)
Posiedzenie Komisji Sejmowej ds. Edukacji Nauki i Modziey powicone oglnej dyskusji na temat projektu ustawy „Prawo o szkolnictwie wyszym” przedstawionego przez Podkomisj odbyo si 19 stycznia. Z informacji przedstawionej przez prof. Ryszarda Hayna, przewodniczcego Komisji, oraz licznych gosw w dyskusji niedwuznacznie nasuwa si wniosek, e wok ustawy cigle istniej rnice pogldw i to w sprawach zasadniczych. Cze osb wskazywao na konieczno bardziej radykalnych zmian w systemie szkolnictwa wyszego. Rwnie z informacji napywajcych z uczelni niepastwowych (i nie tylko) wynika, e wysze szkolnictwo w Polsce nie stanowi monolitu, e w ustawie najlepiej reprezentowane s interesy najwikszych uczelni, za niedostatecznie traktuje si warunki rozwoju szk niepastwowych, pastwowych szk zawodowych i mniejszych uczelni pastwowych z uprawnieniami do nadawaniu stopnia naukowego doktora, zlokalizowanych poza tradycyjnymi orodkami akademickimi.
Wydaje si, e trwajca dyskusja przemawia za zmianami, jakie bd nastpoway w polskim i europejskim szkolnictwie wyszym, a w szczeglnoci dotyczcymi: udziau pastwa w finansowaniu szkolnictwa wyszego, przeobrae w sferze awansu zawodowego nauczycieli, rozwoju szkolnictwa prywatnego itd. Przedstawiciele naszego rzdu wypowiadali si ju na temat prywatyzacji szk wyszych lub przeobraenia niektrych uczelni w jednoosobowe spki Skarbu Pastwa. To ostatnie rozwizanie umoliwioby wchodzenie polskich uczelni w zwizki kapitaowe z podmiotami krajowymi i zagranicznymi.
Wedug danych OECD z 2000 roku, krajem o najwyszym udziale rodkw prywatnych zaangaowanych w proces ksztacenia bya Wielka Brytania. Prawie 50 proc. rodkw pochodzio wanie z tych rde. Wysze uczelnie Wielkiej Brytanii otrzymuj rodki finansowe zarwno ze rde publicznych, jak i prywatnych. Najwikszym rdem finansowania jest rzd. Czesne pacone przez studentw stanowi drugi co do wanoci strumie dochodw. Wikszo uczelni pobiera opaty za nauczanie oraz na pokrycie innych kosztw zwizanych ze studiami. S one jednakowe dla studentw z krajw Unii Europejskiej, dla pozostaych za s wysze. Uczelnie maj swobod w ustalaniu wysokoci czesnego, z tym e dla studentw z krajw UE nie moe ono przekracza maksymalnej wartoci ustalonej przez sekretarza stanu ds. edukacji i zatrudnienia. Studenci spoza Unii powinni pokrywa pene koszty swoich studiw. W ramach tej polityki wysze uczelnie i lokalne wadze edukacyjne decyduj o wielkoci opat, biorc pod uwag wasn sytuacj finansow.
Finansowaniem bada naukowych w szkoach wyszych, poza ciaami finansujcymi dziaalno dydaktyczn, zajmuj si rne specjalistyczne rady badawcze. Wysze uczelnie zachca si do zdobywania rodkw finansowych rwnie z innych alternatywnych rde, zwaszcza poprzez poszukiwanie sponsorw i uzyskiwanie prowizji z projektw badawczych realizowanych dla firm przemysowych i handlowych. Doradza si im take promowanie swoich usug.
W hiszpaskich uniwersytetach publicznych studenci musz pokrywa cz kosztw swoich studiw. Zgodnie z Uniwersyteck Rad Spoeczn, czesne za studia prowadzce do oficjalnych stopni akademickich ustala spoeczno autonomiczna, na obszarze ktrej znajduje si uniwersytet. Jednak wysoko czesnego musi si mieci w ramach ustalonych przez Rad Uniwersytetw. Opaty rejestracyjne dla poszczeglnych rodzajw studiw okrela rada spoeczna uniwersytetu.
Poza rodkami z czesnego i innych opat studenckich uczelnie otrzymuj przychody z: subsydiw przyznanych przez spoeczno autonomiczn, w ktrej s zlokalizowane, oraz przeleww z budetu centralnego; subsydiw i darowizn od instytucji publicznych i prywatnych; dochodw z majtku lub innej dziaalnoci; dochodw z tytuu pracy naukowej, technicznej lub artystycznej zamawianej przez jednostki publiczne i prywatne.
W Szwecji finansowanie szkolnictwa wyszego jest oparte na kontrakcie zada edukacyjnych przydzielanych kadej uczelni. Kontrakt zawiera cele do realizacji przez dan uczelni nie tylko w nastpnym roku podatkowym, ale take w czasie jednego lub kilku okresw 3-letnich. Podstawow zasad finansowania jest wynagradzanie uczelni za wyniki osignite w kadym roku podatkowym, wyraone liczb ksztaconych studentw, przeliczon na tzw. rwnowaniki penoetatowe studiw stacjonarnych oraz liczb zdobytych punktw kredytowych w roku. Uczelnie mog przenie niewykorzystane w danym roku podatkowym rodki na nastpny rok, jednak w wysokoci nie wikszej ni 10 proc. wartoci (maksymalnej) przyznanych rodkw.
Uczelnie niepastwowe s finansowane na podobnych zasadach, jak pastwowe: w postaci kontraktw negocjowanych pomidzy rzdem a fundacj. Istniej take porozumienia rzdu ze Sztokholmsk Szko Ekonomii oraz kolegiami teologicznymi, a ponadto z niektrymi innymi kolegiami prywatnymi. W przypadku prywatnych uczelni parlament decyduje corocznie o wielkoci przyznanej dotacji.
W Niemczech podejmowane s prby wprowadzenia odpatnoci za nauk w pastwowych szkoach wyszych. W gospodarce liberalnej z jednej strony obnia si podatki, a z drugiej strony zwiksza dochody spoeczestwa i obywatele sami decyduj, na co maj przeznaczy swoje pienidze. System taki sprzyja tworzeniu nowych miejsc pracy, w przeciwiestwie do sytuacji, w ktrej budet pastwa jest obciony bezpatnym rozdawnictwem, wymagajcym wysokich podatkw i kosztw pracy. Wydaje si, e wczeniej czy pniej nauka w szkoach pastwowych bdzie odpatna, ale przy jednoczesnym zorganizowaniu odpowiedniego systemu pomocy materialnej dla studentw. Taki system zapewnia najwysz efektywno, poniewa studenci paccy za studia s w bardzo duym stopniu zainteresowani tym, co za wpacone pienidze otrzymuj.