)
Przy okazji porzdkowania swego tak zwanego dorobku (zasady zmuszaj czyni to dwa razy do roku) natknem si na artyku o trudnociach w rozpoznawaniu ostrego zapalenia wyrostka robaczkowego, ale stary, z 1970 roku. Zupenie o nim zapomniaem. Czytam i zaczynam si denerwowa. C to za bzdury! Czybym ja to (wraz z kolegami) pisa? Wstp nieadekwatny do tekstu gwnego, tekst gwny zbyt lakoniczny, za to liryczny, podpis pod tabel nie odpowiada zawartoci, kolumny danych statystycznych si nie sumuj, zdania nie wi si logicznie, wnioski s wzite z sufitu, pimiennictwa brak. Ogarn mnie smutek, a rachunek dokona yciowych wyda mi si o wiele gorszy ni dotd sdziem.
Na szczcie przechowuj maszynopisy. Zadaem sobie trud i odnalazem w tekst gdzie na dnie drugiej szafy w trzeciej piwnicy. ty, rozpadajcy si, kwany papier. Niedugo rozsypie si w proch. Taki podkradao si wtedy w biurze u mamy (a przy okazji spinacze), bo w sklepach bywa rzadko. Artyku wystukaem na nim za pomoc maszyny do pisania na podstawie studenckich bada przeprowadzonych wraz z przyjacimi z roku. Maszyna pochodzia z zakadw „ucznik”, innej nie miaem, i pamitam, e ta radomska firma produkowaa urzdzenia do pisania tylko dla niepoznaki, eby wrg si nie poapa, e jej gwnym celem jest wytwarzanie broni i amunicji do zwalczania imperializmu zachodnioniemieckiego. Na wszelki wypadek urzdzenie byo nader kiepskie, bez przerwy si zacinao, odpaday z niego gwki czcionek, przypominao, e reprezentuje socjalizm.
Jako si okazao, e zy sprzt wcale nie musia przeszkadza w pisaniu. Pisanie odbywa si w gowie, na papierze pojawia si tylko jego wizualne odbicie. Ten dawny tekst o wyrostku nadal jest naukowo aktualny i porusza ciekawe zagadnienia praktyczne. Przypominam sobie zaarte dyskusje z dzisiejszymi profesorami, a wtedy studentami pitego roku medycyny, Waldkiem Staszkiewiczem, Irkiem Krasnodbskim. Pracowalimy nad kadym zdaniem, kadym przecinkiem. Gdybym dzi jako redaktor mia przyjmowa t prac do druku, nie wahabym si ani chwili, jest dobra i nic si nie zestarzaa. Biologia nie zmienia si tak szybko jak technika. Jest te zadbany stylistycznie i leksykalnie, wida przepisywaem go kilka razy, bo prawie nie ma poprawek odrcznych.
Tekst obszerny, ale w maszynopisie. W druku zostaa z niego ledwie poowa. Porwnanie tych dwch wersji wypada tragicznie. W czasopimie skrty za skrtami, bezmylne. Czyja rka pousuwaa co drugie sowo, a nawet wiersze z tabeli, kompletnie zmieniajc sens caoci. Swobodnie wycinano co popadnie, zapewne z wykrtem w zanadrzu, e to ingerencja cenzury. Mona by zapyta, co miaa cenzura do wyrostka robaczkowego. Chyba tylko to, e ten zapalnie zmieniony narzd staje si czerwony, na co wadza ludowa bya bardzo wyczulona. Nie potrafi ju odtworzy, kim by energiczny redaktor, ale jestem gotw go przekl, bo artyku, najdelikatniej mwic, jest bezwartociowy, jeli nie kompromitujcy. Zaczynam rozumie, dlaczego do doktoratu nie wykazaem go w zestawie publikacji.
Jak wida, przez lata zdyem o nim zapomnie, wyprze go z niedobrej pamici, bo jako czowiek dzisiejszych czasw pocieszam si, e wiat mimo wszystko sta si doskonalszy. Tylko e stare niestety trwa. W jednym z tekstw prasowych napisaem, e Marian Mazur (1909-83) zwile opisa niepodwaalne zasady pracy badawczej, a miaem na myli to, e trafnie wypunktowa najczstsze bdy logiczne wspczesnych uczonych i poda, jak ich unika. Ale redakcja zmienia sowa „opisa niepodwaalne zasady pracy badawczej” na „sformuowa zasady nauki” i tak oto zostaem wykreowany (okrelenie z tej gazety) na durnia, bo w nowej wersji zdanie to znaczyo, e nie wiem, o czym pisz. By moe skrty w artykule byy niezbdne, co nie miecio si w szpaltach, brakowao miejsca na reklam tabletek od blu gowy, ale czy trzeba byo zmienia a tak naukowo? Bardzo si zdenerwowaem.
Tekst ten, co prawda, we wspomnianym dorobku jest mao istotny, ale jego historia po raz kolejny mi uwiadomia, e nawet jedno sowo moe zmieni losy, i to nie tylko publikacji. Z ubolewaniem myl o stworzonym na podstawie nowatorskiej koncepcji i pod kierunkiem Mirosawa Baki najlepszym sowniku jzyka polskiego, ktry nieszczliwie zatytuowano „Inny sownik jzyka polskiego”. Zaszkodzio mu swko „inny”. „Innego” nikt nie chce, wszyscy potrzebuj normalnego, ta znakomita ksiga sprzedawaa si wic bardzo niemrawo. Dua strata dla kultury.
To idzie dalej. Ludzie si skar, e w warszawskiej ksice telefonicznej chochlik masowo pozmienia im nazwiska. „Wiszniewski” figuruje jako „Winiewski”, a „Nowaczyk” jako „Nowak”. Mnie te si dostao. Ale niektrzy si ciesz, zwaszcza piraci drogowi. Zapani na przekroczeniu dozwolonej prdkoci s sprawdzani w policyjnym komputerze - i nie ma ich. Jako ywo nie istniej. Zatem i tam te - jedno sowo w t, drugie w tamt, a nawet ta jedna maa literka... Susznie. Co za rnica?
e-mail: pmuldner@mp.pl