)
Rys. 1. Podstawowe elementy systemu certyfikacji internetowych kursw e−learningu
Gwatowny rozwj Internetu, a zwaszcza udostpnienie od roku 1994 technologii www i protokou HTTP, spowodoway pojawienie si materiaw dydaktycznych dostpnych za pomoc przegldarek internetowych. Pocztkowo miay one form zwykego tekstu. Po dziesiciu latach intensywnego rozwoju technologii internetowych kursy takie zawieraj dodatkowo obrazy (rysunki), moduy interakcyjne, obiekty multimedialne, narzdzia do komunikacji pomidzy uczestnikami szkolenia a instruktorem od najprostszych, jak poczta elektroniczna, a do wideokonferencji.
Dzi liczba oferowanych w takiej postaci materiaw dydaktycznych jest olbrzymia. Mona przyj, e kady prowadzony w formie klasycznej przedmiot w szkoach wyszych ma swj odpowiednik elektroniczny dostpny poprzez Internet. Poza uczelniami, kursy w postaci elektronicznej oferuj rwnie firmy szkoleniowe oraz wiele przedsibiorstw i instytucji, gwnie dla swoich pracownikw.
Jak kady nowy model udostpniania wiedzy, rwnie e−learning wzbudza wiele kontrowersji. Zdecydowani przeciwnicy tej metody argumentuj, e nie zastpi on klasycznego modelu nauczania „nauczyciel – ucze”. Zwolennicy uwaaj natomiast, e chodzi wanie o to, aby ten, ich zdaniem kosztowny i nieefektywny, klasyczny sposb przekazywania wiedzy zastpi e−learningiem. Uwaam, e obie metody mog i powinny istnie rwnolegle. W obu systemach naley podnosi jako zaj i tworzy odpowiednie mierniki tej jakoci.
Ze wzgldu na du rnorodno oferowanych na rynku edukacyjnym kursw e−learningu oraz to, i uytkownik zwykle nie ma moliwoci oceny jakoci kursu przed jego „skonsumowaniem”, powstaje naturalna potrzeba weryfikacji jakoci kursu przez niezalen od waciciela kursu i jego potencjalnych klientw instytucj.
Certyfikacja to procedura prowadzca do wydania przez instytucj certyfikujc (SEM Forum) pisemnego zawiadczenia – certyfikatu – o uzyskaniu przez dany internetowy kurs e−learningowy pozytywnej oceny jakoci (gwarancji) ksztacenia. Certyfikacja to potwierdzenie, e kurs spenia przyjte przez Stowarzyszenie Edukacji Menederskiej FORUM kryteria oceny jakoci ksztacenia dla tego rodzaju materiaw.
W ramach SEM FORUM w 1994 powoano Porozumienie Szk Biznesu na rzecz Jakoci Ksztacenia (PSBJK). Porozumienie opracowuje, uzgadnia i upowszechnia standardy jakoci ksztacenia tworzce podstaw akredytacji kierunkw studiw oraz certyfikacji internetowych kursw e−learningowych.
Konstrukcja systemu certyfikacyjnego przyjtego przez PSBJK opiera si na nastpujcych zaoeniach (rys. 1): certyfikacji podlegaj internetowe kursy e−learningu; porozumienie upowania Komisj Akredytacyjn oraz Zarzd SEM Forum do opracowania i przyjcia standardw certyfikacji internetowych kursw e−learningu oraz powoania Zespou Certyfikujcego (ZC); ZC przeprowadza procedur certyfikacyjn.
Procedura certyfikacyjna skada si z nastpujcych etapw: samooceny dokonywanej przez instytucj zgaszajc kurs do certyfikacji; recenzji przygotowanej przez niezalenych recenzentw powoanych przez ZC; oceny kursu dokonywanej przez ZC; decyzji o przyznaniu bd odmowie przyznania certyfikatu jakoci podejmowanej przez ZC.
Od decyzji ZC instytucja ubiegajca si o certyfikat moe si odwoa do Komisji Akredytacyjnej.
Instytucj certyfikujc jest Zesp Certyfikujcy, powoywany przez Komisj Akredytacyjn PSBJK, dziaajc w ramach Stowarzyszenia Edukacji Menederskiej FORUM. Standardy i procedury certyfikacyjne okrelane s przez Zespl Certyfikujcy i zatwierdzane przez Komisj Akredytacyjn. Zesp Certyfikujcy przy opracowywaniu standardw certyfikacyjnych moe zasiga opinii ekspertw. Na ich podstawie prowadzona jest ocena kursw i przyznawane certyfikaty jakoci. Od decyzji Zespou Certyfikujcego klient moe si odwoa do Komisji Akredytacyjnej, ktrej decyzja jest ostateczna.
Certyfikat jakoci uzyskany przez kurs internetowy e−learningu wiadczy, e spenia on standardy jakoci przyjte przez SEM Forum. Przystpienie do procedury certyfikacji jest dobrowolne – instytucje samodzielnie podejmuj decyzj o ubieganiu si o ni, chcc uzyska potwierdzenie jakoci oferowanych przez siebie kursw.
Zesp Certyfikujcy jest powoywany przez Komisj Akredytacyjn PSBJK do przeprowadzania procedury certyfikacji oraz podejmowania decyzji o przyznaniu lub te odmowie przyznania certyfikatu jakoci. Procedura certyfikacji obejmuje nastpujce etapy: zgoszenie kursu do certyfikacji przez instytucj prowadzc kurs; podjcie decyzji przez Zesp Certyfikujcy o wszczciu procedury certyfikacyjnej i powoaniu recenzentw bd o odmowie wszczcia procedury; przedstawienie przez instytucj prowadzc kurs jego samooceny wraz z wymagan dokumentacj; przygotowanie recenzji przez powoanych przez Zesp Certyfikujcy recenzentw; podjcie decyzji w sprawie przyznania bd odmowy przyznania certyfikatu jakoci ocenianego kursu.
Decyzja ZC w postpowaniu certyfikacyjnym moe mie form: przyznania certyfikatu jakoci, odroczenia decyzji o przyznaniu certyfikatu jakoci na okres dwunastu miesicy oraz okrelenia warunkw niezbdnych do uzyskania certyfikatu jakoci, odmowy przyznania certyfikatu.
Certyfikat jakoci kursu jest przyznawany na trzy lata i moe by przeduany na kolejne okresy. W przypadku drastycznego naruszenia zasad jakoci ksztacenia przez instytucj posiadajc certyfikat prowadzonego kursu, Zarzd SEM Forum, na wniosek Zespou Certyfikujcego internetowe kursy e−learningu, moe cofn decyzj o przyznaniu certyfikatu. I w tym przypadku klient moe si odwoa do Komisji Akredytacyjnej SEM Forum, ktrej decyzja jest ostateczna.
Poddanie kursu procedurze certyfikacyjnej jest odpatne. Instytucja zgaszajca kurs do certyfikacji pokrywa koszty procedury certyfikacyjnej i certyfikatu. Instytucja, ktrej kurs uzyska certyfikat jakoci, moe go wykorzysta, wraz z logo SEM Forum, do promocji kursu, zarwno w materiaach drukowanych, jak i w Internecie.
Ocena jakoci kursw e−learningu wymaga okrelenia, po pierwsze, obszarw oceny kursu oraz szczegowych miernikw jakociowych i ilociowych na poszczeglnych obszarach. O ile okrelenie w miar klarownych dziedzin oceny jest relatywnie proste, o tyle zdefiniowanie miernikw i opracowanie algorytmu wspomagajcego podjcie decyzji o udzieleniu kursowi certyfikatu jakoci nie jest ju tak atwe. W przypadku systemu certyfikacji SEM Forum jest to relatywnie prosty algorytm wagowy, uwzgldniajcy wartoci progowe niektrych miernikw. Uzyskanie pozytywnej oceny jest rwnoznaczne ze spenieniem standardw jakoci PSBJK.
W systemie wyrniono sze nastpujcych obszarw oceny kursw e−learningu: merytoryczne, metodyczne, strukturalne, technologiczne, dotyczce graficznego interfejsu uytkownika oraz wsparcia instytucjonalnego. Na kadym z tych obszarw okrelono pewne atrybuty. Do merytorycznych nale: zawarto merytoryczna i jej zgodno z nazw kursu, deklarowan zawartoci oraz podrcznikami, na ktrych si opiera; objto kursu w jednostkach czasu niezbdnego (rednio) do jego ukoczenia (przestudiowania) oraz zachowanie proporcji pomidzy liczb godzin a objtoci materiau.
Atrybuty metodyczne, to: sposb uoenia materiau i jego przedstawienia przy wykorzystaniu rysunkw, obrazw, animacji, filmw i dwiku do wizualizacji informacji i wiedzy zawartej w kursie oraz metodyczna struktura kursu, w tym udzia i ukad czci: wykad, laboratorium, projekt, wiczenia, studia przypadkw, inne.
Do atrybutw strukturalnych zaliczymy: struktur kursu, w tym udzia tekstu, animacji (rwnie interaktywnej), grafiki, materiaw audio i wideo; rozmieszczenie tych elementw; logiczn struktur treci; rnorodno sposobw prezentowania treci; liczebno animacji, wizualizacji, rysunkw i schematw oraz obrazw; testy i quizy; indeksy i sowniki; literatur i linki do innych rde oraz rozmieszczenie i jako elementw umoliwiajcych nawigacj po materiale kursu i sterujcych nim (dotyczy elementw interakcyjnych).
W sferze technologicznej istotne s: wykorzystane technologie internetowe (Html, Xml, Flash, Java, Java Script, ftp, telnet, e−mail, chat, inne.) i ich udzia; moliwoci zdalnej edycji (korekty); objto kursu i poszczeglnych jego elementw na dysku w kB (do oszacowania moliwoci wykorzystania w formie on−line); systemy zabezpiecze (prawa autorskie); informacje techniczne, instrukcje postpowania; moliwo wydrukowania kursu lub jego poszczeglnych elementw i rozdziaw (tzw. wersja do druku); stopie zaawansowania elementw interaktywnych.
Kwestie dotyczce graficznego interfejsu uytkownika, to: spjno formatu prezentacji treci: kolorystyka, krj i rozmiar czcionki, przyciski (ikony) i inne elementy interfejsu uytkownika; sposb nawigacji i jej zoono; intuicyjno interfejsu; kreatywno autorw kursw i oglne wraenia estetyczne.
I wreszcie sprawy dotyczce wsparcia ksztacenia w formie zdalnej, a wic: stopie przygotowania studentw (przeszkolenia i tzw. zajcia wprowadzajce) do korzystania z kursu zdalnej edukacji (jeeli jest to niezbdne); istnienie zdalnej pomocy merytorycznej (np. adres e−mail, pod ktrym mona zgasza uwagi i pytania, odpowiedzi udzielane w zadeklarowanym czasie); istnienie zdalnej pomocy technicznej (np. adres e−mail, na ktry mona zgasza uwagi i pytania, odpowiedzi udzielane w zadeklarowanym czasie); zapewnienie komunikacji (asynchronicznej, synchronicznej) wykadowcy/prowadzcego kurs ze studentami i sposb (technologia) zarzdzania systemem zdalnego nauczania.
Obszary te podlegaj cigej ewolucji i dlatego bd w miar potrzeb aktualizowane. Mierniki poszczeglnych atrybutw s zarwno jakociowe, ilociowe, jak i logiczne, w zalenoci od typu atrybutu.
Instytucja ma obowizek staego doskonalenia/aktualizowania programw kursw e−learningu. W strukturze instytucji prowadzcej kursy powinno dziaa ciao kolegialne dokonujce okresowej oceny ich jakoci.
Podstaw oceny mog by: protokoy organw kolegialnych lub komisji, recenzje wewntrzne (i ewentualnie zewntrzne) kursw, formularze oceny kursw e−learningu, wykazujce poziom satysfakcji studentw.
Proces nauczania przedmiotu/kursu powinien by prowadzony zgodnie z zaoeniami okrelonymi w planie, a jego przebieg powinien by w peni udokumentowany. Kursy opracowane i prowadzone w danej instytucji powinny mie swoich kierownikw merytorycznych i organizacyjnych.
Podstaw ich oceny mog by m.in.: plan zaj, notka biograficzna o kierowniku merytorycznym kursu, dokumentacja realizacji zaj, rejestr postpw w przyswajaniu wiedzy przez kursantw itp.
Instytucja zgaszajca kurs do certyfikacji powinna wypeni formularz aplikacyjny. Informacje zawarte w formularzu maj stanowi podstaw do podjcia przez Zesp Certyfikujcy internetowe kursy e−learningu decyzji o rozpoczciu postpowania certyfikacyjnego wobec zgoszonego przez instytucj kursu. Formularz aplikacyjny (dostpny na stronie internetowej SEM Forum: http://www.semforum.org.pl) skada si z trzech czci: wniosku instytucji o certyfikacj kursu, podstawowych informacji o instytucji, podstawowych informacji o kursie/programie.
Kolejne dokumenty niezbdne do oceny kursu to: arkusz samooceny kursu i recenzja. Stanowi one podstaw do podjcia przez Zesp Certyfikujcy jednej z trzech moliwych decyzji: o przyznaniu kursowi certyfikatu jakoci (na 3 lata), o warunkowym przyznaniu certyfikatu jakoci na okres 12 miesicy bd o nieprzyznaniu certyfikatu jakoci.
W przypadku ustalenia przez ZC, w odniesieniu do ocenianego kursu, zalece bd odroczenia certyfikacji i sformuowania warunkw, na jakich moe ona by udzielona, ZC ustala warunki i sposb kontroli ich wdroenia. Instytucja zgaszajca kurs do certyfikacji ma prawo odwoania si od decyzji ZC do Komisji Akredytacyjnej SEM Forum, ktrej decyzja jest ostateczna.
Przedstawiony system certyfikacji kursw e−learningu jest propozycj zmierzajc do poprawy ich jakoci. Certyfikat jakoci powinien czyni kurs bardziej konkurencyjnym na rynku edukacyjnym i uatwia wybory podejmowane przez potencjalnych kursantw, a tym samym zwikszy jego szanse na sukces ekonomiczny. Obecnie wiele osb obawia si korzystania z tej cieki edukacyjnej prawdopodobnie dlatego, e nie maj gwarancji jakoci metod prezentacji (udostpnienia) zawartej tam wiedzy, jak rwnie gwarancji zgodnoci zawartoci kursu z jego nazw i opisem (streszczeniem) udostpnianym przez producenta kursu. Czonkowie Zespou Certyfikujcego bd na bieco proponowa Komisji Akredytacyjnej SEM Forum zmiany prowadzce do poprawy systemu, zbierajc opinie na jego temat od recenzentw, instytucji zgaszajcych kursy do certyfikacji i osb korzystajcych z kursw e−learningowych.