W poprzednim roku akademickim polskie uczelnie ksztaciy 1926, 1 tys. studentw, w tym uczelnie niepastwowe 582, 1 tys. (30, 2 proc.). Uczelnie pastwowe zwikszyy przyjcia na pierwszy rok studiw o 5201, a niepastwowe o 29 631 studentw. Trudno oceni, czy to trwaa tendencja i co na ni wpyno.
W latach 1995−2004 udzia wydatkw publicznych na szkolnictwo wysze w Polsce wzrs z 0, 75 do 1 proc., a wic wystpi relatywny przyrost tych wydatkw o 33, 3 proc. Uczelnie tworzyy i rozwijay baz materialn, o czym wiadcz nakady inwestycyjne, ktre od 2000 corocznie znacznie przekraczaj 1, 5 mld z. W 2004 nakady na inwestycje wynosiy 1785, 8 mln z. Udzia uczelni niepastwowych w oglnych wydatkach na inwestycje wzrasta od 4, 5 proc. w roku 1995 do 18, 7 proc. w 2004.
Udzia nakadw na inwestycje w uczelniach niepastwowych jest znacznie niszy od udziau ksztaconych studentw, co z pewnoci wynika z moliwoci finansowych tych uczelni. W 2004 wynik finansowy netto w uczelniach niepastwowych wynosi 160, 5 mln, a amortyzacja 100, 6 mln (cznie 261, 1 mln), a nakady inwestycyjne 333, 6 mln z. Rnica musiaa by pokryta z kredytw bankowych lub z wpat wacicieli. Naley nadmieni, i uczelnie pastwowe dysponoway znacznie wikszymi funduszami wasnymi, bo amortyzacja w 2004 wynosia 568, 1 mln, wynik finansowy 166, 1 mln, a wic cznie bya to kwota 734, 2 mln z. Midzy uczelniami prywatnymi i pastwowymi istniej znaczne rnice w finansowaniu rozwoju. W uczelniach niepastwowych rdem finansowania inwestycji, poza kredytami, ktre trzeba spaca, s: amortyzacja i nadwyka przychodw nad kosztami ich uzyskania. Uczelnie pastwowe otrzymuj dotacje na inwestycje oraz przekazywane im s grunty i gotowe obiekty budownictwa.
Uczelnia niepastwowa musi wypracowywa nadwyk przychodw nad kosztami ich uzyskania, w przeciwnym wypadku nie ma zdolnoci do zacigania kredytw, nie moe prowadzi rozszerzonej reprodukcji rodkw trwaych itp. Poziom nadwyki w stosunku do przychodw w 2004 wynosi 7, 8 proc. Problem moe polega jednak na tym, e rozkad tej nadwyki nie jest prawdopodobnie taki sam we wszystkich uczelniach. Uczelnie, ktre nie uzyskuj nadwyki finansowej w wysokoci 5−7 proc., musz pilnie zrestrukturyzowa swoj gospodark finansow, bo bd traciy zdolno rozwojow. Trzeba podkreli, e nakady na inwestycje i remonty praktycznie nie maj koca. Budynki i sprzt zuywaj si. Trzeba je cigle odnawia, dotyczy to caej gospodarki, nie tylko uczelni.
Nadwyka przychodw nad kosztami w uczelniach niepastwowych prawie w caoci przeznaczana jest na wzrost funduszu zasadniczego, poniewa opodatkowanie wyniku finansowego brutto wynosi zaledwie 0, 6 proc. Jest to bardzo dobra polityka finansowa uczelni prywatnych. Zaoyciele widz sens i potrzeb rozwoju uczelni. W taki sposb rozwija si baza materialna szkolnictwa wyszego i ronie warto majtku narodowego.
W strukturze kosztw dziaalnoci zauwaa si pewne rnice w uczelniach pastwowych i niepastwowych. Dziaalno uczelni pastwowych jest bardziej pacochonna. Udzia wynagrodze z narzutami w kosztach uczelni pastwowych wynosi 73, 7 proc., a w uczelniach niepastwowych 64, 3 proc. Obala to mit o wysokich przecitnych wynagrodzeniach profesorw w uczelniach prywatnych, ktre pac prawie dwuipkrotnie wysze podatki w stosunku do przychodw. Pracownicy uczelni pastwowych na podre subowe wydaj o prawie 60 proc. wicej pienidzy.
Uczelnie niepastwowe w stosunku do udziau ksztaconych studentw dysponuj zbyt niskim funduszem zasadniczym. Wynika to jednak z faktu, e s to stosunkowo mode jednostki. Udzia funduszu zasadniczego uczelni prywatnych w caym funduszu wszystkich uczelni wynosi w Polsce w roku 2002 – 10, 1 proc., a w 2004 – 11, 2 proc. Majtek uczelni pastwowych by tworzony przez wiele lat, a czasem nawet przez stulecia, w czym partycypowali podatnicy.
Koszty jednostkowe ksztacenia, opublikowane przez GUS w 2004, w uczelniach pastwowych wynosiy rocznie 8977, a w uczelniach niepastwowych 5358. Porwnania te wymagaj jednak specjalnych bada analitycznych. Zale one od skali dziaalnoci, ktra jest korzystniejsza w uczelniach pastwowych, kierunkw studiw, sposobu uzyskiwania tzw. studentw przeliczeniowych. Wiele uczelni prywatnych prowadzi nie z wasnej winy tylko studia niestacjonarne. Wie si to z dodatkowymi kosztami niewykorzystanych pomieszcze od poniedziaku do pitku itp.
Dofinansowywanie studiw stacjonarnych w uczelniach prywatnych nie tylko wyrwnaoby dostpno studiw dla modziey, ale take przyczynioby si do lepszego wykorzystania majtku narodowego. Z danych GUS wynika, e gospodarka finansowa uczelni niepastwowych jest poprawna. Przez przyrost tej gospodarki silnie przebijaj si tendencje rozwojowe uczelni. Nawet niewielka pomoc pastwa dla uczelni niepastwowych pozwoliaby na ich dokapitalizowanie i stworzenie z nich bardzo dobrych jednostek edukacyjnych.