratuj się kto może”. Coraz częściej ostatnią deską ratunku dla wielu okazuje się opuszczenie ziemi rodzinnej, porzucenie lasów i hal, jezior i bałtyckiej sadzawki, byle dalej od praktykowanej z nadmierną gorliwością teorii chaosu.

Co jakiś czas w różnych gazetach pokazuje się słupki porównujące nakłady na naukę w poszczególnych krajach i zawsze się okazuje, że Polska ma słupek najniższy. To dość nudne, przydałaby się innowacyjność podejścia, znalezienie bardziej atrakcyjnego punktu widzenia. Zamiast pokazywać wysokość nakładów na naukę, można by pokazywać oszczędności na nauce. Od razu zajęlibyśmy jakieś eksponowane, godne szacunku miejsce w rankingu. A takie medalowe miejsce, co by nie mówić, cieszy prostego człowieka - w czymś jesteśmy lepsi, a to już nastraja optymistycznie. Nie o to idzie, bym zachęcał do rozwijania znanej skądinąd propagandy sukcesu, ale w końcu ludziom należy się choćby odrobina radości. Zresztą, można jeszcze inaczej. Można - wobec braku nakładów czyniąc to metodą chałupniczą - zacząć prowadzić badania nad skutkami obniżania wydatków na naukę. Myślę, że solidnie opracowana wizja odmóżdżonej Rzeczypospolitej Polskiej za lat dwadzieścia czy trzydzieści dałaby uciechy co niemiara. Obawiam się jednak, że nikt w tej chwili jeszcze nie ma czasu, by się opracowaniami podobnych perspektyw zajmować. Nie szkodzi. Jak tak dalej pójdzie, czas się znajdzie. W końcu czymś się zająć trzeba.

Piszę ten felieton wściekając się na siebie. Od dawna sobie przyrzekam, że do kwestii obniżających się, przynajmniej procentowo, kosztów finansowania rozwoju nauki polskiej powracał nie będę, że to temat nudny, że wymyślić się w tej kwestii nie da już niczego. Ale z drugiej strony, wraz z nowymi wynalazkami naszych ekonomistów w tej dziedzinie, ogarnia człowieka poczucie bezsilnego gniewu. Mówić o tym, iż podobne praktyki to niszczenie szans rozwojowych, że inwestycje na naukę to inwestycje wielokrotnie zwracające się w przyszłości, powtarzanie aż do znudzenia tej mantry ze świadomością, iż jest to rzucanie grochem o ścianę, doprowadza do furii. Wszystkie te skądinąd szlachetne apele do władz podpisywane przez prominentne grupy koleżanek i kolegów odkładane są przez adresatów ad acta nawet bez czytania. Bo i po co czytać, jak i tak wszyscy wiedzą, o co chodzi, znają argumentację na pamięć, a autorów owych suplikacji mają w głębokim poważaniu? Władza - niezależnie od barw, jakie reprezentuje - w kwestii nauki pozostaje niereformowalna. I tylko jedna nadzieja pozostała: może zdarzy się cud jakiś, bo na nic innego już liczyć nie można. Tym bardziej iż jeśli tak dalej pójdzie, za dwadzieścia lat władza już nawet nie będzie w stanie ze zrozumieniem przeczytać tego, o co się ją tak pokornie prosi.