Studencka samotność

W rozważaniach dotyczących prognoz rozwoju szkolnictwa wyższego w Polsce rzadko podejmowane są problemy odbiorców usług edukacyjnych, młodzieży akademickiej, zapotrzebowania na wyższe wykształcenie, skutków zmian dokonywanych w procesach edukacyjnych oraz ich wpływu na jakość i skuteczność kształcenia. Uzyskiwany dziś dyplom wyższej uczelni jest z pewnością czymś innym niż 25 lat temu. Czy jest gorszy? Czy opinie sędziwej polskiej profesury o niskim poziomie studiów i prac magisterskich są słuszne? Moim zdaniem, nie.

Młodzieży akademickiej, kształconej w większości polskich wyższych uczelni w minionym piętnastoleciu, należy szczerze współczuć. Podczas studiów ograniczane były do minimum jej kontakty z kadrą nauczycieli akademickich. Egzaminy miały najczęściej formę testów ocenianych przy pomocy komputera. Osobista konsultacja lub rozmowa z profesorem była praktycznie niemożliwa. Tym, którzy mieli szczęście zapisać się na profesorskie seminarium magisterskie, udawało się uzyskać u profesora najwyżej kilkunastominutową audiencję. Najczęściej jednak z opracowaniem tematu pracy musieli uporać się samodzielnie.

Od początku polskiej transformacji środowiska wyższych uczelni ogarnęła psychoza gospodarki rynkowej i walki konkurencyjnej. W uczelniach rozpoczął się „wyścig szczurów”. Walka o jak najwyższą pozycję w grupie nie sprzyjała przyjaźni i współpracy. Do rzadkości należała więc wspólna nauka, wspólne przygotowywanie się do kolokwiów i egzaminów. Nie do pomyślenia było podpowiadanie lub ściąganie na kolokwiach i egzaminach, a nawet zgoda na przepisanie notatek z wykładów w przypadku nieobecności spowodowanej chorobą.

Absolwenci wyższych uczelni z końca i początku nowego wieku nie utrzymują kontaktów z kolegami ze swojego roku studiów. Nie pomagają sobie w zdobywaniu pracy i w zawodowym życiu. Ich wyścig trwa dalej, choć zdają już sobie sprawę z tego, że nie będzie żadnych nagród i rozstrzygnięć. Wiedzą już, że sukces zawodowy odnieść można pracując w zespole, wykonując precyzyjnie zaplanowany element wspólnej zbiorowej pracy. Do tego ich nie przygotowano. Uwierzyli w „wyścig szczurów” i odrabiają teraz kolejną lekcję prawdziwego zawodowego życia.

Nakreślony tu czarny obraz rzeczywistości szkolnictwa wyższego w Polsce jest, niestety, w znacznym stopniu prawdziwy. Na jego podstawie nie można sformułować oceny jakości wyższego wykształcenia uzyskanego przez absolwentów wyższych uczelni i dyplomów, można natomiast sformułować ocenę działalności uczelni i rzetelności pracy nauczycieli akademickich. Jeśli zasłużeni, samodzielni, wieloetatowi pracownicy naukowo-dydaktyczni uczelni, posiadający monopol na nauczanie, mają jeszcze odrobinę czasu i umiejętności niezbędnych do samooceny, to z pewnością sformułują taką ocenę we własnym sumieniu.

Co do absolwentów polskich wyższych uczelni z lat 90. i początku nowego stulecia, stwierdzić można z całą pewnością, że nabyli niezwykłe umiejętności samodzielnej pracy wszechstronnej, ekonomicznej, organizacyjnej i informacyjnej zaradności oraz osiągnęli niezwykłą sprawność w samodzielnym zdobywaniu wiedzy zawartej na współczesnych elektronicznych nośnikach informacji w strukturze sieci Internetu. Można spodziewać się, że w przyszłości osiągać będą dzięki temu wiele sukcesów zawodowych, tymczasem jednak czekają ich długie zawodowe staże.

Obraz szkolnictwa wyższego w Polsce, w minionym piętnastoleciu nie jest, oczywiście, jednolity. Nauczyciele akademiccy traktujący swoją pracę, jak misję, zdołali w tym czasie stworzyć wokół siebie środowiska, które osiągnęły ogromne sukcesy również w skali międzynarodowej. Wspaniałymi przykładami są informatycy z Uniwersytetu Warszawskiego, lekarze z Akademii Medycznej Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz inżynierowie z Wydziału Mechanicznego Energetyki i Lotnictwa Politechniki Warszawskiej.

Krytyka jakości studiów wyższych, poziomu prac magisterskich, wiedzy absolwentów wyższych uczelni, formułowana coraz częściej przez wielu zacnych profesorów, którzy uzyskali wykształcenie i tytuły w poprzedniej epoce, wydaje się wynikać z ich własnego postrzegania coraz bardziej ograniczonego udziału w procesie edukacyjnym i wynikających z niego, w pełni uzasadnionych, obaw. Dyplomy wyższych studiów uzyskane przez absolwentów uczelni w minionym dziesięcioleciu różnią się oczywiście od dyplomów uzyskanych w poprzedniej epoce. Dokumentują wiedzę o innym świecie, z pewnością bardziej złożonym i skomplikowanym. Prace dyplomowe i magisterskie pisane samodzielnie przez studentów, bez dodatkowych konsultacji promotorów, są w większości bardzo dobre dzięki wspomagającej ich zaradność, powszechnej dostępności wszelkich źródeł informacji. A błędy i niedostatki wynikają z samotności polskich studentów.

Pomimo pilnej konieczności zmian w szkolnictwie wyższym, epoka wieloetatowych, podróżujących po kraju, wiecznie zajętych, niezastąpionych profesorów z poprzedniej epoki trwać będzie jeszcze długo. Nie można spodziewać się w najbliższej przyszłości dopuszczenia do stanowisk profesorskich w uczelniach młodych, zdolnych, ambitnych doktorów, którzy mogą zaszczepić swój entuzjazm i wiarę w przyszłość samotnym dzisiaj studentom. Nowe prawo o szkolnictwie wyższym, przygotowywane już od blisko dziesięciu lat, które mogło być pierwszym krokiem w budowaniu nowoczesnego szkolnictwa wyższego w Polsce, utknęło właśnie kolejny raz w otchłani polityki. Przedłuży to samotność studentów o kolejne lata.

Najnowszy numere-wydanie

Błąd 404 - Strona o podanym adresie nie istnieje

   Wróć na stronę główną