)
Sformuowanie o „zapyziaych uniwersytetach” (czytaj: polskich uczelniach), ktrych nie da si pchn naprzd, „bo na przeszkodzie stan skostniae i nastawione na obron swych pozycji struktury akademickie”, pado z ust jednego z najbardziej znanych i wpywowych polskich politykw i zbulwersowao rodowisko akademickie. Czy ta ocena ma uzasadnienie w faktach? Jakie rzeczywicie s dzi polskie szkoy wysze? Przestarzae czy nowoczesne? Konserwatywne czy otwarte? A moe po prostu zacofane i zapyziae?
Kady, kto cho troch ledzi sprawy szkolnictwa wyszego, wie, e od 1990 roku liczba studentw wzrosa 4,5-krotnie. Jest ich prawie 2 miliony, tyle co w dwukrotnie liczniejszych Niemczech. Liczba nauczycieli akademickich wzrosa w tym czasie o okoo 20 procent. Wskanik scholaryzacji mamy jeden z wyszych w Europie. A zatem znaczcy sukces. Tak, jednak okupiony spadkiem jakoci ksztacenia i patologiami, jak choby nieodpowiedzialna wieloetatowo. Jednoczenie to rodowisko akademickie wypracowao podstawy funkcjonowania komisji akredytacyjnych, w ktrych dziaanie zaangaowanych byo kilka tysicy osb, i wymusio powoanie Pastwowej Komisji Akredytacyjnej. A teraz, poprzez wiele zapisw nowego „Prawa o szkolnictwie wyszym”, wymusza zmian jakoci. Dziaania PKA - komisji pastwowej, cho skupiajcej przedstawicieli rodowiska - ktra w gruncie rzeczy sama wypracowaa zasady swojego funkcjonowania, s jednymi z najdalej idcych w Europie. To rodowisko prowadzi od lat wiele dyskusji, jak choby na temat standardw nauczania, i to ono - a nie na przykad ministerstwo edukacji czy politycy - wypracowuje polityk edukacyjn i upomina si o zmiany. To uczelnie prowadz wiele dziaa na rzecz otoczenia - na przykad dyskusje i otwarte wykady czy uniwersytety trzeciego wieku - oraz inicjuj wiele dziaa chronicych dziedzictwo narodowe, na przykad wanie uniwersytety, z wasnych funduszy, opiekuj si spucizn paryskiej „Kultury”, podejmuj inicjatywy skierowane do krajw za nasz wschodni granic. To rodowisko aktywnie wcza si w Proces Boloski i przeksztaca polskie uczelnie.
Czy struktury akademickie s skostniae i nastawione na obron swych pozycji? Na pewno wiele w nich konserwatyzmu, jak w kadej instytucji dugiego trwania. Ma te miejsce - co nie moe dziwi, bo nie ma grupy, ktra tego nie czyni - obrona wasnych interesw, ale rwnoczenie jest wiele mylenia o przyszoci. A co do wzorw, to sposobu, w jaki obraduje i uzgadnia swoje stanowisko na przykad konferencja rektorw uczelni akademickich - w ktrej zasiadaj rektorzy reprezentujcy rne interesy i rne opcje polityczne - z powodzeniem mogliby si uczy politycy.
Czy to znaczy, e rodowisko akademickie zasuguje wycznie na pochway? Tak dobrze, niestety, nie jest. rodowiskowe status quo przegrywa czsto z myleniem o powinnociach, demokracja przybiera formy reprezentacji interesw grupowych, brak jest rygoryzmu co do narusze zasad etycznych, w wielu dziedzinach i instytucjach struktura oparta jest na hierarchii, a nie zdolnociach i pracowitoci - to tylko przykady wad.
A zatem jakie s polskie uniwersytety? Odpowied nie jest prosta, ale na pewno nie zapyziae.