)
Ostatnie dziesi lat upyno pod znakiem gorcej dyskusji o roli biotechnologii w rolnictwie. W czasie, gdy w Stanach Zjednoczonych obsiewa si corocznie miliony akrw genetycznie zmodyfikowanymi nasionami, w Europie Zachodniej jedynie Hiszpania posiada znaczce areay biotechnologicznie ulepszonej kukurydzy uprawianej na skal komercyjn. Rozpowszechnienie osigni biotechnologii, obejmujcej upraw rzepaku, pszenicy, ryu, kukurydzy, pomidorw oraz owocw pestkowych, mogoby przynie Europie wiksze plony. Rolnicy mniej wydaliby na upraw i ograniczyli zuycie pestycydw. Zyskaaby na tym gospodarka i rodowisko. Warto zaznaczy, e biotechnologiczne odmiany na przykad ziemniaka s odporne na zaraz ziemniaczan, a wic daj wiksze plony i wymagaj mniejszej ingerencji chemii w upraw. Podobnie jest z innymi rolinami. Ale jak przekona niechtnych do GMO i prowadzonych bada genetycznych?
Najtrudniej walczy z utartymi stereotypami i stanowiskiem „nie, bo nie”. A jeeli tak, najdelikatniej mwic, ostrono przejawiaj rwnie decydenci polityczni - bo rolnictwo, produkcja ywnoci i zyski z tego sektora pynce s niewtpliwie polityk - to na postp w dziedzinie bada i ich wykorzystanie s marne szanse. Zablokowanie pienidzy decyzj polityczn zatrzyma koo napdowe wiedzy, wic rce badaczom. Naukowcy wyliczyli (dane z 2004 roku, sprzed rozszerzenia Unii), e dziewi zmodyfikowanych gatunkw uprawnych przyniosoby zwikszenie plonw o 8,5 miliona ton rocznie. Przychd (netto) producentw moe wzrosn a o 1,6 miliarda euro, przy czym te dziewi gatunkw zmniejszyoby zuycie pestycydw o 14,4 tysica ton w porwnaniu ze stosowanymi obecnie metodami ochrony rolin. Z objtych analiz przypadkw wynika, e najwiksze zyski z wprowadzenia gatunkw modyfikowanych genetycznie odnieliby hodowcy pomidorw, z uwagi na najwikszy przyrost plonw i najwikszy wzrost dochodw netto.
A jak przedstawia si sytuacja w Polsce? Jak dotd, nic nie produkujemy, nie hodujemy i nie zarabiamy na rolinach genetycznie modyfikowanych. Prowadzone s oczywicie badania, i to na bardzo wysokim poziomie, ale bez konkretnych aplikacji. Mao kto wie, jak ogromny wkad wniosa polska nauka w dynamiczny rozwj wiatowej biotechnologii. Doktor Wacaw Szybalski z Gdaska, obecnie pracujcy w uniwersytecie stanowym w Madison, jako pierwszy przedstawi pomys i podj prb opatentowania koncepcji wprowadzajcej korzystne geny do organizmw. Doktor Ernest Jaworski jest „ojcem” ponad 2/3 wszystkich upraw transgenicznych. Doktor Jerzy Paszowski z uniwersytetu w Bazylei wzbogaci ry w beta-karoten - prowitamin witaminy A, ktrej brak, jak wiemy, prowadzi do utraty wzroku. Ten zoty ry („golden rice”) uratowa miliony ludzi z krajw Trzeciego wiata.
Pierwsze roliny cakowicie uodpornione na choroby wirusowe, dziki wprowadzeniu w nie nowych genw, wyszy spod rki doktora Wojciecha Kaniewskiego z Poznania. Jest on rwnie twrc transgenicznych ziemniakw i pomidorw. Maria Berezowska-Kaniewska, mieszkajca od 17 lat w USA, stworzya sodkiego ziemniaka, odpornego na wirusy, dziki czemu udao si podnie plon tej roliny o 60 procent. Sodki ziemniak jest podstawowym poywieniem w najbiedniejszych krajach Afryki i Azji. Nawet przeciwnicy GMO nie zdoali zablokowa jego wprowadzenia do uprawy, bo Afryka ju przeszo 30 lat temu jasno okrelia swoje stanowisko w tej sprawie, mwic, e wol umrze zatruci ni godni. I jako przez tyle lat nikt si nie otru.
Znamienne s wyniki Pracowni Bada Spoecznych w Sopocie a wykonane na zlecenie Polskiej Federacji Biotechnologii. Profesor Tomasz Twardowski, prezes PFB i wiceprzewodniczcy Komitetu Biotechnologii PAN, powiedzia na spotkaniu z dziennikarzami, e interesowao go zbadanie wiedzy o GMO wrd polskich rolnikw. Okazao si, e 3/4 rolnikw syszao o zastosowaniu GMO w produkcji rolinnej i nawet spora grupa mylaa, e s ju w kraju uprawiane. Rolnicy nie s negatywnie nastawieni do GMO, opowiadaj si za wolnym wyborem midzy tradycj a transgenami. Obawa jest jednak przed zbytem takich podw, co w efekcie bdzie, jak na razie, hamulcem w zasiewaniu i uprawie takich rolin. Wnioski z tych bada nasuwaj si same. W Polsce konieczna jest dalsza edukacja w tej materii, a nie agitacja na rzecz GMO. Tym bardziej e wiat ju dawno policzy zyski z wprowadzenia do produkcji transgenw.
Biotechnologia rolnicza rozwija si bardzo intensywnie gwnie w obu Amerykach, Australii, Chinach, a ostatnio take w Indiach i na Filipinach. Wedug przewidywa ekspertw, do koca dekady okoo 15 milionw rolnikw bdzie uprawia roliny ulepszone biotechnologicznie na areale blisko 150 milionw hektarw. I jeszcze jedna uwaga. Nasze obawy przed ywnoci genetycznie modyfikowan s mao uzasadnione, warto bowiem by konsekwentnym. Kupujc towary w sklepach, ju nabywamy, wiadomie lub nie, ywno modyfikowan: kiebasy, czekolady, kisiele, galarety. Sprowadzamy do kraju genetycznie zmodyfikowan soj i kukurydz i to wanie z niej, po przetworzeniu, powstaj dodatki do rnych rodkw spoywczych i pasz. I nie zawsze znajdziemy oznakowanie na towarze, bo jeli zawarto genetyczna nie przekracza 0,9 procent produktu, prawo nie wymaga informowania nas o tym. A producenci i sprzedawcy chtnie z tego korzystaj.
Artur Wolski, dziennikarz Polskiego Radia, peni funkcj rzecznika prasowego PAN.