)
We wrzeniu miaem zaszczyt i przyjemno uczestniczy w krakowskim Zjedzie Polonistw. Na wasny, oczywicie, koszt, gdy uczelnia - zapewne nie tylko moja - nie jest w stanie opaci podobnej turystyki. Nie narzekam, stwierdzam jedynie fakt, z ktrego wynika tylko tyle, i w podobnych imprezach z natury rzeczy nie mog bra udziau koleanki i koledzy, ktrych uposaenie ledwo pozwala wiza koniec z kocem. Ale ten stan rzeczy to tylko jedna strona medalu. Druga tworzy obraz bardziej interesujcy.
Zjazd, jak to zjazd, zgromadzi kwiat polonistyki krajowej i zagranicznej. Uczonych pci obojga byo sporo, kadego dnia poza obradami plenarnymi odbyway si spotkania w grupach tematycznych, co zreszt o tyle byo irytujce, e nieustannie trzeba byo wybiera midzy kilkoma interesujcymi wykadami.
By moe miaem pecha i chodziem nie na te sesje, co naley, lecz z zasady nie dostrzegem w trakcie ich trwania, by - otwarte w kocu i wok polonistyki bogato reklamowane - spotkania i dyskusje przycigay uwag polonistycznej modziey. Fakt, trway jeszcze wakacje, ale nie wyobraam sobie podobnej sytuacji w latach, powiedzmy, szedziesitych, gdy podobny spd z pewnoci zgromadziby - zwaszcza w miecie uniwersyteckim - spore rzesze studentw. Gdyby to zreszt jedynie o ten zjazd chodzio, uznabym to za rzecz przypadku. Jednak uczestniczc w wielu konferencjach naukowych organizowanych w przestrzeniach uniwersyteckich, obserwuj narastajce zmniejszenie zainteresowania studentw kontaktami z przybywajcymi na te imprezy uczonymi. Po prostu, studentw - a i wielu pracownikw naukowych - takie kontakty, jeli nie maj wymiaru czysto uytkowego, coraz mniej interesuj. To wykracza poza proces (auto)dydaktyczny.
To jest, oczywicie, zapa, kolaps jaki niebyway. Zwaywszy za, i w trakcie tego zjazdu zdrowe siy tradycji i konserwatyzmu zaczy jakby zyskiwa przewag nad anarchistyczno-nowinkarskimi tendencjami lat ostatnich, byo przecie czego posucha i o co si kci. Ale niby po co? To nic nie daje, niczego nie zaatwia. To prawda, ale fakt ten stworzy kontekst dla licznych wystpie moich uczonych koleanek i kolegw, ktrych, jako przedstawiciel prowincjonalnej uczelni, z pokor suchaem. Z pokor, ale i chichoczc jak najty. Ot bowiem uczone owe niewiasty i nie mniej chyba uczeni mowie z uporem godnym lepszej sprawy prawili o tym, i istnieje co takiego, jak proces studiowania. Przekonanie o tym, i studentki i studenci przybywaj w mury uczelniane po to, aby studiowa, pozostaje, w konfrontacji z codziennoci ycia akademickiego, hodowaniem fikcji, skdind sympatycznej, lecz niezwykle idealistycznej.
W zwizku z czym w czasie jednej z dyskusji nie wytrzymaem i pozwoliem sobie w tym wietnym i budzcym mj respekt gronie zabra gos. Wicej nawet, pozwoliem sobie na stwierdzenie, e 80-90 proc. naszych studentek i studentw to stado kapucianych gw, ktrych celem nie jest adne studiowanie, lecz zrobienie dyplomu i otrzymanie papieru powiadczajcego zakoczenie „studiw”. W najlepszym razie, podkreliem, owa masa studencka uczy si „do egzaminu”, o studiowaniu mowy nie ma. Niektrzy z uczestnikw spotkania w prowadzonych pniej rozmowach prywatnych wracali do tego, co powiedziaem, twierdzc, i nie powinienem podobnych zda publicznie wygasza. Pytaem, czy dlatego, e s nieprawdziwe? Nie, odpowiadali, ale to tworzy do niemie wraenie.
Ot niemie wraenie tworzy polonista penicy funkcj rzecznika czego tam i ogaszajcy, e co ma by zaatwione „na rzdzie”, „na klubie” czy „na prezydium”. Niemie wraenie tworzy student (polonistyki), ktry w czasie egzaminu z rozbrajajc szczeroci przyznaje si do tego, e nie ma zielonego pojcia o tym, co si aktualnie dzieje w literaturze krajowej, nie mwic o zagranicznej. Niemie wraenie tworzy sytuacja, w ktrej - przegldaem specjalnie wszystkie dzienniki - nie sposb w cigu doby uzyska w prasie informacji o wybitnej, od lat skupiajcej dyskusje w kraju i poza jego granicami pisarce austriackiej Elfriede Jelinek, ktr w tym roku trafili Noblem (prawie wszystkie komentarze - poza moe wypowiedziami Jacka Burasa - dowodziy, e niemal nikt jej twrczoci nie zna, za jeli zna, to jedynie wydan w przekadzie polskim jedn jedyn powie). Niemie wraenie tworzy magistrant, ktry podczas obrony pracy o Rewiczu nie umie jednego sowa powiedzie o Gajcym czy Herbercie. Jeszcze bardziej niemie wraenie tworzy lektura wikszoci (polonistycznych!) prac magisterskich, ktrych cech charakterystyczn jest niezdolno zbornego pisania. Nie wiem, oczywicie, jak rzecz wyglda na fizyce teoretycznej czy biologii lub informatyce, lecz podejrzewam, e niewiele lepiej.
W tych okolicznociach dywagacje uczonych o „studiowaniu” w naszych uniwersytetach przyjmowaem jako wyraz ich daleko idcego oderwania od akademickich realiw. S od owych realiw oderwani midzy innymi dlatego, i kontakt midzy profesur a mas studenck jest - na skutek rozlicznych przyczyn - coraz mniejszy. Bywa, e student widuje profesora przypadkiem jedynie i czsto nie ma zielonego pojcia o tym, czym jego „mistrz” si zajmuje oraz co napisa. Z tego te powodu nie wpadnie mu do gowy uczestnictwo w odbywajcej si pod nosem konferencji, o zjedzie polonistw nie wspominajc.