Page Not Found - Forum Akademickie

Błąd 404 - Strona o podanym adresie nie istnieje



Gwiazdy i meteory


By³ pierwszym w Polsce geologiem terenowym w pe³nym tego s³owa znaczeniu. Nie stworzy³ wprawdzie systematycznego dzie³a, obejmuj±cego ca³okszta³t geologii ziem polskich, ale badania jego sta³y siê podstaw± dla prac nastêpnego pokolenia geologów, a wiele z jego publikacji zachowa³o do dzi¶ warto¶æ.
Stanis³aw Czarniecki

GEOLOG I MI£O¦NIK PODHALA

Monika Szab³owska−Zaremba

Trudno podaæ dok³adn± datê wyjazdu rodziny Zeuschnerów z Niemiec do Polski. Wiadomo, ¿e osiedlili siê w Skwierzynie niedaleko Gorzowa. Tam pradziad Ludwika za³o¿y³ aptekê, która przetrwa³a w rodzinie przez trzy pokolenia. W 1788 Karol Zeuschner przeniós³ siê do Warszawy. Tu w³a¶nie w 1805 urodzi³ siê jego syn, Ludwik, który rozs³awi³ rodowe nazwisko na ca³y ¶wiat. Niestety, ró¿na jego pisownia uniemo¿liwi³a rzetelny spis dorobku naukowego badacza. W publikacjach zagranicznych Ludwik stosowa³ najczê¶ciej zapis: Zeuschner lub Zeischner, w polskich za¶ – Zejszner, by w ten sposób podkre¶liæ swój patriotyzm. Z tego powodu zosta³ nawet usuniêty w latach 30. z UJ.

O dzieciñstwie i m³odo¶ci Zejsznera nic nie wiadomo, oprócz tego, ¿e gimnazjum oraz liceum ukoñczy³ w Warszawie. W latach 1822−24 studiowa³ filozofiê w UW. W Berlinie studiowa³ historiê naturaln±, paleontologiê oraz mineralogiê. Wysoko ceni³ wyk³ady Karola Rittera, wybitnego geografa niemieckiego i spotkania oraz rozmowy z Heglem. W 1826 uda³ siê do Getyngi, a dwa lata pó¼niej otrzyma³ tam tytu³ doktora.

Po powrocie do kraju w latach 1829−33 pracowa³ jako profesor mineralogii w UJ. Organizowa³ wycieczki w okolice Krakowa, Pienin, Podhala i Tatr, które odbywa³ zazwyczaj samotnie, choæ ponoæ ju¿ wtedy stara³ siê zabieraæ z sob± studentów. W 1833 opublikowa³ podrêcznik do mineralogii oraz kilkana¶cie rozprawek geologicznych oraz mineralogicznych w jêzyku polskim, niemieckim i francuskim. Jak podaje A. Cha³ubiñska („Kosmos” 1928, t. 53), w sumie w latach 1829−71 Zejszner opublikowa³ 146 dzie³, rozpraw i komunikatów.

W wyniku nasilenia siê germanizacji UJ, a tak¿e z powodu zamkniêcia katedry mineralogii, Zejszner musia³ odej¶æ z uczelni. W latach 1833−37 by³ dyrektorem górnictwa Rzeczypospolitej Krakowskiej. Niewiele zachowa³o siê informacji o tym okresie jego dzia³alno¶ci. Na pewno tak wysoki urz±d pozwoli³ mu na podwy¿szenie statusu materialnego. W latach 1837−48 pracowa³ jako tzw. uczony prywatny. W ci±gu tych 11 lat ukaza³o siê ok. 75 prac i artyku³ów naukowych. Dziêki temu, ¿e publikowa³ za granic±, geologia ziem polskich (szczególnie Karpat) sta³a siê znana w Europie. Pod koniec 1837 uda³ siê w kilkumiesiêczn± podró¿ do Niemiec i Austrii, uczestniczy³ w miêdzynarodowym zje¼dzie przyrodników w Pradze, gdzie przedstawi³ opracowany przez siebie przekrój geologiczny Karpat. Po zakoñczonej podró¿y wróci³ do Krakowa, a potem wyjecha³ do Warszawy. Zaprzyja¼ni³ siê z pisarzami i naukowcami z krêgu „Biblioteki Warszawskiej”, na ³amach której zamieszcza³ artyku³y geologiczne oraz ludoznawcze.

Dla mi³o¶ników Podhala Zejszner jest przede wszystkim badaczem Tatr. W jego dorobku naukowym znajduje siê wiele rozpraw na temat budowy tych gór, ich struktury oraz zlodowacenia. W 1844 wyda³ w Berlinie mapê geologiczn± Tatr. Warto jednak przywo³aæ dzie³o mniej znane: Pie¶ni ludu Podhalan, czyli górali tatrowych polskich (1845). Zejszner bowiem interesowa³ siê bogactwem sztuki ludowej, zapisywa³ wszystkie dane o strojach, obyczajach i budownictwie tatrzañskim.

Przyja¼ni³ siê z Wincentym Polem. By³ jego zaprzeczeniem: skryty, samotnik, pozbawiony daru s³owa, ostro¿ny, jednak bardzo czêsto popiera³ idee Pola.

W 1845 przy czasopi¶mie „Biblioteka Warszawska” ukaza³y siê pierwsze zeszyty z cyklu „Paleontologia polska”. Zaprezentowano w nich 15 map i bogat± bibliografiê. Wed³ug zamys³u autora, „cykl mia³ zawieraæ opis zoologiczny i geologiczny wszystkich zwierz±t i ro¶lin skamienia³ych polskich do poznania warstw ziem s³u¿±cych”. Niestety, wydano tylko trzy numery, gdy¿ nie by³o chêtnych prenumeratorów. Jednak Zejszner nie porzuci³ idei popularyzacji ukochanej nauki i w 1856 ukaza³a siê Geologia do ³atwego pojêcia zastosowana – pierwsza w Polsce ksi±¿ka popularnonaukowa z tej dziedziny wiedzy. W latach 1848−57 Zejszner ponownie zosta³ wyk³adowc± w UJ. By³ profesorem w katedrze geologii, zoologii (do 1855) oraz mineralogii, której podstawy da³ on sam w 1852, zak³adaj±c osobne zbiory mineralogiczne oraz oddzielaj±c j± od geologii. W latach 1857−58 wyk³ada³ w Akademii Medyko−Chirurgicznej w Warszawie, potem za¶ by³ urzêdnikiem do specjalnych poruczeñ w Komisji WRiOP. Wtedy to opracowa³ mapê geologiczn± Królestwa. W 1870 powróci³ do Krakowa, by na zamówienie Galicyjskiego Banku Przemys³owo−Handlowego prowadziæ poszukiwania górnicze.

Przez ca³e ¿ycie badacz kolekcjonowa³ wspania³e okazy (m.in. czaszkê mamuta wykopan± pod Rzeszowem). Po jego ¶mierci prawie ca³e zbiory zakupi³o muzeum Dzieduszyckich we Lwowie. Do czasów nam wspó³czesnych zachowa³o siê niewiele eksponatów, mo¿na je obejrzeæ m.in. w zbiorach UJ.

3 stycznia 1871 Ludwik Zejszner zosta³ w okrutny sposób zamordowany, w celach rabunkowych, przez nowo przyjêtego s³u¿±cego. Spoczywa na cmentarzu rakowieckim.

Page Not Found - Forum Akademickie

Błąd 404 - Strona o podanym adresie nie istnieje

Page Not Found - Forum Akademickie

Błąd 404 - Strona o podanym adresie nie istnieje