Formowane przed wojn wzory polityki naukowej w Polsce kojarzyy inicjatywy instytucji akademickich z dziaaniami agend ministerialnych - uwzgldniano zarwno interes nauki, jak i racj stanu. Harmonia ta zostaa zburzona przez powojenne wadze komunistyczne. Na wzr ZSRR - jeszcze przed 1948 rokiem - zaczto budowa system partyjnego zarzdzania nauk. Mia on pocztkowo charakter niesformalizowany i skryty. Wybrane dyscypliny nauki, majce znaczenie ideologiczne, poddano nadzorowi „kierownikw frontu nauki”. Z ramienia wadz PPR zawiadywa nimi Jakub Berman, wspomagany przez Franciszka Fiedlera, redaktora „Nowych Drg”. Kierownicy frontu nauki odpowiadali za przebudow metodologiczn wybranych dyscyplin oraz sterowali polityk awansw i eliminacji kadrowych. Poprzez uzalenione od wadz PPR Ministerstwo Owiaty uzyskali dostp do stanowisk uczelnianych i moliwo instytucjonalnego awansu. Z zaoenia kierowali si obcymi nauce akademickiej wartociami.
Po utworzeniu PZPR pojawi si ju aparat partyjny w formie Wydziau Nauki, jednej z agent Komitetu Centralnego tej partii. Nadal organizowano narady partyjnej profesury, coraz liczniejszej, ale prymat uzyskaa sie komrek partyjnych w uczelniach i instytutach, sterowana poprzez instruktorw Wydziau Nauki. Struktury sieciowe animowane byy z centrali oklnikami i poleceniami - stanowiy w nauce ciao obce, tkank zrogowacia i zgubn dla uczonych i instytucji nauki akademickiej. Pod opiek Edwarda Ochaba Wydziaem Nauki kierowa Kazimierz Petrusewicz, po trzech latach zastpiony przez Zofi Zemankow. Dzieem tego ukadu bya przebudowa instytucjonalna nauki „na fali I Kongresu Nauki Polskiej”. Dokonano te systemowej wymiany „potencjau kadrowego” - okoo tysica pracownikw uczelni zostao usunitych, by zwolni miejsce dla ludzi systemu.
W okresie politycznej „odwily” przejciowo poczono Wydzia Nauki z Wydziaem Kultury, nastpnie w latach 1957-60 zarzd sprawowaa Komisja Owiaty i Nauki, zoona ju nie - jak Wydzia - z partyjnych urzdnikw, lecz z dziaaczy. Gdy system odzyska wzgldn rwnowag, powrcono do form etatowych. Powoanym w styczniu 1960 roku Wydziaem Owiaty i Nauki ponad dziesi lat kierowa Andrzej Werblan. W marcu 1975 roku zastpi go Jarema Maciszewski. Front nauki (a waciwie front walki z nauk akademick) pojmowany by w kategoriach walki ideologicznej - nauk rzdziy partyjne ukady, budowane koteryjnie, promujce rodowiskowy serwilizm i dyspozycyjno. Ideologi zastpi cynizm charakterystyczny dla nowego pokolenia dziaaczy. Dzieem tego ukadu bya nie tylko teza o wkroczeniu Polski w faz rewolucji naukowo-technicznej, o nadrzdnoci gospodarki i techniki nad nauk, ale i wydarzenia oraz represje pomarcowe.
Wydzia Nauki mia budowa agendy w komitetach wojewdzkich, a poprzez instruktorw i partyjne narady aktywizowa sie POP (podstawowych organizacji partyjnych) w instytucjach nauki. Strategi wyznaczay uchway plenw i zjazdw, przygotowywane w fazie projektowania przez Wydzia. Szczeglnie ingerowano w rozwj nauk spoecznych i gnbiono, take cenzuralnie, humanistyk. Na scenie ycia nauki dominoway typy dobrze ulokowanych, wpywowych dziaaczy - ich horyzont mentalny wyznacza dogmat lewicowoci, walka z rewizjonizmem we wasnych szeregach i z dysponentami, a przede wszystkim z jakkolwiek prb niezalenego mylenia.
Kryzys systemu - ruch „Solidarnoci”, tak aktywnie wspierany przez pracownikw nauki, a zwaszcza realia stanu wojennego - doprowadzi do upadku partyjnego zarzdu nauk. Znikny z obiegu partyjne frazesy, uchway i zarzdzenia, gesty i pozy partyjnych organizatorw nauki. Pozosta jednak budowany przez lata ukad instytucjonalny nauki oraz pokolenia wychowane w duchu partyjnej indoktrynacji. Pozostay te sentymentalne wspomnienia, tych zwaszcza, ktrzy awans do sfery nauki zawdziczali nie uzdolnieniom, lecz systemowi.