Konieczne zmiany

Przy okazji inauguracji roku akademickiego 2005/06 niektórzy przedstawiciele największych uczelni niepaństwowych bardzo pozytywnie wypowiadali się o ustawie „Prawo o szkolnictwie wyższym”, co nie zmienia faktu, że środowisko uczelni niepaństwowych nie zaakceptowało niektórych rozwiązań i będzie postulowało w niedługim czasie wprowadzenie odpowiednich zmian w ustawie.

Zacznę od sprawy może nie najważniejszej, a mianowicie od konferencji rektorów i uznania magisterskich uczelni niepaństwowych za uczelnie zawodowe. Środowisko uczelni niepaństwowych wnioskowało, aby istniała Konferencja Rektorów Uczelni Niepaństwowych (Niepublicznych). Państwowe uczelnie zawodowe postulowały, aby była konferencja rektorów państwowych uczelni zawodowych. Oprócz tego miała istnieć KRASP. Sejm, na wniosek ówczesnej większości, przyjął inne rozwiązanie. W ustawie przewidziano istnienie KRASP i Konferencji Rektorów Zawodowych Szkół Polskich. Efekt jest taki, że środowisko uczelni niepaństwowych zostało podzielone, część uczelni niepaństwowych z uprawnieniami do nadawania stopnia doktora trafiła do KRASP. Państwowe uczelnie zawodowe nie chcą być razem z uczelniami niepaństwowymi, ponieważ, jak twierdzą, mają inne warunki funkcjonowania. Życie nasuwa wniosek, że należy przyjąć inne rozwiązania: albo utworzyć jedną konferencję, zrzeszającą wszystkie uczelnie - na co nie zgodzą się uczelnie państwowe - albo też przewidzieć oddzielne konferencje rektorów uczelni państwowych i niepaństwowych.

Przy obecnych minimalnych wymaganiach kadrowych i standardach nauczania podział na uczelnie zawodowe i akademickie jest fikcyjny. Uczelnie zawodowe poprzednio miały przynajmniej inne wymagania kadrowe. Obecnie zostały one ujednolicone, tak więc proces nauczania na studiach licencjackich i magisterskich, niezależnie od tego, czy jest to magisterska uczelnia zawodowa, czy uniwersytet, jest taki sam. Jednakowe wymagania kadrowe i standardy nauczania przekreśliły możliwość kształcenia zawodowego, ponieważ w większości uczelni nie ma możliwości zatrudnienia specjalistów praktycznie znających dany zawód. Minimalne wymagania kadrowe nakazują zatrudnianie profesorów i adiunktów. Podział uczelni na zawodowe i akademickie jest dyskusyjny. Wydaje się, że należy wrócić do podziału uczelni według uprawnień do stopnia kształcenia. Życie wskazuje na to, że trzeba zmienić wymagania kadrowe na pierwszym stopniu kształcenia. Na rynku pracy obserwuje się braki profesorów i zaznacza się większą podaż adiunktów, którzy mogą pozostawać bez pracy w wyniku niedostosowania minimalnych wymagań kadrowych do życia. Ustawa nie wyzwoliła i nie wyzwoli mobilności profesorów, chociażby dlatego, że utworzono stanowiska profesorów o charakterze naukowo-badawczym, bez obowiązku dydaktyki.

Innym zagadnieniem dyskryminującym uczelnie niepaństwowe jest udzielanie im pozwolenia na czas ograniczony, ostatnio na 5 lat czy też krótsze okresy. Uczelnie państwowe tworzone są na czas nieograniczony. Jest to szkodliwe dla rozwoju uczelni niepaństwowych. Uczelnia, która ma pozwolenie na działalność na 5 lat, nie powinna przyjmować studentów po trzecim roku działalności (przy studiach licencjackich), bo nie ma pewności, że ukończą oni studia w tej uczelni przy trzyletnim cyklu kształcenia. Warunki tworzenia uczelni niepaństwowych są i tak bardzo trudne. Założyciel musi być cudotwórcą, aby utworzyć uczelnię, która zapewni przynajmniej dostateczne warunki kształcenia. Inaczej jest, gdy tworzy się państwową uczelnię zawodową. Znam przypadek, że państwowa uczelnia zawodowa otrzymała od miasta budynki, kilka milionów na rozruch od lokalnego samorządu, znaczną sumę od marszałka województwa itp. Jest to nieporównywalnie lepszy start niż w przypadku uczelni niepaństwowych. A przecież są to pieniądze podatników.

W każdym roku ok. 50 uczelni będzie się ubiegało o przedłużenie pozwolenia na działalność. Będą musiały przygotować tasiemcowe sprawozdania ze swojej działalności. Czynności te są niezależne od normalnej działalności PKA.

Okresowe pozwolenia na działalność nie pozwalają uczelniom na zaciąganie wieloletnich kredytów inwestycyjnych, np. dziesięcioletnich, o czym pisałem już wcześniej.

W ustawie nie są jednakowo traktowani studenci studiów stacjonarnych w uczelniach państwowych i niepaństwowych, co ogranicza dostępność najmniej zamożnej młodzieży do wyższego wykształcenia. Z danych uczelni niepaństwowych na terenach słabiej rozwiniętych wynika, że ponad 30 procent studentów pochodzi ze środowiska wiejskiego, a 50 procent z małych i średnich miast. Niezadowolenie studentów mniej zamożnych i ich rodziców narasta i może przyjąć drastyczne formy, jeżeli istniejące zasady premiowania bogatszych nie ulegną zmianie.

Najnowszy numere-wydanie