)
Mam koleg Antoniego, ktry posiad zdolno oceniania publikacji - w szczeglnoci ksiek z dziedziny literaturoznawstwa - w cigu kilkunastu sekund. Patent jest prosty: otwiera si tom na stronach indeksowych i sprawdza, czy jest tam moje nazwisko. Jeli jest - ksika jest dobra, ewentualnie bardzo dobra, jeli nie ma - ksika na pewno dobra nie jest. Jak mnie cytuj, to znaczy, e jestem niezy. Wszak - jak twierdzi prof. Andrzej Pilc w kwietniowym „FA” - „cytowalno publikacji naukowej jest jednym z najwaniejszych kryteriw jej jakoci”, ale zarazem „w wielu dziedzinach, takich jak: nauki humanistyczne, prawne, spoeczne, o sztuce, liczba cytowa nie jest dobrym wskanikiem jakoci publikacji”. Z tego wniosek, e w literaturoznawstwie nie jest. Mam problem z gowy, ale przecie bolej nad brakiem rwnouprawnienia w nauce i obawiam si, e prawda humanistw mniej jest szanowana od prawdy matematykw, logikw czy zgoa biologw molekularnych, a ju tym bardziej specjalistw od biologii kosmicznej.
Ale to nie znaczy, e problem jako taki nie istnieje. Bo wszak cytowanie czyjej pracy niekoniecznie musi oznacza zaakceptowanie tego, co zostao zacytowane. Cytowanie moe by przecie cytowaniem pozytywnym i negatywnym. I zastanawiam si, czy liczniki cytowa - bo na pewno ju co takiego wymylono, a jeli nie wymylono, to si wymyli - maj wmontowany ukad rozrniajcy cytowania pozytywne i negatywne. Jeli takiego ukadu rozrniajcego brakuje, wwczas liczenie cytatw moe okaza si zwodnicze, a w niektrych wypadkach wrcz wypaczajce rzeczywisto. Kto bowiem moe zacytowa autora, nawet wielokrotnie, po to tylko, by wykaza, i jest on bcwaem i durniem, jego praca za przykadem - by moe nawet wzorcowym, a zatem wartym cytowania - naukowego zidiocenia i paranoi.
I co? Liczymy takie cytaty, czy ich nie liczymy? Problem to zapewne marginalny, niemniej wart uwagi, gdy wszyscy zainteresowani jestemy waciw ocen jakoci cytowanych prac naszych koleanek i kolegw. Tym bardziej e, jak czytam w cytowanym artykule, „rednia cytowa w rozmaitych dziedzinach nie jest taka sama. Gdy zajmujemy si zagadnieniami biologii molekularnej/genetyki, wwczas mamy redni zgoa inn ni wtedy, gdy zajmujemy si problemami nauki o rolinach/zwierztach” - w tym drugim wypadku „20 cytowa z tej dziedziny nauki odpowiada 70-80 cytowaniom z biologii molekularnej”. Czego si dowiedziawszy, zaczynam si zastanawia, czy to s cytowania pozytywne, czy negatywne. Jeli za negatywne, to w takim razie, jak dalece podlegaj one urednieniu.
W tym, co pisz, nie naley si dopatrywa niewczesnych artw z powanie przez prof. Pilca traktowanego cytatomiernictwa. Jest prawd trudn do zakwestionowania twierdzenie, mwice, e praca cytowana jest prac dla jakich powodw wan, zwracajc uwag. Nie oznacza to jednak automatycznie, e jest to praca dobra czy wrcz rewolucyjna lub tylko przeomowa. Lecz nawet jeli tak jest, to z kolei nie zawsze bywa cytowana. Zdarza si bowiem i tak, e jest jedynie przywoywana, bd e przywoywany jest tylko jej autor, w dodatku w przytoczeniach swych wypowiedzi, ktre nie zostay oznaczone cudzysowem. Jeli tak si zdarza, wwczas stajemy przed powanym problemem badawczym, jakim jest zdefiniowanie pojcia cytatu. Cytat albowiem potocznie rozumiany jest jako przytoczenie tekstu podane w cudzysowie. Jeli cudzysowu brak - jak wwczas, gdy mwi o twierdzeniu Goedla, zasadzie Heisenberga lub definicji prawdy Tarskiego - trudno to uzna za cytat, cho przecie tak wanie mwic, odwouj si do konkretnych prac naukowych. Byoby zatem rzecz suszn uzna fakt takiego odwoania si do dziea za swoisty „cytat”. Tyle e „cytat” ten cytatem nie jest, przynajmniej w powszechnym rozumieniu tego terminu.
Wszystko, oczywicie, mona sprowadzi do absurdu - take „cytowalno”, zwaszcza przyjmowane w tej dziedzinie kryteria. Tyle e istnieje przemona potrzeba oceniania prac i wynalezienia takiego sposobu oceny, ktry pozwoliby wyeliminowa uznaniowo i zapewni moliwie daleko idc obiektywizacj. Lecz tu znw powraca problem nierwnowagi dyscyplin. Jeli bowiem, jak dowiaduj si z artykuu prof. Pilca, istniej odpowiednie przeliczniki midzydyscyplinarne w dziedzinach przyrodniczo-matematycznych, wwczas mog porwnywa warto dzie rnych autorw. Tej moliwoci jednak jestem pozbawiony wwczas, gdy chciabym porwna dorobek kosmologa i jzykoznawcy, gdy ten ostatni, jako przedstawiciel nauk humanistycznych, swych dzie nie moe podda kryterium cytatomierniczemu. A wszak obaj s ludmi nauki, ich prace za s pracami naukowymi. Tymczasem prace pierwszego z nich s jakby lepiej naukowomierne od prac tego drugiego. Strasznie to niesprawiedliwe i moe prowadzi do swoistego naukowego rasizmu, do budowania jakich hierarchii, dowodzcych, i jaka dyscyplina jest „krlow nauk” (powszechnie przyjmuje si, e jest ni filozofia, ale ta, jako dyscyplina humanistyczna, zdaje si wymyka badawczym sprawdzianom).
Strasznie to wszystko frustrujce. Ale nie ma si w gruncie rzeczy czym przejmowa. Najwaniejsze, e powoli rok akademicki zblia si do koca i bdzie mona przez czas jaki od powagi naukowego ycia odpocz. W moim wypadku oznacza to jednak take czytanie i gromadzenie cytatw, ktre wykorzystam w kolejnej ksice. Postaram si zebra kilka cytatw z pism kolegi Antoniego, bo na jego ocenie moich prac jako szczeglnie mi zaley.