)
Podkomisja Nadzwyczajna do rozpatrzenia projektw ustawy o szkolnictwie wyszym przedstawia jednolity tekst projektu - „Prawo o szkolnictwie wyszym”. Do atutw projektu mona zaliczy m.in. scalenie ustawy o szkolnictwie wyszym i wyszych szkoach zawodowych, co sprzyja tworzeniu jednolitego systemu szkolnictwa wyszego. Znaczny postp odnotowano w dziedzinie pomocy materialnej dla studentw, chocia by on wynikiem wczeniejszych nowelizacji ustaw. Wzrosa ranga konferencji rektorw. Regulacje znacznej liczby zagadnie odesano do kompetencji senatw. Jednoczenie minister otrzyma upowanienie do regulacji w drodze rozporzdzenia wielu zagadnie.
Jak wyglda sytuacja uczelni niepastwowych na tle przyjtego projektu ustawy?
Po pierwsze, niepastwowe uczelnie magisterskie zostay zaliczone do uczelni zawodowych. Dodajmy, e wszystkie uczelnie pastwowe, poza zawodowymi, maj uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora, a wic zostay zaliczone do uczelni akademickich. Zapis ten prowadzi do wzrostu rangi uczelni pastwowych przy jednoczesnej degradacji niepastwowych. Przy okazji ulega take deprecjacji dyplom magisterski wystawiony przez uczelni zawodow w stosunku do dyplomu uczelni akademickiej, pomimo tego, e oba wystawiane s na podstawie tych samych standardw nauczania.
Tre art. 4, przy obecnym systemie finansowania uczelni, daje mae szanse przemianowania wyszych szk niepastwowych na akademie czy uniwersytety. Nie przewidziano te jednolitego finansowania studiw stacjonarnych w uczelniach pastwowych i niepastwowych. Sytuacja ta bdzie prowadzia do zaniku studiw stacjonarnych w uczelniach niepastwowych i niewykorzystywania stworzonych zdolnoci edukacyjnych (zaplecze materialne, kadra).
Po trzecie, ustawa nie otwiera moliwoci prywatyzacji uczelni pastwowych. W ostatnich latach nastpio natomiast umocnienie sektora pastwowego poprzez tworzenie nowych uniwersytetw i pastwowych szk zawodowych.
Po czwarte, w ustawie pozostawiono w zasadzie niezmienion drog awansu zawodowego nauczyciela akademickiego, poza zapisem w art. 106, ktry stwarza moliwo zatrudnienia na stanowisku profesora nadzwyczajnego osoby posiadajcej stopie naukowy doktora oraz znaczne i twrcze osignicia w pracy naukowej, zawodowej lub artystycznej. Z zapisw ustawy nie wynika jednak, e taki profesor bdzie zaliczony do tzw. minimw kadrowych, a take do uprawnie do nadawania stopnia naukowego doktora. W rozdziale drugim ustawy zmieniono przepisy dotyczce stosunku pracy pracownikw uczelni. Zmiany te, z jednej strony, s kwestionowane przez zwizki zawodowe, a z drugiej - nie stan si przyczyn tworzenia rynku pracy wrd nauczycieli akademickich, zwaszcza ze stopniem naukowych doktora habilitowanego i tytuem profesora. Nadmiar nauczycieli akademickich w najwikszych orodkach akademickich i najwikszych uczelniach na wielu kierunkach studiw skoni projektodawcw do wprowadzenia w ustawie art. 99 kategorii pracownika naukowego, co uzasadniano potrzeb tworzenia centrw naukowych przy uczelniach zwolnionych z obowizkw dydaktycznych. Rozwizanie to wywoywao dyskusj, zwaszcza w sytuacji braku odpowiedniej wsppracy nauki i praktyki gospodarczej.
Po pite, w art. 119 i art. 119a projektu ustawy wprowadzono ograniczenia dotyczce korzystania z kadry przez uczelnie niepastwowe, pastwowe uczelnie zawodowe, a take mniejsze pastwowe uczelnie akademickie, zlokalizowane szczeglnie poza tradycyjnymi orodkami szkolnictwa wyszego.
W warunkach stabilizacji rynku pracy wrd nauczycieli akademickich, braku mechanizmw mobilnoci kadr, zapisy ust. 2 art. 119 oraz art. 119a z punktu widzenia uczelni niepastwowych, a take, jak si wydaje, pastwowych uczelni zawodowych oraz mniejszych uczelni pastwowych, s nie do przyjcia. Prowadzi to moe bowiem do zmiany przestrzennego rozmieszczenia szkolnictwa wyszego w Polsce na niekorzy rednich miast. Zgodnie z ust. 2 art. 119, nauczyciel akademicki z mocy prawa nie moe podejmowa dodatkowego zatrudnienia lub prowadzi dziaalnoci gospodarczej. Wydaje si, e waciwym byoby rozwizanie, by pracownik niewywizujcy si ze swoich obowizkw by zwalniany. Na teren szkolnictwa wyszego zostay przeniesione zapisy ustawy z 16 kwietnia 1993 o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji w dziaalnoci gospodarczej, w szczeglnoci produkcji przemysowej i rolnej, w budownictwie, handlu i usugach. Uczelnie peni funkcje publiczne, wane dla rozwoju spoecznego i gospodarczego. W zwizku z tym system szkolnictwa wyszego powinien umoliwia ich wspprac i wspdziaanie, a nie zakada ich konkurowanie na podobiestwo podmiotw gospodarczych.
Uczelnie niepastwowe nie s w stanie konkurowa z sektorem pastwowym, poniewa s uczelniami modymi, rni si systemem finansowym. Uczelnie pastwowe otrzymuj dotacje na dziaalno naukow i dydaktyczn, a uczelnie niepastwowe korzystaj z tych dotacji w rozmiarach ladowych. Wadze publiczne i ustawodawcze powinny w zwizku z tym chroni sektor sabszy. Tym bardziej, e ksztaci on obecnie ponad p miliona studentw przy minimalnym zaangaowaniu rodkw publicznych.