)
Gdy mowa o warszawskim pomniku Kopernika, mylimy o synnym monumencie pod Paacem Staszica. Tymczasem stolica ma jeszcze drugiego Kopernika, o ktrym si zwykle nie pamita. Stoi on na prawo od gwnego wejcia do Paacu Kultury, obiektu - o czym wszyscy wiedz - podarowanego przez Stalina.
Byo tak rzeczywicie, ZSSR sam zaproponowa podarunek: projekt, materiay, robotnikw. Nie wszyscy wiedz natomiast, e wiele zaleao od architektw i wadz polskich, np. przeznaczenie budynku, lokalizacja (rozwaano usytuowanie na Pradze) i wysoko. To Polacy wykazali si gigantomani, yczc sobie 230-metrow wie, gdy Rosjanie proponowali 120 metrw. Rosyjski projekt nie by przy tym typow kopi wieowcw moskiewskich. Sowieccy projektanci byli woeni po Polsce i zaprojektowali paac zafascynowani polsk architektur, czc jej tradycje z kanonami budownictwa komunistycznego. Powstao kilka wariantw, ktre Polacy modyfikowali, a dyskusje byy autentyczne i miay charakter partnerski. Wytykano np. nadmiar zdobie: monstrualne attyki - karykatur Krakowa i Kazimierza, iglic, ktra miaa nawizywa do szczytu Bramy Floriaskiej i rne mao gustowne detale elewacji. Krytyka ta nie zostaa jednak uwzgldniona i zdobienia pozostay.
Wiosn 1954 roku, gdy stan surowy budowli by ju gotowy, zaczto porzdkowa jej otoczenie i ozdabia je pomnikami. Wtedy to stan przy wejciu Kopernik, autorstwa Ludwiki Nitschowej, a po drugiej stronie Mickiewicz, rzebiony przez Stanisawa Horno-Popawskiego. Obie postaci przedstawiono w pozycji siedzcej, bo mia z nimi kontrastowa stojcy pomnik Stalina, ktry jednak nie powsta.
Ludwika Nitschowa (1889-1989), uczennica Wyczkowskiego, absolwentka krakowskiej ASP i Warszawskiej Szkoy Sztuk Piknych, jest autork pomnika Marii Curie-Skodowskiej w Warszawie (1934), warszawskiej Syrenki (1938), papiea Jana XXIII we Wrocawiu (1968), Kopernika w Brukseli (1974).
(fig)