Z du przyjemnoci przeczytaem tekst pani Moniki Szabowskiej powicony hrabiemu Michaowi Hieronimowi Leszczyc-Sumiskiemu (1820-98), postaci bardzo zasuonej w historii botaniki, lecz w kraju praktycznie nieznanej. Cieszy mnie to, i Autorka podja si trudu przypomnienia sylwetki tego niezwykego czowieka. Jako badacz biografii hrabiego Sumiskiego i autor przygotowywanej o nim ksiki czuj si jednak w obowizku sprostowa kilka faktw z yciorysu polskiego uczonego, ktre znalazy si w artykule. Hrabia Leszczyc-Sumiski by wpisany w poczet studentw Wydziau Filozoficznego (a nie Filologicznego) w Uniwersytecie Berliskim. Obraz Sumiskiego „Mahomet piszcy Koran podczas hidry” zosta zniszczony podczas bombardowania Hanoweru w 1944 roku. Drugie jego dzieo („Portret modego mczyzny”) zostao co prawda namalowane w Londynie, lecz znajduje si obecnie w rkach prywatnych w Austrii. Hrabia Leszczyc-Sumiski zosta pierwotnie pochowany w podziemiach katolickiej katedry w. Jadwigi w Berlinie, obok swej pierwszej ony Ann Elizabeth (a nie obok matki). Matka hrabiego (nb. z hrabiw „Dmbskich”, a nie „Dbskich”) spoczywa po dzi dzie w innym miejscu, tj. w jednej z kaplic na Grze w. Anny. Dodam, e w obu swych maestwach polski uczony by bezdzietny. To istotna informacja w zwizku z enujcym naduyciem, ktrego dopuci si jeden ze znanych redaktorw telewizyjnych, wywodzc swoje pochodzenie od hrabiego Sumiskiego w wywiadzie prasowym, opublikowanym wiosn tego roku w cotygodniowym dodatku do gazety „Trybuna”.
Genialny przyczynek Sumiskiego do bada nad rozmnaaniem paproci stanowi w istocie „gwd do trumny” sztucznej systematyki rolin Linneusza. Dlatego polski uczony spotka si w momencie ogoszenia odkrycia z niezwykle siln i pen nienawici reakcj ze strony niemieckich przyrodnikw. Badania Sumiskiego wykorzysta zrcznie i kontynuowa pniej Wilhelm Hofmeister, dlatego wielu zachodnim historykom nauki wygodniej byo si powoywa na „pionierstwo” niemieckiego botanika ni na zaskakujce obserwacje modego polskiego pasjonata, ktry znany jest tylko z jednej drukowanej publikacji. Pojawia si jednak szansa na przywrcenie Sumiskiemu nalenego miejsca w kalendarium wybitnych odkry z XIX wieku. W wydanej w padzierniku 2004 w USA ksice „A Natural History of Ferns”, autorstwa profesora Robbina C. Morana (ze wstpem... synnego neurologa Olivera Sacksa), wkad polskiego uczonego do bada nad rozmnaaniem paproci zosta dostrzeony, a jego pionierstwo w tym zakresie kompetentnie opisane. Wypada wic mie nadziej, e ta obszerna i wieloaspektowa monografia o paprociach, przez swoj merytoryczn warto, przyczyni si w wiecie rwnie do przypomnienia i docenienia odkrycia dokonanego przez polskiego badacza.
Cezary W. Domaski
UMCS Lublin
[W numerze 10/2004 „Forum Akademickiego” prof. Jzef Szabowski pisze m.in.: - red.] „Musimy rozrni pojcie wieloetatowoci i dwuetatowoci. Konferencja Rektorw Uczelni Niepastwowych wielokrotnie wypowiadaa si, e w polskich warunkach jeszcze przez jaki czas naley dopuci zatrudnianie profesorw na dwch etatach. Ju obecnie uczelnie rzadko kiedy zatrudniaj profesorw, ktrzy si im nie licz do minimw kadrowych. Nie pozwalaj na to zasoby finansowe uczelni. Aby doj do komfortowej sytuacji, w ktrej nauczyciel pracowaby tylko na jednym etacie, naley podj cay szereg rozwiza systemowych. Naley stworzy mechanizmy mobilnoci kadr naukowo-dydaktycznych. Naley odpowiedzie na pytanie, jakie s warunki przepywu nauczycieli akademickich z uczelni, ktre maj nadmiar kadr do uczelni, ktrym tych kadr brakuje?”
Jedynym mechanizmem rozwizania sytuacji wieloetatowoci, a zarazem dwuetatowoci, jest wykorzystanie potencjau dydaktycznego osb, ktre nie s zatrudnione w systemie szkolnictwa wyszego. Tych osb jest wiele, a wrd nich s zarwno doktorzy niehabilitowani, jak i habilitowani. Czsto, s to osoby z duym dowiadczeniem zawodowym, przekraczajcym znacznie dowiadczenie wieloetatowcw. Do tych osb nale rwnie osoby przebywajce za granic, ktre nie maj adnych perspektyw zawodowych w Polsce, dopki istnieje aktualny system zatrudniania. Liczba osb, ktre pracuj poza etatem w uczelni, przekracza znacznie liczb wieloetatowcw.
Dla wielu bezetatowcw wykonywanie rnych prac zleconych dla uczelni, a nierzadko dla indywidualnych pracownikw akademickich, jest koniecznoci yciow. Ten, dla jednych, yciowy przymus, innym - etatowym pracownikom naukowym - pomaga w niezaburzonym funkcjonowaniu. Nale tutaj: wszystkie tumaczenia na jzyki obce w celu publikacji w czasopimie o zasigu midzynarodowym, wszelkiego typu statystyczne obliczania wynikw, opisy materiau przedmiotu, nie mwic ju o drobnych sprawach informatycznych. Bezetatowiec zazwyczaj korzysta z zasiku dla bezrobotnych, posiada ubezpieczenie socjalno-zdrowotne i w powyszy sposb jest zdolny docign do pierwszego. Po trzech latach takiego funkcjonowania przestaje pracy szuka (szuka jej przez 3 lata bezskutecznie). Po piciu latach pojawiaj si pierwsze objawy depresji, a w tym czasie etatowiec, robi kolejny stopie naukowy...
Inny typ prac zleconych przez uczelni, jak np. prowadzenie wykadw specjalistycznych, jest rwnie form pchania do przodu pracownikw danej uczelni. Specjalista bez etatu dostarcza nowej wiedzy, ktrej rozbudow w postaci prowadzenia chociaby prac magisterskich zajmuj si tylko etatowcy...
Autorowi pomysu zachowania dwuetatowcw polecam wejcie na stron „Science Direct”. Jeli kto traktuje powanie zarwno swoj prac naukow, jak i dydaktyczn, doskonale wie, jak trudno je pogodzi.
Aktualna nauka ma charakter interdyscyplinarny, eby dotrzyma kroku, trzeba ledzi biec literatur problemu. W kadym tygodniu ukazuje si co najmniej 10 nowych czasopism specjalistycznych, ktre powany naukowiec powinien przejrze. W kadym miesicu ukazuje si co najmniej 10 czasopism dotyczcych szkolnictwa wyszego czy te nowych propozycji zmian edukacji w jakiej dziedzinie. W takim systemie nikt tak naprawd z tej wiedzy nie korzysta. Ani wieloetatowcy, ani dwuetatowcy, ani oczywicie studenci. By moe najwicej z szerokiej wiedzy korzystaj bezetatowcy. Maj wicej czasu i myl. Niestety, nie maj moliwoci korzystania z tej wiedzy dla wasnego rozwoju.
Najmniej korzystaj z tej wiedzy profesorowie, ktrzy tak atwo zostaj zatrudnieni w kilku uczelniach jednoczenie, a ich zatrudnienie nie jest wynikiem ani konkursu, ani adnej merytorycznej oceny.
Ewa Kostarczyk
UAM
Pragn pogratulowa Panu Profesorowi Schmidt-Szaowskiemu („Odnowa w szkolnictwie wyszym”, „FA” nr 9/04) trafnych ocen i propozycji. Nareszcie kto to napisa!
Podobny tekst mam gdzie w komputerze. Zastanawiaem si, czy kto zechce to wydrukowa. Do mojego tekstu wracaem przy okazji corocznych ubolewa klasy naukowej na zbyt niskie nakady budetowe na nauk. Kilka swoich uwag o problemie formuuj na gorco poniej.
1. Potrzebny jest nie tyle nadzr, co wrcz kontrola, i to kontrola zewntrzna! Czyby szkoy wysze i sfera nauki, a waciwie ludzie je tworzcy, byli nadal jak „ona cezara”? Na naszych oczach padaj mity kolejnych grup zaufania spoecznego (lekarze, duchowni, prawnicy). Kontrolowa powinien ten, co paci, a paci powinien coraz wicej, bo takie s apetyty. Jako podatnik nie chc paci bez gwarancji, a bez sprawdzenia skutku gwarancji mia nie bd!
2. Pienidze. Nikt z decydentw nie postawi dotd pytania, co da np. dwukrotne zwikszenie nakadw na szkolnictwo wysze czy na badania naukowe? Skoro nikt od dou nie obiecuje, e cokolwiek si zmieni, to naturalne, e nikt z decydentw si nie pali do zwikszania nakadw. Bdne koo, ale woajcy o pienidze niczego nie chc obieca, chyba dlatego, e im tak dobrze, a interesu modziey, nie mwic o interesie pastwa, nie widz! Niech bodaj obiecaj, e zamiast raz, dwa razy w roku polec do Japonii lub Australii na konferencj, nawet z tym samym referatem!
3. Kadra. Ci wyeksploatowani leciwi profesorowie, co chc umrze przy tablicy w czasie wykadu, myl tylko o sobie! Niech doradzaj, nadal dziaaj, ale tam, gdzie jest weryfikacja, np. rynku, i trzeba si swobodnie posugiwa komputerem, czego oni nie s w stanie zrobi. Za to podtrzymywa dawne koterie, decydowa w interesie wasnym, w tym s mistrzami! Prawda stara jak wiat: „nie wymagaj od tego, co mu da doywocie”. W szkolnictwie wyszym doywocie dostaje si nawet przed trzydziestk! Pokusa deprawacji jest ogromna! Dlatego kadencyjno, kontrakty, to temat tabu.
Do tego fachowo: inynierw ucz ludzie, ktrzy nie popenili adnej pracy inynierskiej, technologii (to moje podwrko), ci, co nie widzieli przemysu. Czy w innych dyscyplinach jest lepiej?
4. Odpowiedzialno osobista - adna. Kto rozlicza, kto wydaje negatywne opinie wadzom akademickim, jakie ponosz konsekwencje ci, co niewiedz i nierbstwem doprowadzaj do katastrofy w jakoci nauczania i zmierzchu dobrze rozwinitych gazi nauki? Ilu nauczycieli wyrzucono z uczelni pastwowych za lekcewaenie dydaktyki? Ilu za notoryczne pijastwo? Ilu za... itd. Cisza! Czy s jakie statystyki?
Podsumowujc: ogromna autonomia przeszkadza szkoom wyszym w uzdrowieniu. Ten lekarz sam si nie wyleczy, potrzebna jest pomoc z zewntrz, pomoc chirurga z dugoletni praktyk. Tylko kto ma by tym chirurgiem, skoro pastwo nie chce, cho paci?
Andrzej Urbanek
emeryt Politechniki Warszawskiej