)
Czy pomidzy uczelniami pastwowymi i niepastwowymi moliwa jest przyja, wzajemna pomoc i yczliwa wsppraca? Czy te skazani jestemy na bezwzgldne konkurowanie o pienidze na rynku edukacyjnym, ktre doprowadzi musi do kryzysu i upadku jednego lub drugiego sektora? Czy moliwa jest koegzystencja obu sektorw? Moe z punktu widzenia interesw pastwa i spoeczestwa, po rozadowaniu napicia wynikajcego z koniecznoci zapewnienia wyszego wyksztacenia wszystkim modym Polakom w warunkach wyu demograficznego, niepastwowe szkoy wysze s ju niepotrzebne i naley je zlikwidowa? A moe w interesie pastwa i spoeczestwa jest rzeczywiste wypenienie konstytucyjnych zobowiza pastwa do zapewnienia obywatelom bezpatnego wyksztacenia i konieczne jest podwyszenie dotacji budetowych do poziomu umoliwiajcego uczelniom pastwowym prowadzenie wycznie studiw bezpatnych, stacjonarnych i niestacjonarnych?
Pastwowe i niepastwowe uczelnie wysze oferuj dzi wicej miejsc na studiach ni maj chtnych, a rozpoczynajcy si ni demograficzny zapowiada dalszy gwatowny spadek liczby kandydatw w kolejnych latach, co wie si ze zmniejszeniem dochodw z prowadzenia patnych studiw. W rodowiskach obu sektorw pojawiaj si wic nowe pomysy i wizje ograniczenia lub wyeliminowania konkurencji w realizacji wasnych projektw edukacyjnych i osiganiu przyszych dochodw.
Dla uczelni niepastwowych atrakcyjna jest wizja wprowadzenia administracyjnego zakazu komercyjnej dziaalnoci uczelni pastwowych w zakresie prowadzenia studiw wyszych, uznania studiw niestacjonarnych za studia, a nie, jak dotychczas, za dodatkow usug edukacyjn, za ktr mona byo pobiera opaty. Dla uczelni pastwowych natomiast atrakcyjna jest wizja szybkiej likwidacji sektoraniepastwowego, konkurujcego w walce o pozabudetowe dochody z patnych studiw. Gdyby nie byo uczelni niepastwowych, w sytuacji niu demograficznego atwo byoby rozwin prowadzone ju studia niestacjonarne i przyj wszystkich kandydatw na studia.
Konsekwencj takiej wizji jest mylenie o powszechnej odpatnoci za studia, rwnie stacjonarne, w uczelniach pastwowych, a w dalszej kolejnoci - o penym uniezalenieniu si od budetu pastwa i prywatyzacji pastwowego szkolnictwa wyszego. Obie wizje s, moim zdaniem, ze, a prba realizacji ktrej z nich zniweczy sukces osignity w rozwoju szkolnictwa wyszego w minionym pitnastoleciu. Dotychczas uchronilimy si szczliwie od prywatyzacji szkolnictwa wyszego. Uczelnie stanowi wsplne narodowe dobro, tworz fundament naszej kultury.
Uczelniami prywatnymi nie s uczelnie niepastwowe. Zaoyciel jest w Polsce fundatorem, a nie wacicielem uczelni, w rnym stopniu, w zalenoci od statutowych rozwiza, zaangaowanym w biece zarzdzanie ryzykiem finansowym wynikajce z prowadzenia uczelni. Uczelnie niepastwowe posiadaj osobowo prawn, s zwolnione od podatku dochodowego i VAT. Zyski musz by kierowane na finansowanie rozwoju uczelni. Zaoyciel uczelni niepastwowej nie moe jej sprzeda, co najwyej rozwiza i z wasnych rodkw spaci jej wierzycieli.
Uczelnie niepastwowe w swej ekonomicznej filozofii niewiele rni si od pastwowych. Pastwowe i niepastwowe wykonuj zadania publiczne, chocia pastwowe to publiczne, a niepastwowe to niepubliczne. W uczelniach pastwowych podstawowym skadnikiem budetu jest dotacja z budetu pastwa, a uzupeniajcym – dochody z odpatnych studiw oraz inne dochody wynikajce z zaradnoci i przedsibiorczoci rodowiska akademickiego, np. wynikajce z prowadzonej dziaalnoci naukowo−badawczej. W uczelniach niepastwowych podstawowym skadnikiem budetu jest dochd z odpatnych studiw i take inne dochody wynikajce z zaradnoci i przedsibiorczoci rodowiska akademickiego, rwnie z prowadzenia prac naukowo−badawczych oraz, coraz czciej, dotacje z prywatnych rodkw zaoyciela uczelni.
Pastwowe i niepastwowe uczelnie posiadaj podobne struktury wydatkw, naraone s na podobne zagroenia oraz ryzyko i skazane na wzajemne konkurowanie, co w minionych pitnastu latach przynioso wiele korzyci, szczeglnie modziey. Teraz bdzie gorzej. Rozpoczyna si etap konkurowania w najtrudniejszych obszarach jakoci ksztacenia, atrakcyjnoci i innowacyjnoci projektw edukacyjnych, umiejtno zdobywania rodkw na finansowanie edukacyjnych i naukowych przedsiwzi. Uczelnie, ktre nie sprostaj konkurencji, mog przesta istnie.
Pomimo wszystko, pastwowe i niepastwowe uczelnie nie musz stosowa bezwzgldnych metod w konkurencyjnej walce. Zachowanie umiaru w stosowaniu marketingowych chwytw i socjotechnicznych zabiegw uszlachetni nasz konkurencj i sprawi, e dziki niej nowy etap jakociowego rozwoju szkolnictwa wyszego w Polsce, moliwy dziki uchwaleniu nowego „Prawa o szkolnictwie wyszym”, przyniesie po raz drugi najwiksze korzyci polskiej modziey. Koegzystencja pastwowego i niepastwowego sektora szkolnictwa wyszego jest, moim zdaniem, moliwa i potrzebna. Konkurencja, szczeglnie w zakresie jakoci ksztacenia, nie wyklucza przyjani, wzajemnej pomocy i yczliwej wsppracy pomidzy uczelniami.
Wierz, e wsppraca w realizacji wsplnych projektw edukacyjnych i prowadzeniu bada naukowych pomidzy pastwowymi i niepastwowymi uczelniami bdzie si rozwijaa i przyniesie wiele korzyci uczelniom, spoeczestwu i pastwu.