Obszary deprecjacji

Prawo o szkolnictwie wyższym powinno stwarzać ogólne ramy rozwoju tego sektora w zmieniających się warunkach zagranicznych i krajowych. Wyższy stopień ogólności ustawy może zapewnić większą autonomię uczelni i dłuższy żywot aktu normatywnego. Wydaje się, że przejęta 3 czerwca przez Sejm ustawa &8222;Prawo o szkolnictwie wyższym&8221; nie spełnia tych warunków.

W ramach polityki edukacyjnej państwa powinno się określić główne trendy rozwoju szkolnictwa wyższego, niezbędny potencjał rzeczowy i niematerialny. Zagadnienia te nie zostały określone w dostatecznym stopniu. Szkolnictwo wyższe pod wieloma względami rozwija się żywiołowo. Tworzy się kosztem społeczeństwa bazę materialną, która za 10 lat może być niedostatecznie wykorzystana, tworzy się nowe uczelnie, pomimo tego, że już istniejące nie mają kandydatów na studia. I dotyczy to obydwu sektorów. Brakuje odpowiedzi na pytanie: jaka ma być rola uczelni prywatnych (obecnie niczyich)? W wielu miastach, gdzie już są uczelnie wyższe, tworzy się uczelnie państwowe, zamiast dofinansować te, które już istnieją. Wiadomo przecież, że w uczelni wyższej na każdym kierunku studiów musi być odpowiednia liczba studentów. Jest to ważne, bo na każdym kierunku studiów trzeba zatrudnić przynajmniej 4 profesorów i 6 adiunktów, a także asystentów. Brak odpowiedniej skali usług powoduje nadmierny wzrost kosztów. Z drugiej strony, olbrzymia liczba studentów na niektórych wydziałach nie zapewnia odpowiedniego kontaktu studenta z kadrą dydaktyczną.

Ciężar dyskusji ze spraw o charakterze strategicznym, długofalowym, został przeniesiony na rozwiązania szczegółowe, często zapewniające byt obecny albo krótkookresowy najsilniejszym jednostkom szkolnictwa wyższego. Ustawa o tak szczegółowej regulacji nie może być dobrą ustawą, a jej żywot nie może być długi.

Obszarów deprecjacji niepaństwowego szkolnictwa wyższego jest wiele. Ważniejsze z nich są następujące:

• Deprecjonowani są studenci, ponieważ na studiach stacjonarnych muszą oni w całości ponosić koszty kształcenia, a ich koledzy w uczelniach państwowych mają studia bezpłatne. Zmiana w trzecim czytaniu art. 160 nie chroni liczby miejsc na studiach stacjonarnych w uczelniach państwowych i została dokonana z pominięciem interesów polskiej młodzieży, ale na korzyść przychodów uczelni państwowych;
• Władze rządowe, wiedząc o tym, że liczba kandydatów na studia będzie malała, ciągle rozbudowują sektor państwowy, stwarzając jednocześnie korzystniejsze warunki uczelniom państwowym niż niepaństwowym. Uczelnie niepaństwowe nie mogą np. liczyć na pomoc władz samorządowych;
• W konstrukcji przepisów prawnych przyjmuje się kryteria, których uczelnie niepaństwowe nie mogą spełnić lub ich nie posiadają. Np. do tworzenia zamiejscowych ośrodków dydaktycznych przyjęto jako kryterium posiadanie uprawnień do nadawania stopnia naukowego doktora, chociaż było wiadomo, że wszystkie uczelnie państwowe takie uprawnienia posiadają, a uczelnie niepaństwowe tylko w niewielkim stopniu. Z opinii wielu uczelni magisterskich wynika, że ich wnioski o te uprawnienia są załatwiane negatywnie, pomimo spełniania kryteriów. Uczelnia niepaństwowa nie ma żadnej szansy zostania uniwersytetem czy politechniką;
• Deprecjonuje się uczelnie niepaństwowe poprzez zaliczanie uczelni magisterskich do uczelni zawodowych. Zastosowany podział na uczelnie akademickie i nieakademickie budzi wiele zastrzeżeń;
• Z punktu widzenia otrzymywania pomocy z funduszy strukturalnych uczelnie niepaństwowe nie są traktowane jak jednostki gospodarcze, ale niektóre organy administracji rządowej próbują je traktować jak podmioty gospodarcze;
• Uczelnie niepaństwowe są niczyje - ani państwowe, ani też prywatne. Ta niejednoznaczność jest hamulcem ich rozwoju;
• Udzielanie pozwoleń na krótkie kilkuletnie okresy powoduje, że uczelnie nie mają zdolności do zaciągania kredytów, a więc i rozwoju;
• Uczelnie niepaństwowe są zagrożone likwidacją, podczas gdy uczelnie państwowe - nie;
• Polityka wzrostu płac nauczycieli akademickich w tempie wyższym od tempa przyrostu PKB powoduje, że i w uczelniach niepaństwowych pojawia się silna presja na wzrost wynagrodzeń. Jednak uczelnie te, utrzymujące się z czesnego, nie mają takich możliwości, bo wysokość czesnego i jego zmiany zależą głównie od sytuacji materialnej społeczeństwa, a system uzupełniania czesnego z budżetu czy wprowadzenie bonu edukacyjnego jest traktowany marginalnie i fakultatywnie.

Zgodnie z opinią wielu uczelni niepaństwowych, do obszarów traktowanych symetrycznie w uczelniach państwowych i niepaństwowych należy zaliczyć wymagania kadrowe i standardy nauczania, ale procedury otwierania nowych kierunków studiów nie są już symetryczne i zależą od liczby uprawnień do nadawania stopnia naukowego doktora.

Reasumując, można z pewnością stwierdzić, że koliduje to z przyjętymi w konstytucji zasadami, z których wynika, że podstawowym filarem efektywności w gospodarce rynkowej jest własność prywatna.

W chwili pisania tego artykułu ustawę rozpatruje Senat RP. Liczba uwag i poprawek jest olbrzymia. Zgłosiła je Konferencja Rektorów Uczelni Niepaństwowych, a także inne organizacje oraz osoby fizyczne.

Najnowszy numere-wydanie

Błąd 404 - Strona o podanym adresie nie istnieje

   Wróć na stronę główną