Postrzeganie uczelni jako Alma Mater naleao do tradycji, obecnej zwaszcza w mowach rektorskich inaugurujcych kolejny rok akademicki. Przypominano czasy, gdy uniwersytet stanowi macierzyst ostoj na drodze ycia, zapewniajc profesorom i studentom nie tylko wiedz, system norm i wartoci, wzory zachowa, ale i rodki codziennego bytowania: dach nad gow, wikt i opierunek.
Wiek XIX to czasy instytucjonalizacji uczelni, take w wymiarze biurokratycznym. Absolwenci tracili organizacyjne i emocjonalne powizania z uczelni, profesorowie za oczekiwali odpowiednich honorariw – w wysokoci umoliwiajcej utrzymanie si wraz z rodzin poza murami uczelni. Czesne, wraz z opatami egzaminacyjnymi, wpywao od zapisanych na wykad studentw ju poprzez kwestur.
Moc ck ustawy z 19 wrzenia 1898 roku o urzdzeniu pac profesorw, uzaleniano je od wpat studenckich. Pace przypisano do etatu, stosownie do wysugi lat, uzupeniajc je dodatkiem subowym – wszystko na wzr urzdniczy. W czesnym mieli jeszcze udziay profesorowie i docenci zatrudniani umownie – pozostaa cz czesnego bya przekazywana do kasy pastwowej. To pastwo, a nie studenci, utrzymywao uczelni. Profesorw zwyczajnych zaliczano do VI rangi urzdniczej – pobierali 6400 koron rocznie, po kadym picioleciu nastpoway podwyki. Profesorom nadzwyczajnym przypadao po 3600 koron (VII ranga), adiunktom – 2400, asystentom – jeli mieli etat – 1400 koron. Pensje te pacono w ukadzie miesicznym, take przez wakacje. Nie byo zwyczaju wspomina o wysokoci pensji publicznie, a tym bardziej dyskutowa o koniecznych podwykach. Wysoko pensji naleao relatywizowa do kosztw utrzymania i pac w innych zawodach – uniwersalna i, zdawaoby si, ponadczasowa bya natomiast ich wewntrzna relacja, odzwierciedlajca hierarchi akademick.
Instytucjonalizacja ycia akademickiego zmienia idealistyczne zwyczaje. Konferencja Rektorw, odbyta we Lwowie 5 i 6 grudnia 1928 roku, wystpia do ministra WRiOP z postulatem przyznania profesorom zwyczajnym IV rangi, a nadzwyczajnym – V. W kadej randze miao funkcjonowa osiem szczebli awansowych. Paca zasadnicza profesora zwyczajnego miaa wynosi miesicznie 1200 z, nadzwyczajnego – 800 z. Wszyscy mieli otrzymywa dodatki: mieszkaniowe i rodzinne, funkcyjne (200) oraz naukowe (200). Rektorom dodatkowo przysugiwaoby 500 z, dziekanom – 300 z, a prorektorom i prodziekanom odpowiednio poowa tych kwot. Co do niszych stanowisk uznano, i „opaty za godziny zlecone oraz za lektoraty s nienormalnie niskie”. Minister odpowiedzia wymijajco.
Ponawiajc postulaty w lutym 1930 roku, Konferencja Rektorw oceniaa, i „zasadnicze uregulowanie uposaenia profesorw pastwowych szk akademickich, stale dotychczas odwlekane, nie przestaje by spraw o charakterze naglcej koniecznoci, przeciwnie, sprawa ta zaczyna decydowa o poziomie i bycie szk akademickich wobec coraz wikszych trudnoci w doborze si naukowych i wobec konkurencji zawodw praktycznych”. Rektorzy oczekiwali te wsparcia wnioskw o kredyty na budow domw profesorskich. Dostrzegajc zmiany mentalnoci, Leon Marchlewski pisa (1933): „Obawiam si, e p. Minister ma wci jeszcze przed oczyma legendarnego profesora, niedog, zapominajcego wobec swoich docieka teoretycznych lub abstrakcyjnych o Boym wiecie. Sympatyczny ten typ jest niestety na wymarciu”. Pozbawieni monoci realnego decydowania o pacach, rektorzy koncentrowali sw uwag – jak wskazywa wasne cele rektor UW Wodzimierz Antoniewicz (1936) – „okoo rozbudowy gmachw uniwersyteckich, w ktrych tak si przewanie ciniecie, okoo wyposaenia zakadw naukowych, okoo naleytego rozwoju Biblioteki Uniwersyteckiej, okoo pomnaania tak wci nam brakujcych katedr i cigle za szczupych kadr pomocniczych si naukowych” – nie wspominajc nawet, cho bya to mowa inauguracyjna, o idei Alma Mater.