A TU POSPOLITOŚĆ SKRZECZY

Piotr Müldner−Nieckowski

Dziennikarzom zawdzięczam wiele, mam dla nich wielki szacunek, ale przyznam, że czasem przyglądam się ich pracy z zadumą. Ostatnio nabrali się na bardzo przeciętną informację o ptasiej grypie i wzajemnie się podniecając, stworzyli atmosferę poważnego zagrożenia na świecie. Biorąc za dobrą monetę wypowiedzi niektórych żądnych rozgłosu urzędników, nadali tej pospolitej i mało zaraźliwej chorobie status zabójcy ludzkości. Od kilku tygodni nie ma dziennika telewizyjnego czy radiowego, żeby nie było o tym mowy. Ludzie uwierzyli w nadchodzący kataklizm i przestali dokarmiać gołębie. To trochę przypomina niegdysiejszą aferę z AIDS, której wirus podobno miał przechodzić z człowieka na człowieka nawet przez grube mury i kanały wentylacyjne. Pamiętam, że mój przyjaciel na początku lat dziewięćdziesiątych dostał zadanie stworzenia ośrodka profilaktyki tej choroby, ale warszawscy tubylcy za nic nie chcieli pozwolić na otwarcie placówki w budynku, w którym mieszkali. Przychodnia w końcu powstała, ale po cichu, w przeciwnym razie nie miałaby szans.

Jakoż chyba się w prasie i telewizjach zorientowano, że sprawy z ptasią grypą zabrnęły za daleko i że ktoś za bardzo nabroił, skoro teraz za wszelką cenę próbuje się to odkręcić i robi wywiady z fachowcami, którzy zapewniają, że nie ma mowy o epidemii wśród ludzi. Moim zdaniem za późno. Mści się brak elementarnej wiedzy. Horror utrwalił się w tak zwanej świadomości społecznej na dobre. Wróbelki mają nie jeść z ręki właśnie teraz, w XXI wieku, kiedy już tyle wiemy o chorobach zakaźnych! Jakoś z serwisów prasowych wypadła informacja, że ptaki są nosicielami specyficznego wirusa od wieków. I nie tylko wirusa.

Nie dziwię się wcale, że pewien polityk (nie podaję nazwiska, bo słyszałem, że jest oskarżony) osiągnął dobre wyniki w wyborach. Najpierw media twierdziły, że to łobuz i niewykształcony dureń, kłamca, wichrzyciel i populista, po czym w niezliczonych spotach telewizyjnych pokazywano go a to w roli wysypywacza zbóż, a to krzykacza na wiecu, a to zasmuconego losem ojczyzny, a to triumfującego w Sejmie i wygłaszającego oskarżenia. Na jego miejscu byłbym z tej niekonsekwencji bardzo kontent. Powinien kochać dziennikarzy. Na pewno kocha.

Rekordy w jego popularyzowaniu bije telewizja TVN. Ta sama zresztą, w której dziennikarze propagują i inne pospolite wzorce, na przykład językowe. Kiedy Donald Tusk po przegranych wyborach prezydenckich powiedział pospolicie: „Kochani, nie dałem rady”, prezenterka TVN−24 dwukrotnie pospolicie powtórzyła ze smutkiem i w dobrej wierze, że Donald Tusk rzeczywiście nie dał rady. A przecież powinna była powiedzieć: „nie dał sobie rady” albo: „nie podołał”. Tak byłoby lepiej i nie mniej telewizyjnie. Ale i temu się nie dziwię. Kiedyś ta sama osoba po otrzymaniu nagrody Wiktora powiedziała, że „nie da rady podnieść statuetki”, więc domyślam się, że ten zwrot ma w umyśle od dość dawna.

Pospolitość, jak ów oskarżony polityk, wdziera się w nasze życie wszystkimi szparami. Już nie wysyła się SMS−u (tak jak listu), ale SMS−a. W wiadomościach telewizji publicznej TVP, tej z obowiązkami edukacyjnymi, słyszymy, że „trzeba przestrzegać przepisy ruchu drogowego” (zamiast „przepisów”), a w serwisie sportowym, że „z drużynami zachodnimi polskim piłkarzom nie idzie wygrywać” (zamiast „polscy piłkarze nie potrafią wygrywać”). Już myślałem, że to przejęzyczenie, gdy po kilku minutach powiedziano: „Trenerowi Kasperczakowi nie szło dogadać się z działaczami Wisły”, po czym w pogodynce miły pan oznajmił, że: „Czym większy wyż nad europejską częścią Rosji, tym u nas więcej słońca” (zamiast: „Im większy...”).

Sekretarz Rady Języka Polskiego dr Katarzyna Kłosińska mówi, że media powinny przestrzegać staranności wypowiedzi i unikać form potocznych, ale moim zdaniem jej apel, kolejny przecież w powojennej historii Polski, nie odniesie skutku, bo środki masowego przekazu są obecnie jak nigdy nastawione na docieranie do ludzi niewykształconych. To oni decydują. Stanowią ogromną większość odbiorców i od nich zależy nie tylko wynik wyborów, ale przede wszystkim ilość pieniędzy z reklam. Panuje nieuzasadnione przekonanie, że jeśli do słuchaczy i czytelników o niskim poziomie kultury języka będzie się mówiło i pisało zbyt ładnie i poprawnie, to ci zaczną wyłączać odbiorniki, a kioski z gazetami omijać szerokim łukiem.

W takim razie przypomnę, że słynny cytat z „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego brzmiał: „A tu pospolitość skrzeczy” i że to właśnie dziennikarze już w latach dwudziestych XX w. przerobili ten zwrot na mniej drażliwy: „rzeczywistość skrzeczy”. Niektórzy sądzą bowiem, że zastąpienie jakiegoś słowa innym albo usunięcie go z języka spowoduje likwidację problemu. Były już takie próby. Sowiecki satrapa Leonid Breżniew wydał dekret, w którym kazał z piśmiennictwa wyrugować psychopatie. Tak skutecznie, że od tamtej pory mają się jeszcze lepiej.